Kanser hastalarına bakım veren hasta yakınlarının bakım deneyimlerinin öz-yeterliğin farklı boyutları temelinde incelenmesi
An examination of the caregiving experiences of relatives caring for cancer patients based on different dimensions of self-efficacy
- Tez No: 996131
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEDA SAPMAZ YURTSEVER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Onkoloji, Psychology, Oncology
- Anahtar Kelimeler: Kanser, Bakım yükü, Bakım deneyiminin olumlu yönleri, Öz-yeterlik, Algılanan sosyal destek, Cancer, Caregiver burden, Positive aspects of caregiving, Self-efficacy, Perceived social support
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Bakırçay Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kanser hastası birine bakım vermek, birçok yeni sorumluluğu beraberinde getirmekte ve bakım verenler sıklıkla bakım yükü deneyimlemektedir. Bunun yanı sıra bakım verme süreci sadece olumsuz yaşantılar ile sonuçlanmamakta, bireyler üzerinde olumlu etkileri de olmaktadır. Bu araştırmanın amacı, kanser hastalarına bakım veren hasta yakınlarında genel öz-yeterlik ile bakım yükü arasındaki ilişkide, bakım hakkındaki üzücü düşüncelerin kontrolü öz-yeterliği ve bakım verme olumlu yönlerinin seri aracı rolünü incelemek ve algılanan sosyal desteğin bu süreçteki düzenleyici etkisini test etmektir. Çalışmanın örneklemi, aktif olarak tedavi gören bir kanser hastasına bakım veren 190 hasta yakınından oluşmaktadır. Katılımcılara çevrim içi platformlarda yapılan duyurular aracılığıyla ulaşılmış olup veriler; Demografik Bilgi Formu, Bakım Veren Yükü Ölçeği, Genel Öz-Yeterlik Ölçeği, Revize Edilmiş Bakıma Yönelik Öz-yeterlik Ölçeği, Bakım Verme Deneyiminin Olumlu Yönleri Ölçeği ve Algılanan Sosyal Destek Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Araştırma kapsamında ilk olarak bakım verenlerin bakım yükü düzeylerinin belirli demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı Bağımsız Örneklem t-testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Kruskal–Wallis testi ve Mann–Whitney U testleri ile test edilmiş ve değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile incelenmiştir. Bulgular, bakım yükünün bakım süresi ve hastanın aldığı tedavi türüne göre anlamlı düzeyde farklılaştığını göstermektedir. Araştırmanın temel hipotezlerini değerlendirmek amacıyla aracılık ve düzenleyicilik analizleri PROCESS Macro yazılımı kullanılarak test edilmiştir. Model 6 kullanılarak gerçekleştirilen seri aracılık analizleri, genel öz-yeterliğin bakım yükü üzerindeki etkisinin, bakım hakkındaki üzücü düşüncelerin kontrolü öz-yeterliği ve bakım deneyiminin olumlu yönleri aracılığıyla dolaylı olarak anlamlı olduğunu göstermiştir. Buna göre, bakım verenlerin genel öz-yeterlik algıları arttıkça bakıma yönelik üzücü düşünceleri kontrol edebileceklerine dair inançları da artmakta; bu durumun bakım deneyiminin daha olumlu değerlendirilmesi ve daha düşük bakım yükü ile ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Algılanan sosyal desteğin, genel öz-yeterlik ve bakım deneyiminin olumlu yönleri değişkenlerinin bakım yükü ile olan ilişkisindeki düzenleyici rolü ise Model 90 kullanılarak incelenmiş, algılanan sosyal desteğin düzenleyici role sahip olmadığı saptanmıştır. Araştırmanın sonuçları, kanser hastalarına bakım veren bireylerde bakım yükünü azaltmaya yönelik müdahale programlarında, genel öz-yeterliği artırmaya ek olarak, bakım sürecine ilişkin üzücü düşünceleri kontrol edebilme becerilerini ve bakımın olumlu yönlerini fark etmeyi hedefleyen bileşenlerin önemini vurgulamaktadır. Bu bulguların, bakım verenlere yönelik psikososyal müdahalelerin geliştirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Providing care to an individual with cancer involves numerous new responsibilities and is frequently associated with caregiver burden. However, the caregiving process is not solely characterized by negative experiences and may also yield positive effects for individuals. This study aimed to examine the serial mediating roles of self-efficacy for controlling upsetting thoughts about caregiving and the positive aspects of caregiving in the relationship between general self-efficacy and caregiver burden among family caregivers of individuals with cancer, as well as to test the moderating role of perceived social support in this process. The sample consisted of 190 family caregivers who were providing care to a patient actively undergoing