Mâturîdî ve Fahreddin er-Râzî tefsirlerinde ceza hukukuna dair ahkâm âyetlerinin fıkhî değerlendirilmesi
An evaluation of the legal verses on criminal law in the exegeses of al-Māturīdī and Fakhr al-Dīn al-Rāzī
- Tez No: 996644
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET ERGÜN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Din, Law, Religion
- Anahtar Kelimeler: Fahreddin er-Razi, Maturidi, Razi, İslam ceza hukuku, Maturidi, Razi, Islamic criminal law
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bartın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Ebû Mansûr el-Mâturîdî'nin (öl. 333/944) Teʾvîlâtü'l-Ḳurʾân ve Fahreddin er-Râzî'nin (öl. 606/1210) Mefâtîḥu'l-ġayb (et-Tefsîrü'l-kebîr) adlı tefsirlerinde yer alan ceza hukukuna dair ahkâm âyetlerini fıkhî açıdan karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel amacı, iki müfessirin nasla belirlenmiş ceza hükümlerine yaklaşım biçimlerini tespit etmek, delil kullanımlarını ve yorum metotlarını ortaya koymak, ayrıca fıkhî mukayese yöntemiyle benzerlik ve farklılıkları değerlendirmektir. Çalışma yalnızca Kur'ân'da ceza hukukuna dair ve nasla belirlenmiş hükümlerle sınırlıdır. Bu kapsamda hırsızlık, hırâbe (eşkıyalık-yol kesme-terör), kısas, zina ve kazf (zina iftirası) suçlarına ilişkin âyetler ele alınmıştır. Her iki müfessirin eserleri ana kaynak olarak kullanılmış, ayrıca klasik fıkıh literatürü ve Hanefî ile Şâfiî mezheplerinin temel hükümleriyle destek sağlanmıştır. Analiz, her bir âyet bağlamında müfessirlerin yorumlarını, delil tercihlerinin fıkhî temellerini ve mezhep çizgisinin etkilerini ortaya koyacak şekilde tasarlanmıştır. Bu yöntem, Mâturîdî ve Râzî'nin fıkhî düşünce çerçevesinde tefsir metinlerini nasıl değerlendirdiğini sistemli bir biçimde incelemeyi sağlamaktadır. Mâturîdî ve Râzî'nin ilmî kişilikleri, eserleri ve tefsir metotları dikkate alınarak eserlerinde yer alan ceza hukuku âyetleri, fıkhî bakış açısıyla mukayeseli olarak ele alınmış ve yorumlarda izledikleri metodoloji ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Çalışma, söz konusu âyetlerin fıkhî açıdan sistematik bir biçimde değerlendirilmesine imkân sağlayarak, İslam ceza hukuku âyetlerine yaklaşımları bağlamında Mâturîdî ve Râzî'nin metodolojisinin anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to comparatively examine the Qur'ānic verses related to criminal law (aḥkām) from a jurisprudential perspective within the tafsīrs of Abū Manṣūr al-Māturīdī's (d. 333/944) Taʾwīlāt al-Qurʾān and Fakhr al-Dīn al-Rāzī's (d. 606/1210) Mafātīḥ al-Ghayb (al-Tafsīr al-Kabīr). The main objective of the research is to identify how both exegetes approached Qur'ānic injunctions pertaining to criminal penalties determined by textual revelation, to reveal their methods of reasoning and use of evidence, and to assess their similarities and differences through a jurisprudential comparison. The scope of the study is limited to Qur'ānic verses that establish specific legal rulings in the field of criminal law—namely, those concerning theft, ḥirābah (banditry/terrorism), qiṣāṣ (retaliation), zinā (fornication), and qaḏf (false accusation of adultery). The tafsīrs of Māturīdī and Rāzī serve as the primary sources, supplemented by classical fiqh literature and the principal doctrines of the Ḥanafī and Shāfiʿī schools. The analysis is structured to reveal, for each relevant verse, the exegetes' interpretations, the jurisprudential bases of their evidential preferences, and the influence of their respective madhhab orientations. This methodological approach enables a systematic investigation of how Māturīdī and Rāzī interpreted Qur'ānic texts within the framework of Islamic legal thought. By examining their scholarly personalities, works, and exegetical methods, the study provides a comparative legal analysis of criminal law verses, offering detailed insights into their interpretive methodologies. Ultimately, the research contributes to a clearer understanding of the jurisprudential methods employed by Māturīdī and Rāzī in approaching Qur'ānic criminal law.
Benzer Tezler
- Kur'ân kıssalarında itikadî konular ve isbat yöntemleri
Theological issues and proof methods in the stories of the qur'an
CELİL ATEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinAfyon Kocatepe ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜCTEBA ALTINDAŞ
- İman ve âhiret ahvâline taalluk eden âyetlerin klasik tefsirlerde mukayesesi -el-Mâtürîdî, ez-Zemahşerî, er-Râzî örneği-
Comparison of verses on faith and the hereafter in classical commentaries -The example of al-Māturīdī- al-Zamakhshari- al-Rāzī-
MEHMET EMİN BOZKURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinOrdu ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ORHAN İYİBİLGİN
- Fahreddin er-Râzî'nin hüsün ve kubuh meselesine yaklaşımı: el-Metâlibü'l-Âliye ekseninde bir değerlendirme
Fakhr al-Dîn al-Râzî's approach to issue of the good and evil: An evaluation in the axis of al-Matâlib al-'Âliyah
ABDULLAH ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FETHİ KERİM KAZANÇ
- Fahreddîn er-Râzî'nin Mu'tezile atıfları ve eleştirileri
Fakhr al-Din al-Razi's references and critics on Mu'tazila
NECATİ GÜNAYDIN
- Ebû Ca'fer et-Tûsî ve Fahreddin er-Râzî'nin Tefsirleri Bağlamında Ebü'l-Kâsım el-Belhî'nin Kur'an'a Yaklaşımı
Abû al-Qâsım el-Balkhi's Approach to The Qur'an within The Context of The Tafsirs of Abû Ja'far al-Tûsî and Fakhr al-Dîn al-Razî
EMRULLAH TUNCEL
Doktora
Türkçe
2019
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET EMİN MAŞALI