Tüketici enflasyonunun makroekonomik belirleyicileri: Türkiye üzerine bir değerlendirme
Macroeconomic determinants of consumer inflation: An assessment on Türkiye
- Tez No: 996116
- Danışmanlar: DOÇ. DR. TACİNUR AKÇA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Makroekonomi, Macroeconomy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada Türkiye'de tüketici enflasyonunun makroekonomik belirleyicileri arasındaki ilişkiler kısa ve uzun dönemli dinamikler çerçevesinde incelenmiştir. Enflasyonun oluşumuna ilişkin literatürde parasal, maliyet yönlü ve reel faktörlerin etkileşimi sonucunda ortaya çıktığı yönünde farklı yaklaşımlar bulunmakta olup, bu kapsamda para arzı, üretici fiyatları, döviz kuru, faiz oranları, petrol fiyatları ve ekonomik faaliyet düzeyinin tüketici enflasyonu üzerindeki etkileri Türkiye ekonomisi özelinde ampirik olarak analiz edilmiştir. Analizde tüketici enflasyonu bağımlı değişken olarak ele alınmıştır. Sanayi üretim endeksi, para arzı (M2), üretici fiyat endeksi, reel efektif döviz kuru, mevduat faiz oranı ve petrol fiyatları bağımsız değişkenler olarak modele dâhil edilmiştir. Çalışmada 2006:Q1–2025:Q3 dönemine ait üçer aylık veriler kullanılmış olup, veriler Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Elektronik Veri Dağıtım Sistemi'nden temin edilmiştir. Zaman serilerinin durağanlık özellikleri Augmented Dickey-Fuller (ADF) ve Phillips-Perron (PP) birim kök testleri ile incelenmiş, değişkenlerin farklı bütünleşme derecelerine sahip olduğu tespit edildiğinden kısa ve uzun dönem ilişkilerin belirlenmesinde ARDL sınır testi yaklaşımı tercih edilmiştir. ARDL sınır testi sonuçları, tüketici enflasyonu ile para arzı, üretici fiyat endeksi, reel efektif döviz kuru ve faiz oranları arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisinin bulunduğunu göstermektedir. Uzun dönemde enflasyonun para arzı, üretici fiyat endeksi, reel efektif döviz kuru ve mevduat faiz oranından pozitif ve anlamlı biçimde etkilendiği, sanayi üretim endeksi ile petrol fiyatlarının ise etkisiz olduğu tespit edilmiştir. Kısa dönemde para arzı, üretici fiyat endeksi, reel efektif döviz kuru ve petrol fiyatlarının etkili olduğu ve kısa dönem dengesizliklerinin uzun dönemde giderildiği sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines the relationships between consumer inflation and its macroeconomic determinants in Türkiye within the framework of short- and long-run dynamics. The literature on the formation of inflation suggests that inflation emerges from the interaction of monetary, cost-push, and real factors; accordingly, the effects of money supply, producer prices, exchange rates, interest rates, oil prices, and the level of economic activity on consumer inflation are empirically analyzed for the Turkish economy. In the analysis, consumer inflation is treated as the dependent variable, while the industrial production index, money supply (M2), producer price index, real effective exchange rate, deposit interest rate, and oil prices are included in the model as independent variables. The study uses quarterly data covering the period 2006:Q1–2025:Q3, obtained from the Electronic Data Delivery System of the Central Bank of the Republic of Türkiye. The stationarity properties of the time series are examined using the Augmented Dickey-Fuller (ADF) and Phillips-Perron (PP) unit root tests, and since the variables are found to have different orders of integration, the ARDL bounds testing approach is employed to identify short- and long-run relationships. The ARDL bounds test results indicate the existence of a long-run cointegration relationship between consumer inflation and money supply, producer price index, real effective exchange rate, and interest rates. The findings show that, in the long run, consumer inflation is positively and significantly affected by money supply, producer price index, real effective exchange rate, and deposit interest rate, while the industrial production index and oil prices have no significant effect. In the short run, money supply, producer price index, real effective exchange rate, and oil prices are found to be effective, and short-run disequilibria are corrected in the long run.
Benzer Tezler
- Monetary and multidimensional poverty analysis for the period 2003-2022 in Türkiye
Türkiye'de 2003-2022 dönemi için parasal ve çok boyutlu yoksulluk analizi
MUHAMMET EMRE BİLGİÇ
Doktora
İngilizce
2025
Ekonomiİstanbul Teknik Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. QUENTİN XAVİER MARİN STOEFFLER
- Gıda enflasyonunun makroekonomik belirleyicileri: Türkiye ve diğer gelişmekte olan ülkeler üzerine karşılaştırmalı bir analiz
Macroeconomic determinants of food inflation: A comparative analysis of Türki̇ye and other developing countries
CEM GÜDÜRÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Ekonomiİstanbul ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ OSMAN BALKANLI
- MENA ülkelerinde makroekonomik değişkenlerin karbon emisyonu üzerindeki etkisi-Enflasyona duyarlılığın araştırılması
The effects of macroeconomic variables on carbon emissions in MENA countries- An analysis of inflation sensitivity
BIBIFATEMEH KAZEMI
Doktora
Türkçe
2026
İşletmeAnkara Hacı Bayram Veli Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. METİN KAMİL ERCAN
- Gelişmekte olan ülkelerde enflasyon yakınsaması: Yakınsama kulüpleri analizi
Inflation convergence on emerging markets: A club convergence analysis
MELİSA GİRGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
EkonomiPamukkale ÜniversitesiUluslararası Ticaret ve Finansman Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UĞUR AKKOÇ