Antik çağda Balıkesir - Dursunbey: Tarihi coğrafyası ve arkeolojisi
Historical geography and archaeology Balikesir - Dursunbey in antiquity
- Tez No: 996363
- Danışmanlar: PROF. DR. CUMHUR TANRIVER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Mysia bölgesi, Mysia region
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Antik kaynaklardan yola çıkarak Mysia'nın sınırlarını belirlemek oldukça zordur. Genel olarak coğrafi şartların belirlediği sınırlar, Mysia sınırlarını belirlemede kıstas sayılmıştır. Strabon;“Mysia iç kısmında Olympene'den Pergamene'ye ve Kaikos adını taşıyan ovaya kadar uzanan bir alanı kaplar ve bu nedenle İda Dağı (Kaz Dağı) ve Katakekaumene (Kula) arasında uzanır.”şeklinde tarif etmektedir. Bu anlatımdan yola çıkarak bölgenin sınırları, güneyde Kaikos (Bakırçay), kuzeyde Propontis, kuzeybatıda Aisepos Nehri, batıda Ege Denizi, doğuda ise Olympos Dağı ile tarif edilebilir. Tez konusu olan alan ise Mysia'nın doğusunda, Mysia Olympos'un güneyinde, Mysia Abbaitis'in kuzeyinde, Abrettene olarak adlandırılan bölgedir. Bölgenin sınırlarını, doğuda Rhyndakos Vadisi, kuzeydoğuda Olympos Dağı, batıda Kille Çayı, güneydoğuda Eğrigöz Dağı, güneybatıdan Alaçam Dağları ve Akdağ belirlemektedir. 2021-2023 yılları arasında Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'nden alınan izinlerle (1-2-3) 3 sene süreyle yüzey araştırmaları yürütülen bölge, günümüzde Dursunbey ilçesi sınırlarını teşkil etmektedir. Çalışma dahilinde, antik yazarların işaret ettiği coğrafya esas alınarak, epigrafların bölgede yaptığı çalışmalardan yararlanılmıştır. Yüzey araştırmalarında, ilçe merkezinde ve yakın çevresinde Hadrianus tarafından MS 131/132 yıllarında kurulan Hadrianeia kentine ve kentin khorasına ait kalıntılar tespit edilmiştir. Antik kentle ilgili araştırmalardan yararlanılarak, Roma Dönemi'nde kentte tapınımı olan kültler değerlendirilmiştir. Bunun yanında yüzey araştırmaları dahilinde tespit edilen yeni yazıtların verdiği bilgilerle farklı kültlerin bölgedeki varlığı ortaya koyulmuştur. İlçe genelinde yüzey araştırmaları vasıtasıyla elde edilen tüm veriler değerlendirildiğinde, ilçenin güneyinde saptanan MÖ 6-5. yüzyıllara ait olabilecek tümülüsler kronolojik olarak en eski tarihi vermektedir. İlçenin güneybatısında saptanan Aşağımusalar Köyü Dedeambarı tepesinin yerleşimi ve konumu buranın Mysia Abbaitis'e Demirci üzerinden ulaşan dağlık alan üzerinde Hellenistik bir kale olarak kullanılmış olabileceği düşüncesini destekler nitelikte kanıtlar sunmuştur. Bu alanda yer alan duvarlar üzerindeki harç kalıntıları, alanın Bizans Dönemi'nde de kullanılmış olabileceğini göstermektedir. İlçe merkezindeki Koltak adı verilen alanda bulunan seramikler, duvar yıkıntıları ve tepede bulunan yapı izleri, buranın Hellenistik-Roma Dönemi'nde kullanılmış bir alan olduğunu ortaya koymaktadır. İlçenin kuzeyinde konumlanan Karyağmaz Köyü'nden bulunan mezar steli, Hellenistik Dönem'de bölgenin Miletopolis ile olan ilişkisini gösterir nitelikte kanıtlar sunmaktadır. Dursunbey