cancer treatment. Participants were recruited through announcements made on online platforms, and data were collected using the Demographic Information Form, Zarit Burden Interview, General Self-Efficacy Scale, the Revised Scale for Caregiving Self-Efficacy, Scale for Positive Aspects of Caregiving Experience and Multidimensional Scale of Perceived Social Support. First, differences in caregiver burden levels according to selected demographic variables were examined using Independent Samples t-tests, One-Way Analysis of Variance (ANOVA), Kruskal–Wallis tests, and Mann–Whitney U tests. Relationships among the study variables were analyzed using Pearson correlation analysis. The results indicated that caregiver burden differed significantly according to caregiving duration and the type of treatment received by the patient. To test the main hypotheses of the study, mediation and moderation analyses were conducted using the PROCESS Macro. Serial mediation analyses performed with Model 6 revealed that the effect of general self-efficacy on caregiver burden was indirectly significant through self-efficacy for controlling upsetting thoughts about caregiving and the positive aspects of caregiving. Accordingly, higher levels of general self-efficacy were associated with stronger beliefs in the ability to control upsetting caregiving-related thoughts, which in turn were related to more positive evaluations of the caregiving experience and, ultimately, lower levels of caregiver burden. The moderating role of perceived social support in the relationships between general self-efficacy, positive aspects of caregiving, and caregiver burden was examined using Model 90. The findings indicated that perceived social support did not have a significant moderating effect. Overall, the results highlight the importance of incorporating components aimed at strengthening general self-efficacy, enhancing the ability to control upsetting caregiving-related thoughts, and increasing awareness of the positive aspects of caregiving in psychosocial intervention programs designed to reduce caregiver burden among family caregivers of individuals with cancer. These findings are expected to contribute to the development of psychosocial interventions for caregivers.
Benzer Tezler
- Akciğer kanseri nedeniyle ameliyat olan hastaların ve onlara bakım veren hemşirelerin yaşadıkları sorunlar ve çözüm önerileri
Problems and solution suggestions experienced by patients who had surgery due to lung cancer and the nurses who care for them
NİLAY AVCIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Göğüs CerrahisiKocaeli ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZÜLEYHA ŞİMŞEK YABAN
- Kanser hastalarına bakım veren hasta yakınlarının psikolojik sağlamlık durumlarının yaşam kalitesi ile ilişkisi
The relationship between the psychological resilience of caregivers of cancer patients and their quality of life
SARE HÜMEYRA EĞRİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiPalyatif Bakım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEDİNE KOÇ
- Sosyal hizmet bakış açısı ile hospis bakım hizmeti: Terminal dönemindeki kanser hastalarına bakım veren sağlık profesyonelleri ile hasta yakınlarının görüşlerinin değerlendirilmesi
Hospice care service with social work perspective: The opinions evaluation of the healthcare professionals and patient's relatives who care for cancer patients in their terminal period
AYŞE MİNE İŞLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sosyal HizmetManisa Celal Bayar ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BUĞRA YILDIRIM
- Kanser hastalarına bakım veren aile üyelerinin veya yakınlarının bakım verme yüklerinin tespit edilmesi
Thesis Title: Determining Caregiving Burdens of Family Members or Relatives Who are Caregivers of Cancer Patients
SEMA ÖZDİYAR YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İletişim BilimleriManisa Celal Bayar ÜniversitesiSağlık Hizmetleri İletişim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EROL OZAN
- Kanser hastalarına primer bakım veren yakınlarının sosyal destek algılarının stres düzeyine etkisi
The effect of social support perceptions of relatives whoprovide primary care to cancer patients on stress level
CENGİZ GÜNDÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sosyal HizmetTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiPalyatif Bakım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEDİNE KOÇ