Engelli bireylere bakım verme deneyiminin fenomenolojik analizi; Özel engelli bakım merkezleri örneği
Phenomenological analysis of the caregiving experience of disabled individuals; Example of nursing homes
- Tez No: 995877
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ÜNAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Hasta psikolojisi, Hemşire bakım evleri, Yaşlı bakım hizmetleri, Çalışma psikolojisi, Özel bakım merkezleri, Patient psychology, Nursing homes, Aged care services, Psychology of work, Special care centers
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Değişen demografik yapı ve zayıflayan geleneksel destek ağları, Türkiye'de engelli bireylerin bakımında“formal”(kurumsal) bakım hizmetlerinin önemini artırmıştır. Bu dönüşümün merkezinde yer alan bakım elemanları, yoğun bir duygusal ve fiziksel emek sarf etmelerine rağmen, alanyazında deneyimleri yeterince görünür olmayan bir grubu temsil etmektedir. Bu çalışmanın amacı, özel engelli bakım merkezlerinde görev yapan bakım elemanlarının bakım verme deneyimlerini, bu sürece yükledikleri anlamları ve karşılaştıkları zorlukları derinlemesine incelemektir. Nitel araştırma yöntemlerinden Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz (YFA) deseninin benimsendiği çalışmada, Tokat ilindeki özel bakım merkezlerinde çalışan sekiz bakım elemanı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışma bulguları dört ana tema altında toplanmıştır:“Aile Olan Yabancılar”,“Tükenmişliğin Kıskacında”,“Kalkanlar ve Kılıçlar”ve“Dış Duvarlar”. Analiz sonuçları, bakım elemanlarının Hochschild tarafından kavramsallaştırılan“derin rol yapma”stratejisini kullanarak engelli bireylerle“aileleşme”sürecine girdiklerini göstermiştir. Bu derin bağ, merhamet doyumu sağlayarak çalışanları tükenmişliğin duyarsızlaşma etkisinden korusa da onları merhamet yorgunluğu ve ikincil travmatik strese karşı daha savunmasız hale getirmektedir. İş Talepleri ve Kaynakları (JD-R) teorisi çerçevesinde; düşük ücret ve yasal soruşturma tehdidi gibi yapısal taleplerin yıpratıcı olduğu, ancak yönetici ve akran desteğinin koruyucu bir“kalkan”işlevi gördüğü belirlenmiştir. Ayrıca çalışanların, toplumdaki“kirli iş”(dirty work) algısına karşı direnerek mesleki onurlarını korumaya çalıştığı görülmüştür. Sonuç olarak, katılımcıların deneyimlediği durumun klasik tükenmişlikten ziyade, daha önce alanyazında tanımlanan“formal bakım veren yükü”kavramıyla örtüştüğü ve bakımın paradoksal (hem iyileştirici hem yıpratıcı) doğasını yansıttığı tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Changing demographics and weakening traditional support networks have increased the importance of“formal”(institutional) care services for disabled individuals in Turkey. Formal caregivers, who are at the center of this transformation, represent a group whose experiences are not sufficiently visible in the literature, despite the intense emotional and physical labor they expend. The aim of this study is to examine in depth the caregiving experiences, the meanings attributed to this process, and the challenges faced by caregivers working in nursing homes. The study adopted the Interpretative Phenomenological Analysis (IPA) design, a qualitative research method, and semi-structured interviews were conducted with eight caregivers working in private care centers in Tokat province. The research findings were gathered under four main themes:“Strangers Becoming Family,”“In the Grip of Burnout,”“Shields and Swords,”and“Outer Walls.”The analysis results showed that caregivers entered a process of“familialization”with disabled individuals by using“deep acting”strategy conceptualized by Hochschild. Although this authentic bond protects employees from the depersonalization effect of burnout and provides compassion satisfaction, it makes them more vulnerable to compassion fatigue and secondary traumatic stress. Within the framework of the Job Demands-Resources (JD-R) model, structural demands such as low wages and the threat of legal investigation were found to be abrasive, while supervisor and peer support functioned as a protective“shield.”Furthermore, it was observed that employees resisted the perception of“dirty work”in society to protect their professional honor. Consequently, it was determined that the situation experienced by the participants coincided with the concept of“formal caregiver burden”defined in the literature rather than classic burnout, reflecting the paradoxical (both healing and wearing) nature of caregiving.
Benzer Tezler
- Toplum ruh sağlığı merkezi hastalarına bakım veren hasta yakınlarının yaşadığı zorluklar ve ruh sağlığı okuryazarlık düzeyleri
Difficulties experienced by patient relatives caring for community mental health center patients and mental health literacy levels
FATMA HÜKÜMDAR KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sağlık Kurumları YönetimiMardin Artuklu ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ LEYLA BARAN
- Çağdaş Suriye nesrinde siyasî hapishane edebiyatı üzerine eleştirel bir bakış
The literature of political prisons in contemporary Syrian prose analytical prepective
ABDOLGADER MOHAMED ALİ
Yüksek Lisans
Arapça
2014
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. FİKRET ARSLAN
- Engelli bireylere bakım verenlerde algılanan bakım verme yükü ve fonksiyonellik parametreleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examination of the correlation between perceived caregiver burden and functional parameters in caregivers of persons with disabilities
MELTEM YÜCEL ILGAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Fizyoterapi ve RehabilitasyonKırşehir Ahi Evran ÜniversitesiFizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BUKET BÜYÜKTURAN
- Engelli bireylere bakım veren annelerin yükünü etkileyen faktörlerin ruhsal sağlık ve yaşam kalitesi üzerine etkisi
The effect of factors affecting the caregiver burden of mothers with disabled children on mental health and quality of life
MERVE KARLI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KENAN TOPAL
- Bakıma muhtaç engelli bireylere yönelik özel bakım merkezlerinde çalışan bakım verenlerin (Bakıcı personelin) bakım veren yükünü etkileyen etmenler
Caregiver burden in special care centers for people with disabilities
TOLGA ATEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sosyal HizmetHacettepe ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VEDAT IŞIKHAN