Gabriel Marcel'e göre teknolojik bir dünyada insanın“kendi olabilme”umudu
Hope for“being oneself”in a technological world according to Gabriel Marcel
- Tez No: 995109
- Danışmanlar: PROF. DR. EMEL KOÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Ahlak felsefesi, Müzik felsefesi, Teknoloji felsefesi, Varlık felsefesi, Moral philosophy, Music philisophy, Philosophy of technology, Existence philosophy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma yirminci yüzyılın en önemli filozoflarından olan Gabriel Marcel'in felsefesini, çağdaş dünyanın teknokratik bir hal almasıyla giderek çok daha derinleşen manevi krizini anlamaya olanak sağlayan, ontolojik ve etik bir düşünce düzleminde değerlendirmektedir. Sistematik felsefeden bilinçli şekilde kaçınan bir düşünce adamı olarak Marcel, fikirlerini“problem”ve“sır”ayrımı üzerine inşa eden ve mevcudiyeti, otantikliği, sadakati ve umudu temel eksene alan bir filozoftur. O, insanı teknik aklın çözümleyebileceği bir problem alanı olarak değil, sadece tecrübeleriyle öne çıkan ve intersubjektivite halinde kendi derinliklerine ulaşabilen bir sır alanında düşünür. Bu açıdan bakıldığında onun felsefesi insanın kendisiyle, ötekiyle ve aşkınlıkla kurduğu bağın bütünlüğünü korumayı amaç edinen varoluşçu bireysel bir perspektif sunar. Bu ontolojik bağlamda Marcel'e göre, modern dönemde bilim ve özelde teknolojinin takip edilemez derecede hızla tüm her şeyi belirleyici hale gelmesi; nükleer tehdit, savaş, insanın ontolojik itibarını kaybetmesi, ekolojik yıkım gibi problemleri derinleştirmiş, böylece teknolojinin etik bir tutum sergileyip sergilemediği sorusunu tekrar gözden geçirmeyi zorunlu hale getirmiştir. Ancak Marcel, bu problemi teknolojinin kendisinden çok, onun mutlaklaştırılması ve bir zihniyet hâline getirilmesi üzerinden ele almıştır. Marcel'e göre modern dünya, insanı bitiren, tüketen bir hastalığa sahiptir: Soyutlama ruhu. Açgözlülük ve sınır tanımazlıkla beslenen soyutlama ruhu, insanı somut varoluşundan koparır, ölçülebilir, tasnif edilebilir bir eşyaya indirger. İki büyük dünya yıkımı görmüş bir insan olarak Marcel için soyutlama ruhunun temel göstergelerinden biri insanın ontolojik itibarını yitirmesi bir diğeri ise savaştır. Teknoloji ruhunun mutlak hale getirilmesiyle yaşam itibarsızlaşır; kutsallığını kaybeder. İnsandaki kutsal ne ölçüde inkâr edilirse, insan da o ölçüde bir makine gibi kullanılabilir hâle gelir. Bu bağlamda insanın nesneye, üretim birimine ve teknik araca indirgenmesi, Marcel'in ifadesiyle, yirminci yüzyılın yeni köleliği, yani teknokratik düzenin köleliği olarak ortaya çıkar. İnsan tarihsel olarak doğayla doğrudan bir bağ kurmuş, doğa karşısında problemlerini aşmak için teknikler geliştirmiştir. Ancak zamanla bu bağ bütünlüklü bir üretim yerine giderek parçalanmış bir dünya yaratmıştır. Modern çağa gelindiğinde teknoloji artık insan için bir araç olmaktan çok daha öteye geçip otoriteleşerek bir puta dönüşmüştür. Bu, onurlu bir varlık olan insanın özerkliğini zayıflatmış, varoluşunu tehlikeye atmıştır. Bir sır varlığı olan insan metafizik boyuttan arındırılmış, soyutlamanın tahakküm ettiği bu dünyada adeta bir problem gibi değerlendirilmiştir. Bu ifadelerden Marcel'in bir teknoloji karşıtı olduğu anlaşılmamalıdır. İnsan hayatını kolaylaştıran, üretime katkı veren bir teknolojiye elbette karşı değildir, ancak teknolojinin insanın bütün varoluş alanlarını kuşatarak onu salt“teknik insan”a dönüştürmesi onun için kabul edilemez bir durumdur. Teknolojik zihniyet; somutluğu, hakikati, varlığa sadakati, samimi ilişkileri, otantikliği, insan olmanın onurunu geri plana iterken, soyutu, tekniği, ölçülebilirliği mutlaklaştırır; bu da yabancılaşmayı besler. Çalışmanın ulaştığı sonuç, Marcel'in teknoloji tenkitinin, teknolojiye ilişkin basit indirgemeci bir karşıtlık olarak değerlendirilmemesi gerektiği, onun, teknolojik bir dünyada insanın sadakat, mevcudiyet, katılım, somutluk, ontolojik değer ve itibar, diyalog ve umut vb. değerlerine sahip çıkması, araç ve amaçlarını birbirine karıştırmaması gerektiği yolundaki önemli vurgusudur.
