Okul yöneticilerinin atama ve yer değiştirme süreçlerine ilişkin bir model önerisi
A model proposal for the appoi̇ntment and transfer processes of school administrators
- Tez No: 996450
- Danışmanlar: PROF. DR. SÜLEYMAN KARATAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, Türkiye'de eğitim yöneticilerinin atanması ve yer değiştirmesi süreçlerine ilişkin 2000–2025 yılları arasında gerçekleştirilen akademik çalışmaları sistematik biçimde analiz etmek ve elde edilen bulgular doğrultusunda Millî Eğitim Bakanlığı'nın (MEB) politika geliştirme süreçlerine katkı sunabilecek bilimsel temelli, uygulanabilir bir Eğitim Yöneticisi Atama ve Yer Değiştirme Modeli ortaya koymaktır. Eğitim yöneticilerinin atanması ve yer değiştirmesi, Türkiye'de uzun yıllardır tartışılan, sık değişen mevzuat nedeniyle istikrarsızlaşan, liyakat ve objektiflik açısından eleştirilen bir alan olduğundan; bu konuda yapılan nitel araştırmaların bütüncül bir bakışla değerlendirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma, alandaki dağınık bulguları bir araya getirerek hem literatüre hem de uygulamaya yönelik önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Araştırma, nitel araştırma yöntemi çerçevesinde doküman analizi ve meta-sentez çalışmalarının birlikte kullanıldığı bütüncül bir desende yürütülmüştür. İlk aşamada YÖK Ulusal Tez Merkezi, TR Dizin, DergiPark ve Google Scholar veri tabanlarında yapılan kapsamlı taramalar sonucunda 742 çalışma tespit edilmiştir. Daha sonra başlık–özet incelemesi, tekrarlanan çalışmaların ayıklanması, yalnız nicel desenli çalışmaların dışlanması ve tam metne erişilebilirlik esaslarına dayanan dahil etme ve hariç tutma ölçütleri uygulanmıştır. Bu süreç sonunda araştırmanın kapsamına ve yönteme uygun 20 çalışma (10 tez ve 10 makale) meta-sentez için seçilmiştir. Dahil edilen çalışmalar; doğrudan yönetici seçme, atama, görevlendirme, yer değiştirme, yetiştirme, liyakat ve sözlü sınav uygulamaları gibi temalar üzerine odaklanan nitel veya nitel ağırlıklı karma araştırmalardan oluşmaktadır. Verilerin analizinde, Noblit ve Hare'nin (1988) meta-etnografik yaklaşımı ile Sandelowski ve Barroso'nun (2007) meta-sentez ilkeleri temel alınmıştır. Çalışmaların tamamı sistematik olarak okunmuş, bulgular bölümündeki anlamlı ifadeler çıkartılarak 230 birincil kod elde edilmiştir. Bu kodlar benzerliklerine göre birleştirilerek odak kodlar oluşturulmuş ve kavramsal bütünlüğü sağlayan temalar altında sentezlenmiştir. Analiz süreci; kodlama, karşılaştırma, ilişki kurma ve üst yorum geliştirme aşamalarını içeren çok katmanlı bir yapı izlemiştir. Meta-sentez bulguları, Türkiye'de yönetici atama ve yer değiştirme uygulamalarının hem güçlü yönlere hem de gelişime açık alanlara sahip olduğunu göstermektedir. Olumlu bulgular arasında, son yıllarda yazılı sınav ve puanlama sistemlerinin değerlendirme süreçlerinde görece daha nesnel bir yapı oluşturması ve yöneticilerin yetiştirilmesine yönelik programların mesleki gelişime katkı sağlaması yer almaktadır. Buna karşılık olumsuz bulgular; sözlü sınavların objektiflik açısından zayıf bulunması, değerlendirme süreçlerinde liyakat ilkesinin tam uygulanamaması ve mevzuatın sık değişmesinin yönetsel istikrarı olumsuz etkilemesi şeklinde ortaya çıkmıştır. Bulgular ayrıca, yönetici seçme ve yetiştirme süreçlerinin kurumsal bir yapıya kavuşturulamadığını, uygulama birliğinin sağlanamadığını ve mevcut düzenlemelerin uzun vadeli bir insan kaynağı yönetimi stratejisi ile desteklenmediğini göstermektedir. Bu bulgular doğrultusunda araştırmada, liyakat esaslı değerlendirme ölçütleri, standart süreç adımları, güvenilir sözlü sınav mekanizmaları, şeffaf izleme değerlendirme sistemi ve yöneticilerin yetiştirilmesi–görevlendirilmesi bağlantısını güçlendiren yapılar içeren bütüncül bir Eğitim Yöneticisi Atama ve Yer Değiştirme Modeli geliştirilmiştir. Model, hem atama yer değiştirme süreçlerinin objektifliğini artırmayı hem de yönetici niteliğini yükseltmeyi hedefleyen uygulanabilir bir çerçeve sunmaktadır. Araştırma sonucunda geliştirilen modelin, MEB'in politika ve uygulamalarında kullanılabilecek bilimsel bir referans niteliği taşıdığı değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to systematically analyze the academic research conducted between 2000 and 2025 on the appointment and relocation processes of school administrators in Türkiye and, based on the findings, to propose a scientifically grounded and applicable Educational Administrator Appointment and Relocation Model that can contribute to the policy-making processes of the Ministry of National Education (MoNE). Since the appointment and relocation of educational administrators has long been a highly debated issue in Türkiye—characterized by frequently changing regulations, a lack of stability, and criticisms