Erişkin bireylerde sağlık okuryazarlığı ile kronik hastalıklara uyum düzeyleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between health literacy and levels of adaptation to chronic diseases in adults
- Tez No: 995446
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BERNA ERDOĞMUŞ MERGEN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Sağlık okuryazarlığı, kronik hastalık, kronik hastalıklara uyum, erişkin bireyler, Health literacy, chronic disease, adherence to chronic diseases, and adult individuals
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu araştırmanın amacı, erişkin bireylerde sağlık okuryazarlığı düzeyi ile kronik hastalıklara uyum düzeyi arasındaki ilişkinin belirlenmesi ve sağlık okuryazarlığının kronik hastalıklara uyum üzerindeki etkisinin değerlendirilmesidir. Yöntem: Bu çalışma, kesitsel, tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tipte gerçekleştirilmiştir. Araştırma, 01 Temmuz 2025 – 31 Mart 2026 tarihleri arasında İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi polikliniklerine herhangi bir nedenle başvuran, 18–65 yaş aralığında, mental ve bilişsel engeli bulunmayan ve çalışmaya katılmaya gönüllü bireyler üzerinde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, olasılıksız örnekleme yöntemlerinden gelişigüzel örnekleme yöntemi ile seçilen toplam 404 birey oluşturmuştur. Veriler, araştırmacılar tarafından hazırlanan sosyodemografik veri formu ile Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32) ve Kronik Hastalıklara Uyum Ölçeği (KHUÖ) kullanılarak yüz yüze anket yöntemiyle toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra, iki grup karşılaştırmalarında bağımsız gruplar t-testi, ikiden fazla grup karşılaştırmalarında tek yönlü varyans analizi ve uygun post-hoc testleri, kategorik değişkenler arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesinde ki-kare testi, değişkenler arasındaki ilişkilerin incelenmesinde korelasyon analizi ve sağlık okuryazarlığının kronik hastalıklara uyum üzerindeki etkisinin belirlenmesinde regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların kronik hastalıklara uyum düzeylerinin genel olarak orta–yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Sağlık okuryazarlığı düzeyleri incelendiğinde, katılımcıların önemli bir kısmının yeterli ve mükemmel düzeyde sağlık okuryazarlığına sahip olduğu, ancak yetersiz ve sorunlu–sınırlı düzeyde sağlık okuryazarlığına sahip bireylerin de kayda değer bir oran oluşturduğu görülmüştür. Sosyodemografik değişkenlerin çoğu ile kronik hastalıklara uyum arasında belirgin bir farklılık saptanmazken; gelir düzeyi, kronik hastalık süresi, hastalığı tanıma durumu ve sağlık okuryazarlığına ilişkin farkındalık değişkenlerine göre uyum düzeylerinin farklılaştığı belirlenmiştir. Sağlık okuryazarlığı düzeylerine göre yapılan karşılaştırmalarda, sağlık okuryazarlığı düzeyi arttıkça fiziksel, sosyal ve psikolojik uyum ile toplam kronik hastalıklara uyum puan ortalamalarının kademeli olarak yükseldiği saptanmıştır. Sonuçlar: Araştırma sonuçları, sağlık okuryazarlığının kronik hastalıklara uyum üzerinde önemli bir belirleyici olduğunu göstermektedir. Sağlık okuryazarlığı düzeyi yükseldikçe bireylerin fiziksel, sosyal ve psikolojik uyumlarının arttığı ve toplam kronik hastalıklara uyum düzeylerinin güçlendiği belirlenmiştir. Buna karşılık, sağlık okuryazarlığı düzeyi düşük olan bireylerde uyum düzeylerinin daha sınırlı olduğu görülmüştür. Bu bulgular, kronik hastalıkların etkin yönetiminde sağlık okuryazarlığını artırmaya yönelik girişimlerin gerekli ve etkili olabileceğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Aim: The aim of this study is to determine the relationship between health literacy levels and adherence to chronic diseases among adult individuals, and to evaluate the effect of health literacy on adherence to chronic diseases. Method: This study was conducted as a cross-sectional, descriptive, and correlational research. The study population consisted of individuals aged 18–65 years who applied to the outpatient clinics of İzmir Katip Çelebi University Atatürk Training and Research Hospital for any reason between July 1, 2025 and March 31, 2026, who had no mental or cognitive impairment and who voluntarily agreed to participate in the study. The sample of the study comprised a total of 404 individuals selected using a non-probability sampling method, specifically convenience sampling. Data were collected through face-to-face interviews using a sociodemographic data form developed by the researchers, the Turkish Health Literacy Scale-32 (THLS-32), and the Adherence to Chronic Diseases Scale (ACDS). In data analysis, descriptive statistics were used alongside independent samples t-tests for comparisons between two groups, one-way analysis of variance (ANOVA) with appropriate post-hoc tests for comparisons among more than two groups, chi-square tests for evaluating relationships between categorical variables, correlation analysis for examining relationships between variables, and regression analysis to determine the effect of health literacy on adherence to chronic diseases. Results: The findings indicated that participants' levels of adherence to chronic diseases were generally at a moderate to high level. An examination of health literacy levels revealed that a substantial proportion of participants had adequate and excellent health literacy; however, a noteworthy proportion also demonstrated inadequate and problematic–limited health literacy. While no significant differences were found between most sociodemographic variables and adherence to chronic diseases, adherence levels were observed to vary according to income level, duration of chronic disease, disease awareness status, and awareness of health literacy. Comparisons based on health literacy levels showed that as health literacy increased, mean scores of physical, social, psychological, and overall adherence to chronic diseases increased progressively. Conclusion: The results of the study indicate that health literacy is a significant determinant of adherence to chronic diseases. As health literacy levels increase, individuals' physical, social, and psychological adaptation improves, and their overall levels of adherence to chronic diseases are strengthened. In contrast, individuals with low health literacy levels were found to exhibit more limited adherence. These findings suggest that interventions aimed at improving health literacy may be necessary and effective in the successful management of chronic diseases.
Benzer Tezler
- Tip 2 diyabetli bireylerde sağlık okuryazarlığı ve koruyucu ayak bakım davranışları arasındaki ilişki
The relationship between health literacy and preventive foot care behaviors in individuals with Type 2 diabetes
DENİZ ÇAĞLA DURMUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Hemşirelikİzmir Bakırçay ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ELİF GÜNAY İSMAİLOĞLU
- Bireylerin erişkin bağışıklama konusundaki bilgi, tutum ve davranışları üzerine sağlık okuryazarlığı düzeyinin etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of HEALTH literacy level on individuals' knowledge, attitudes and behaviors on adult immunication
AYŞE SARI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEMET TAŞKIN EGİCİ
- Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerinde sağlık okuryazarlığı ve aşı tereddütünün değerlendirilmesi
Evaluation of health literacy and vaccine hesitancy in Ankara education and Research Hospital Family medicine polyclinics
NESİBE SARIMEHMETOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL ARSLAN
- Kronik hastalıklarda birinci basamak başvurularının acil servis kullanımına etkisi
The effect of primary care visits on emergency department utilization in chronic diseases
BEKİR ALP KÜÇÜKKAYA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEÇİL GÜNHER ARICA
- Kronik hastalığı olan yetişkinlerin sağlık okuryazarlığı ve öz etkililik düzeylerinin incelenmesi
Investigation of health literacy and self-efficacy levels of individuals with chronic disease
BEYZA YILDIRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HemşirelikEge Üniversitesiİç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE KARAMAN