Özet (Çeviri)
This study evaluates the philosophy of Gabriel Marcel, one of the most important philosophers of the twentieth century, on an ontological and ethical plane that makes it possible to understand the increasingly deepening spiritual crisis of the contemporary world as it takes on a technocratic character. As a thinker who deliberately avoids systematic philosophy, Marcel is a philosopher who constructs his ideas around the distinction between“problem”and“mystery”and places presence, authenticity, fidelity, and hope at the center of his thought. He conceives the human being not as a problem domain that can be resolved by technical reason, but as a realm of mystery that comes to the fore only through lived experience and can reach its own depths in intersubjectivity. From this perspective, his philosophy offers an existential and personal outlook that aims to preserve the integrity of the bonds human beings establish with themselves, with others, and with transcendence. In this ontological context, Marcel argues that in the modern era the fact that science—and technology in particular—has become determinative of everything at an uncontrollable speed has deepened problems such as nuclear threat, war, the loss of humanity's ontological dignity, and ecological destruction. This has made it necessary to reconsider the question of whether technology exhibits an ethical attitude. However, Marcel addresses this problem not so much through technology itself as through its absolutization and its transformation into a mindset. According to Marcel, the modern world suffers from a disease that exhausts and consumes the human being: the spirit of abstraction. Nourished by greed and boundlessness, the spirit of abstraction severs the human being from concrete existence and reduces the person to a measurable, classifiable object. For Marcel, who witnessed two world wars, one of the fundamental indicators of the spirit of abstraction is the loss of humanity's ontological dignity, and another is war. When the technological spirit is absolutized, life is devalued and loses its sacredness. To the extent that what is sacred in the human being is denied, the human being can be used like a machine. In this context, the reduction of the human being to an object, an object of production, and a technical instrument emerges, in Marcel's words, as the new slavery of the twentieth century—that is, the slavery of the technocratic system. Historically, the human being has established a direct relationship with nature and developed techniques in order to overcome problems encountered in relation to it. Over time, however, this relationship has given rise not to a holistic form of production but to an increasingly fragmented world. In the modern age, technology has gone far beyond being a mere instrument for human beings and, by becoming an authority, has turned into an idol. This has weakened the autonomy of the human being as a dignified being and has placed human existence in jeopardy. The human being, as a being of mystery, has been stripped of the metaphysical dimension and has come to be treated almost as a problem in a world dominated by abstraction. These statements should not be understood that Marcel is against to technology. He is certainly not against a technology that facilitates human life and contributes to production; rather, what he finds unacceptable is technology's encompassing of all domains of human existence and its transformation of the human being into a merely“technical human.”The technological mentality relegates concreteness, truth, fidelity to being, sincere relationships, authenticity, and the dignity of being human to the background, while absolutizing abstraction, technique, and measurability—thereby fostering alienation. The conclusion reached by this study is that Marcel's critique of technology should not be interpreted as a simple reductionist opposition to technology. Rather, it emphasizes his important insistence that, in a technological world, human beings must safeguard values such as fidelity, presence, participation, concreteness, ontological value and dignity, dialogue, and hope, and must not confuse means and ends.
Benzer Tezler
- Gabriel Marcel`de bağlanma
Engagement in Gabriel Marcel`s philosophy
FULYA BAYRAKTAR
Doktora
Türkçe
2004
DinAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KENAN GÜRSOY
PROF. DR. MURTAZA KORLAELÇİ
- Liderler, kurumlar ve süreçler bakımından Türkiye'de siyasal güven: Sosyolojik nicel bir araştırma
Leaders, political institutions and processes in terms of poli̇ti̇cal trust in Turkey: A quantitative sociological research
İSLAM CAN
- Gabriel Marcel'in varoluşçuluğunda dini tecrübe
The religious experience within the existentialism of Gabriel Marcel
ZÜBEYİR USTABAŞI
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUHSİN AKBAŞ