Geri Dön

Anlam-yorum ilişkisi bağlamında meâl kültürümüzün genel kritiği

A general critique of turkish qurʾān translations in the context of the meaning–interpretation relationship

  1. Tez No: 996159
  2. Yazar: MEHMET YAZICI
  3. Danışmanlar: PROF. DR. BAHADDİN DARTMA
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Marmara Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Tefsir Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Kur'ân meâlleri, ilâhî kelâmın farklı zamanlarda, farklı zihinlerde ve farklı dil evrenlerinde yeniden anlam bulma serüveninin yazılı tanıklarıdır. Bu çalışma son yıllarda sayısı hızla artan ve toplumun Kur'ân'ın mesajıyla buluşmasında önemli bir araç haline gelen Kur'ân meâllerini anlam ve yorum farklılıkları açısından eleştirel bir bakışla kritik etmeyi hedeflemektedir. Çalışmada temsil kabiliyeti bulunan ve farklı dönem ve metodolojilere göre hazırlanan meâller esas alınmıştır. Bu kapsamda hem lafız merkezli hem de anlam ve yorum merkezli tercüme yöntemlerini benimseyen meâller belirlenmiştir. Böylelikle Türkiye'de mevcut meâl kültürünün kronolojik gelişimi ve metodolojik çeşitliliği karşılaştırmalı biçimde analiz edilmiştir. İncelenen konunun daha somut halde sunulması ve ortaya çıkan problemlerin boyutunun gözler önüne serilmesi için diğer meâllerden de örnekler sunulmuştur. Çalışmada ayrıca meâller, edebî sanatlar, deyimsel ifadeler ve kavram çevirileri gibi dilsel unsurlar temelinde ele alınmış; Kur'ân'ın üslup ve estetik özelliklerinin hedef dile aktarım düzeyi bu bağlamda sorgulanmıştır. Ardından kelâmî ve fıkhî kabuller, modern bilim paradigması, modern döneme ait kabuller, işârî yorumlar ve bâtınî eğilimlerin meâllerdeki anlam ve yorum tercihlerine etkisi belli örnekler üzerinden ele alınmıştır. Çalışma, meâllerin yalnızca dilsel bir aktarım faaliyeti olmayıp aynı zamanda müelliflerin ilmî birikimleri, mezhebî ve kelâmî kabulleri, dünya görüşleri ve içinde yaşadıkları toplumsal bağlam tarafından şekillendirilen öznel metinler olduğu sonucuna varmıştır. Bu tablo meâllerin dinin anlaşılması noktasında müstakil ve bağlayıcı bir otorite olarak görülmemesi gerektiğini, dinî düşünce ve hayatın doğrudan meâller üzerinden inşa edilmesinin problemli bir yaklaşım olacağını ortaya koymaktadır. Nitekim âyetlerin anlamlandırılmasında geleneğin belirleyici rolünün devre dışı bırakılmasıyla ortaya çıkan boşluk, kaçınılmaz biçimde çağdaş öznenin yorumlayıcı öznelliğiyle doldurulmakta ve bu durum özne–nesne ve mana–mesaj düzleminde birbirinden ayrışan, hatta zaman zaman yeni Kur'an tasavvurlarının oluşmasına imkân tanımaktadır.

Özet (Çeviri)

Qur'an translations constitute written testimonies to the process through which the divine word acquires renewed meaning across different historical moments, intellectual horizons and linguistic worlds. This study aims to critically examine the rapidly increasing body of Qur'an translations -which have become an important medium through which diverse segments of society engage with the Qur'anic message in recent years- by focusing on differences in meaning and interpretation. To this end, the study draws on translations that are representative of different periods and methodological approaches. Within this framework, translations adopting both text-centred (literal) and meaning- and interpretation-centred (semantic) translation strategies are selected and analysed. This approach allows for a comparative assessment of the chronological development and methodological diversity of the Qur'an translation culture in Turkey. In order to render the discussion more concrete and to demonstrate the scope of the problems identified, examples from additional translations are also incorporated. The translations are further examined on the basis of linguistic elements such as literary devices, idiomatic expressions, and conceptual renderings, with particular attention to the extent to which the stylistic and aesthetic features of the Qur'an are conveyed into the target language. Subsequently, the influence of theological and legal presuppositions, the paradigm of modern science, assumptions characteristic of the modern period, as well as ishārī (allusive) interpretations and bāṭinī tendencies, on translational choices in meaning and interpretation is analysed through selected examples. The study concludes that Qur'an translations are not merely acts of linguistic transfer, but inherently subjective texts shaped by the translators' scholarly formation, sectarian and theological commitments, worldviews, and socio-historical contexts. This finding suggests that translations should not be regarded as autonomous or binding authorities in the understanding of religion, and that constructing religious thought and practice directly on the basis of translations alone constitutes a problematic approach. Indeed, when the formative role of the interpretive tradition in determining meaning is set aside, the resulting vacuum is inevitably filled by the interpretive subjectivity of the modern self, thereby giving rise -at the level of subject- object and meaning–message relations—to divergent, and at times entirely new, conceptions of the Qur'an.

Benzer Tezler

  1. Mimarlığı anlama ve yorumlama bağlamında kavramsal bir model

    A Conceptual model for understanding and interpreting architecture

    A. MEHTAP SAĞOCAK

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    1999

    Mimarlıkİstanbul Teknik Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SEMRA AYDINLI

  2. Hermenötik ve tefsir çerçevesinde niyet ve niyetselcilik

    Intention and intentionalism in hermeneutics and tafsir

    BERİVAN İNECİK

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    Dinİstanbul Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ŞEVKET KOTAN

  3. İdari işlemlerin yargısal denetimi bakımından yasa ile düzenleyici işlem ilişkisi

    The relationship between the law and administrative regulatory act in terms of judicial review of administrative acts

    LEVENT AKDOĞAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2018

    HukukGalatasaray Üniversitesi

    Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ERDOĞAN BÜLBÜL

  4. Resimde tinin taşıyıcısı olarak beden

    Body as the carrier of the spirit in the art painting

    İRFAN DÖNMEZ

    Sanatta Yeterlik

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    Güzel SanatlarGazi Üniversitesi

    Resim Ana Sanat Dalı

    PROF. CEBRAİL ÖTGÜN

  5. Yapısalcılık sonrası yaklaşımlar ışığında çevı̇rı̇bı̇lı̇m odağında yapıbozumcu resı̇m okumaları: Las Menınas tablosu ve çevı̇rı̇lerı̇ üzerı̇ne bı̇r ı̇nceleme

    Deconstructive readings of paintings through post-structuralism from the focal point of translation studies: An analysis of Las Meninas painting and its translations

    YASİNE ÇETİN EYLEK

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Mütercim-TercümanlıkYıldız Teknik Üniversitesi

    Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. FÜSUN BİLİR ATASEVEN