ilçe merkezinde MS 2. yüzyıl başlarında kurulan Hadrianeia kentinden arta kalan mimari kalıntılar saptanmıştır. Farklı nitelikteki yapılarda devşirme malzeme olarak kullanılmış olan mimari parçaların tipolojisine ve tarihleme konusunda yardımcı olan stellere bakıldığında, ilçe merkezinde ve yakın köylerinde Roma İmparatorluk Dönemi ile zamansal olarak örtüşen antik materyalin var olduğu anlaşılmıştır. İlçenin kuzeyinde konumlanan Palamut Dağı'nda bulunan taşçı atölyesinin ve batısında konumlanan Atizi Mevkisindeki khamosorion mezarın Hadrianeia kentinin kullanımındaki alanlar olduğu düşünülmüştür. İlçe merkezinin 18 kilometre doğusunda konumlanan Adaören Köyü'nde bir tümülüs mezar saptanmıştır. Balıkesir Kuvayi Milliye Müzesi tarafından 2008 yılında yapılan kazı çalışmalarında açığa çıkartılan, beşik çatılı ve dromoslu bir mezar odasına sahip olan yapı, Roma Dönemi'ne tarihlenmiştir. Mezar çevresinde bulunan seramik malzeme, MS 2.-3. yüzyıl kullanımını desteklemektedir. Bu alanın 5 kilometre kadar kuzeybatısında bulunan Büyükakçaalan köyünden bulunmuş Hadrianeia demosunun kararıyla Hadrianus adına dikilmiş olan bir onurlandırma steli, bu alanda bir Roma çiftliğinin olduğunun düşünülmesine yol açmıştır. Dursunbey'in 6 kilometre batısında konumlanan Selimağa Köyü'nde Dionysos'a bir adak steli bulunmaktadır. Buranın kuzeyinde bulunan Kızılöz Köyü'nden bulunan stel ise işiten tanrı Sozon'a adanmış olup bu alanda bulunan bir yerleşimden bahsetmektedir. İlçenin güneydoğusunda bulunan alan, antik dönemde Pandemos olarak adlandırılmaktadır. Bölgede yer alan Sarısipahiler Köyü, Ören Mevkisinde yoğun şekilde antik materyale rastlanmıştır. Alanda araştırma yapan önceki araştırmacıların saptadığı veriler ve arazide bulunan materyal karşılaştırılarak Roma Dönemi'ne tarihlenen kalıntılar hakkında değerlendirme yapılmıştır. Pandemos Bölgesi'nin güneydoğusunda yer alan Turnacık Köyü'nde ise Bizans Dönemi'ne ait bir mezar yapısı ve Poyracık Köyü'nde Bizans – Osmanlı Dönemi tarım organizasyonu ilgisinde kırsal yerleşmeler bulunmaktadır. İlçenin doğusunda konumlanan Gökçedağ Köyü'nden bulunan iki adet mezar taşı, araştırma alanının doğusunun Roma İmparatorluk Dönemi'nde Aizanitis Bölgesi ile ilişkilerini ortaya koymuştur. Aynı bölgede konumlanan Emeksiz köyünde Schwertheim tarafından saptanan Aizanoi'de bulunan örneklerin tipolojisiyle uyumlu görünen bomos, bu düşünceyi destekler nitelikteki bir kanıttır. İlçenin batısında yer alan Dada Köyü, Çobanodası ve Kevrensere Mevki ile Selimağa Balatköy Mevkilerinde saptanan alanlarda, bu alanların Bizans ve Osmanlı dönemlerinde kullanılmış olabileceğine dair yapı kalıntıları ve seramikler bulunmuştur. İlçenin kuzeybatısında konumlanan Şabanlar Köyü Asartepe Mevkisinde bir kale yerleşimi saptanmıştır. Bu alanın, Bizans döneminde kuzeyde konumlanan Miletopolis ve Kyzikos gibi merkezlere uzanan yol üzerinde yerleşim görmüş bir kale olabileceği, yerleşimin konumu ve alanda bulunan duvar yıkıntılarına bakılarak söylenebilmektedir.