regarding merit and objectivity—there is a clear need for a holistic evaluation of the qualitative research conducted in this field. By synthesizing the fragmented findings in the literature, this study addresses a significant gap relevant to both theory and practice. The research was conducted within the framework of a qualitative research design that integrates document analysis and meta-synthesis in a holistic manner. In the first stage, an extensive search was carried out in the YÖK National Thesis Center, TR Dizin, DergiPark, and Google Scholar databases, resulting in the identification of 742 studies. Subsequently, inclusion and exclusion criteria were applied based on title–abstract screening, elimination of duplicates, exclusion of purely quantitative designs, and accessibility of full texts. At the end of this process, 20 studies (10 theses and 10 articles) meeting the scope and methodological requirements were selected for the meta-synthesis. The included studies consist of qualitative or predominantly qualitative mixed-method research focusing directly on themes such as administrator selection, appointment, assignment, relocation, training, merit, and oral examination practices. In data analysis, the meta-ethnographic approach of Noblit and Hare (1988) and the meta-synthesis principles of Sandelowski and Barroso (2007) were employed. All studies were read systematically, and meaningful statements in the findings sections were extracted, resulting in 230 primary codes. These codes were grouped based on similarity, consolidated into focused codes, and synthesized under themes that ensured conceptual coherence. The analysis process followed a multilayered structure involving coding, comparison, establishing relationships, and developing overarching interpretations. The meta-synthesis findings indicate that the administrator appointment and relocation practices in Türkiye possess both strengths and aspects in need of improvement. Positive findings include the increasing objectivity brought by written examinations and scoring systems in recent years, as well as the contribution of administrator training programs to professional development. Conversely, negative findings highlight the lack of objectivity in oral examinations, insufficient implementation of merit-based principles in evaluation processes, and the destabilizing effects of frequently changing regulations. The results further reveal that selection and training processes have not been institutionalized, implementation consistency has not been achieved, and current regulations are not supported by a long-term human resource management strategy. Based on these findings, the study proposes a comprehensive ―Educational Administrator Appointment and Relocation Model‖ that incorporates merit-based evaluation criteria, standardized process steps, reliable oral examination mechanisms, a transparent monitoring–evaluation system, and structures strengthening the linkage between administrator training and assignment. The model provides a practical framework aimed at increasing the objectivity of appointment–relocation processes and enhancing the overall quality of school leadership. It is assessed that the model developed in this research constitutes a scientifically grounded reference that can be used in MoNE's policy and administrative practices.
Benzer Tezler
- Türkiye ile PISA'da yüksek performans sergilemiş ülkelerdeki yönetici seçme, yetiştirme, atama ve hizmetiçi eğitim süreçlerinin karşılaştırılması
Comparison of manager selection, training, appoinment and in-service training processes in Turkey and countries with high performance in PISA
TUĞBA ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimTrakya ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YAR ALİ METE
- Türkiye'de aday öğretmen yetiştirme sürecinin değerlendirilmesi
Evaluation of novice teacher training process in turkey
ALPER YETKİNER
Doktora
Türkçe
2017
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitim Programları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA BIKMAZ
- Türkiye ile bazı Avrupa Birliği ülkelerindeki okul yöneticilerinin yetiştirilme ve atanma süreçlerinin karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
NADİR BOZKURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Eğitim ve Öğretimİnönü ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. BATTAL ASLAN
- Milli Eğitim Bakanlığı taşra teşkilatında görevli yöneticilerin atama, yer değiştirme ve görevde yükselme yönetmeliklerinin incelenmesi
Examination of the regulations of appointment, relocation and promotion of the administrators in the provincial organization of the Ministry of National Education
YASEMİN PATTABANOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT GÜRKAN GÜLCAN