Ali Şir Nevâyî'nin Hayretü'l-Ebrâr'ında yakın anlamlı adlar ve sıfatlar
Nouns and adjectives with similar meanings in Ali Şir Nevâyî's Hayretü'l-Ebrar
- Tez No: 996348
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NURSEL DİNLER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Ali Şir Nevai, Ali Şir Nevai
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Trakya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yakın anlamlılık, en eski yazılı ürünlerimizden başlayarak dil ve edebiyatımızda daima bir inceleme konusu olmuştur. Bilindiği gibi gösterdikleri kavram ve taşıdıkları anlam bakımından birbirlerine yakın olan kelimeleri tanımlarken kullanılan bu terim, anlam biliminin tartışmalı bir konusu hâline gelmiş, buna bağlı olarak araştırmacılar tarafından çeşitli görüşler belirtilmiştir. Türkçede anlam ve anlam bilimi çalışmaları temel inceleme alanlarından biridir. Yakın anlam da anlam biliminin bir alt dalıdır. Tarihî dönemlerden itibaren yakın anlamlı kelimeler çeşitli çalışmalarda ele alınmış, böylece Türk dilinin tarihî dönemlerindeki yakın anlamlı kelime çiftleri büyük ölçüde tespit edilmiştir. Bu çalışmanın amacı, Çağatay Türkçesinin bir eseri olan Hayretü'l-Ebrâr'daki yakın anlamlı ad ve sıfat türünden kelime çiftlerini tespit etmek ve metnin bağlamına dayanarak tematik olarak sınıflandırmaktır. Eser, pek çok açıdan çalışılmasına rağmen, yakın anlamlılık konusundaki çalışmaların eksikliği tespit edilmiş ve tezimize konu olarak seçilmiştir. Çağatay Türkçesi dendiğinde ilk akla gelen isim Ali Şir Nevâyî'dir. Türkçeye paha biçilmez katkılar sağlamış olan Nevâyî'nin hamsesinin ilk mesnevisi Hayretü'l Ebrâr'dır. Tezde eser, yakın anlamlılık açısından incelenmiş, tespit edilen yakın anlamlı kelimeler ad ve sıfat ana başlıklarında sınıflandırılmıştır. Sınıflandırılan ad ve sıfatlar, Türkçe, Arapça ve Farsça olmak üzere nicelik açısından değerlendirilmiştir. Çalışma, ad ve sıfat türünden kelimelerin yakın anlamlılığı, bu yakın anlamlı kelimelerin köken dağılımı ve tematik sınıflandırması olmak üzere üç temele dayanmaktadır. Böylece yakın anlamlı kelime çiftlerinin ne ölçüde, ne türde ve hangi sebeple kullanıldıkları belirlenebilmiştir.
Özet (Çeviri)
Near synonymy has been a subject of study in our language and literature since our earliest written texts. As is well known, this term is used to define words that are close to one another in terms of the concepts they denote and the meanings they carry. Near synonymy has become a debated issue within semantics, and accordingly, various views have been put forward by researchers. Studies on meaning and semantics in Turkish constitute one of the fundamental fields of linguistic research. Near synonymy is a subfield of semantics. From historical periods onward, near-synonymous words have been examined in various studies, and thus near-synonymous word pairs in the historical stages of Turkish have largely been identified. The aim of this study is to identify near-synonymous noun and adjective word pairs in Hayretü'l-Ebrâr, a work written in Chagatai Turkish, and to classify them thematically based on textual context. Although the work has been studied from many perspectives, a lack of research specifically addressing near synonymy has been identified, which led to its selection as the subject of this thesis. When Chagatai Turkish is mentioned, the first name that comes to mind is Ali Şir Nevâyî. Hayretü'l-Ebrâr, the first masnavi of Nevâyî's Khamsa, is a work by Nevâyî, who made invaluable contributions to the Turkish language. In this thesis, the work is examined from the perspective of near synonymy, and the identified near-synonymous words are classified under the main headings of nouns and adjectives. These classified nouns and adjectives are quantitatively evaluated according to their origins as Turkish, Arabic, or Persian. The study is based on three main aspects: the near synonymy of nouns and adjectives, the distribution of the origins of these near-synonymous words, and their thematic classification. In this way, it has been possible to determine to what extent, in what manner, and for what purposes near-synonymous word pairs are used.
Benzer Tezler
- İnşirahu's-Sadr
Kadıoğlu Şeyh Mehmed ve İnşirahu's-Sadr mesnevisi
VESİLE ALBAYRAK SAK
Doktora
Türkçe
2009
Türk Dili ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
PROF. DR. AHMET SEVGİ
- Hayretü'l-Ebrâr'da fiilimsiler ve işlevleri
Gerunds and their functions in Hayretu'l-Ebrâr
GAMZE KÖROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Kültür ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VAHİT TÜRK
- Ali Şir Nevayi'nin mesnevilerinde kelime grubu yapıları
Word group structures in Ali Şir Nevayi's couplets
MALEK SAWALHA
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİKRET TURAN
- Alî Şîr Nevâyî'nin eserlerinde tematik söz varlığı incelemesi
Thematic vocabulary analysis in the works of Alî Şîr Nevâyî
MUZAFFER SAZ
Doktora
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıErciyes ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GALİP GÜNER
- Ali Şir Nevâyî'nin hamsesindeki naatlar ve Miraciyeler üzerine bir inceleme
A study of the naats and Miraciyes in Ali Şir Nevâyî's hamse
MERYEM CEMİLE ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTürk İslam Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KENAN ÖZÇELİK