Özet (Çeviri)
It is quite difficult to determine the borders of Mysia based on ancient sources. In general, geographical conditions have been used as criteria for determining the borders of Mysia. According to Strabo's description, the borders of Mysia“cover an area extending from Olympene to Pergamene and the plain known as Kaikos, and thus stretch between Mount Ida (Kaz Dağı) and Katakekaumene (Kula).”Based on this description, the southern border is the Kaikos (Bakırçay) River, the border with the Troas Region is the Aisepos River, and the eastern border is Mount Olympus. The area under study is located east of Mysia, south of Mysia Olympene, north of Mysia Abbaitis, and in the region known as Abrettene. The region's borders are defined by the Rhyndakos Valley to the east, Mount Olympus to the northeast, the Kille River to the west, Mount Eğrigöz to the southeast, and the Alaçam Mountains and Akdağ to the southwest. With permits obtained from the General Directorate of Cultural Assets and Museums between 2021 and 2023 (EK1-2-3), surface research was conducted for a period of three years. This region currently constitutes the borders of the Dursunbey district. Within the scope of the study, the geography indicated by ancient writers was taken as a basis, and the work carried out by epigraphers in the region was utilized. During the surface research, remains belonging to the city of Hadrianeia, founded by Hadrianus in 131/132 AD, and the city's khora were identified in the district center and its immediate surroundings. By utilizing the research conducted by previous researchers in the city, the cults worshipped in the city during the Roman period were evaluated. When all the data identified throughout the district are evaluated, the tumuli identified in the south of the district, which may date back to the 6th-5th centuries BCE, provide the earliest chronological evidence. The settlement and location of the Dedeambarı hill in the village of Aşağımusalar in the southwest of the district support the idea that this area may have been used as a Hellenistic fortress on the mountainous area accessible via Demirci to Mysia Abbaitis. The mortar remains on the walls in this area indicate that it may have been used during the Byzantine period. The ceramics, wall ruins, and traces of structures found in the area called Koltak in the district center support the idea that this area was used during the Hellenistic-Roman period. The tomb stele found in the village of Karyağmaz, located in the north of the district, reveals the region's connection with Miletupolis during the Hellenistic period. Structural remains and ceramics found in the Kevrensere area of Dada Village and the Balatköy area of Selimağa Village, located to the west of the district, indicate that these areas may have been used during the Byzantine and Ottoman periods. A castle settlement has been identified in the Asartepe area of the village of Şabanlar, located in the northwest of the district. Based on the location of the settlement and the wall ruins found in the area, it is thought that this area may have been a castle settlement on the road leading to centers such as Miletupolis and Kyzikos, located to the north during the Byzantine period. In the center of Dursunbey district, architectural remains from the city of Hadrianeia, founded in the early 2nd century AD, have been identified. Based on the typology of architectural fragments used as material in various structures in the district center and on steles that provide information on dating, it has been determined that ancient materials dating to the Roman Imperial period are present in the district center and nearby villages. The stonemason's workshop located on Palamut Mountain in the north of the district and the khamosorion tomb located in the Atizi Mevki in the west are thought to be areas used by the city of Hadrianeia. A tumulus has been identified in Adaören Village, located 18 kilometers east of the district center. The structure, which was excavated in 2007 by the Balıkesir Kuvayi Milliye Museum and revealed to have a cradle-roofed and dromos-equipped tomb chamber, has been dated to the Roman period. A base erected by the Hadrianeia demos in the village of Büyükakçaalan, located 5 km northwest of this area, has led to the assumption that there was a Roman farm in this area. In the southeastern part of the district, in the area known as Pandemos in ancient times, a large amount of ancient material has been found in the village of Sarısipahiler and the Ören Mevki. An assessment of the site dating back to the Roman period was made by comparing the data collected by previous researchers with the material found in the area. In the village of Turnacık, also located in the same region, a Byzantine-era tomb structure and rural settlements have been identified.
Benzer Tezler
- Asklepios Kültü ve Anadolu'daki Asklepionlar
The Asclepius Cult and the Asclepions in Anatolia
ZEYNEP ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
ArkeolojiGaziantep ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MAKBULE EKİCİ
- Kyzikos antik kenti 2006?2007 kazı dönemi seramik buluntuları
Cyzicus ancient city 2006?2007 excavation period ceramics foundling
FEVZİYE GÜNEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
ArkeolojiAtatürk ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURETTİN KOÇHAN
- Ören/Adramytteion antik kenti pişmiş toprak kandilleri
Ören Adramytteion ancient city oil lamps
FİSUN İLTER
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
Sanat TarihiSakarya ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TÜLİN ÇORUHLU
- The Ancient South Marmara Harbors
Antik Güney Marmara Limanları
SERKAN GÜNDÜZ
Doktora
İngilizce
2015
ArkeolojiUludağ ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ŞAHİN
PROF. DR. MARTİNA SEIFERT
- Burhaniye'de Yağcı Zeytinyağı Fabrikası restorasyonu
Restoration of the Yağcı Olive Oil Factory in Burhaniye
RANA LİM
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE ZEYNEP AHUNBAY