Molla Halîl Siirdî ve Molla Hâdî Licî'nin tecvîd eserlerinin mukayesesi
A comparative analysis of the tajweed works of Molla Halîl Siirdî and Molla Hâdî Licî
- Tez No: 996814
- Danışmanlar: DOÇ. DR. LOKMAN ŞAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kur’ân-I Kerîm Okuma ve Kırâat İlmi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İslami ilimler sahasında ve medrese geleneğinde önemli bir yere sahip iki alimin -Molla Halil Siirdî ve Molla Hadî Licî'nin- manzum tarzda kaleme aldıkları tecvîd eserlerini mukayeseli olarak incelemektedir. Çalışma, Risâle fi 'İlmi't-Tecvîd ve Kitâbü'd-Dürri'l-A'lâ fî 'İlmi't-Tecvîd adlı eserler üzerinden, her iki müellifin tecvîd ilmine yaklaşımlarındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmanın temel konusu, eserlerin karşılaştırmalı biçimde analiz edilerek hangi yönleriyle ayrıştığı ve dönemin İslami ilimler anlayışı hakkında genel bir bakış açısı sunmaktır. Araştırmanın amacı, her iki müellifin manzum tecvîd eserlerini mukayeseli olarak analiz ederek, tecvîd ilminin nasıl ele alındığına dair genel bir bakış sunmaktır. Bunun yanı sıra, eserlerin medrese geleneğinde kullanılan dil ve yöntemler açısından tecvîd ilmine katkısını ortaya koymak hedeflenmiştir. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş; tecvîd metinlerinin çözümlemesi, karşılaştırmalı analiz ve tecvîd içeriklerine yönelik değerlendirme teknikleri kullanılmıştır. Eserler; yapı, içerik, konu sıralaması, tanımlar, örneklemeler, delillendirme yöntemleri ve kullanılan farklı diller (Kürtçe, Arapça, Farsça, Osmanlı Türkçesi) açısından tablo halinde karşılaştırılmıştır. Ayrıca karşılaştırma sürecinde Siirdî'nin Şerhu Diyâi ve Karabaşî'nin Karabaş Tecvîdi adlı eserlerinden istifade edilmiştir. Çalışma sonucunda her iki eserin de tecvîd kaidelerini öğretmeyi hedeflediği, ancak yöntem ve içerik açısından önemli farklılıklar gösterdiği görülmüştür. Siirdî'nin eseri tecvîd kaidelerini halkın da anlayabileceği sade ve öz bir dille sunarken, Licî'nin eseri daha teknik, sistematik ve düzenli bir yapıdadır. Her iki eserin manzum tarzda yazılması ezber kolaylığı sağlamış, ayrıca Kürtçenin yoğun biçimde ilim dili olarak kullanılması bölgesel medrese geleneğinde dil-kültür-eğitim ilişkisini ortaya koymuştur. Sonuç olarak, her iki eser de tecvîd ilmine önemli katkılar sunmakta, yöntem ve içerik farklılığıyla dönemin ve alimlerin ilmi yaklaşımlarını yansıtmaktadır. Siirdî ve Licî'nin üslub ve yaklaşımları tecvîd öğrenimine katkı sunmakta ve ileri düzey de tecvîd öğrenimi için de kaynak oluşturmaktadır. Çalışmanın klasik ve modern dönem tecvîd literatürüne katkı sunması ve medrese geleneğinde çok dilli yeni ilmi çalışmalara zemin hazırlaması önerilmekte. Ayrıca sonraki araştırmalara da kaynaklık etmesi hedeflenmektedir.
Özet (Çeviri)
This study provides a comparative analysis of the works on tajweed written in verse by two scholars who hold an important place in the field of Islamic sciences and the madrasa tradition: Molla Halil Siirdî and Molla Hadî Licî. Through the works Risâle fi 'İlmi't-Tecvîd and Kitâbü'd-Dürri'l-A'lâ fî 'İlmi't-Tecvîd, the study aims to reveal the similarities and differences in both authors' approaches to the science of tajweed. The main focus of the study is to analyze the works comparatively, highlighting their differences and providing a general overview of the understanding of Islamic sciences at the time. The aim of the research is to provide a general overview of how the science of tajweed is approached by analyzing the rhymed tajweed works of both authors comparatively. In addition, it aims to reveal the contribution of the works to the science of tajweed in terms of the language and methods used in the madrasa tradition. The study adopted a qualitative approach; techniques such as analysis of tajweed texts, comparative analysis, and evaluation of tajweed content were used. The works were compared in tabular form in terms of structure, content, subject sequence, definitions, examples, methods of substantiation, and the different languages used (Kurdish, Arabic, Persian, Ottoman Turkish). Siirdî's Şerhu Diyâi and Karabaşî's Karabaş Tecvîdi were also used in the comparison process. The study revealed that while both works aimed to teach the rules of tajweed, they showed significant differences in terms of method and content. Siirdî's work presents the rules of tajweed in a simple and concise language that the general public can understand, while Licî's work has a more technical, systematic, and organized structure. The fact that both works are written in verse facilitates memorization, and the intensive use of Kurdish as a language of science reveals the relationship between language, culture, and education in the regional madrasa tradition. In conclusion, both works make significant contributions to the science of tajweed, reflecting the scholarly approaches of the period and its scholars through their methodological and content differences. The styles and approaches of Siirdî and Licî contribute to tajweed education and serve as a resource for advanced tajweed studies. It is recommended that this study contribute to classical and modern tajweed literature and pave the way for new multilingual scholarly works in the madrasa tradition. It is also intended to serve as a source for future research.
Benzer Tezler
- Molla Halil Siirdî ve tecvid ilmine dair Manzûm risalesinin tahlili
Molla Khalīl Siirdī and analysis of the poetical epistle on the science of tajwīd
MUHAMMED SEFA SAYLIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinGaziantep İslam Bilim ve Teknoloji ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT AKKUŞ
- Molla Halil es-Siirdî'nin hayatı ve el-Kafiye fi'n-Nahv ve's-Sarf isimli eseri
The life of Molla Halil es-Siirdi and his work named el-Kafiye fi'n-Nahv ve's-Sarf
EMİNE ATLIHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAdıyaman ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN KAYA
- Molla Halil es-Siirdî ve el-Kâfiyetu'l-Kubrâ Adlı Eseri
Mullah Khalil al-Kubra his work-poetry, and hand-Kâfiyetu'l
ABDULKERİM BİNGÖL
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
DilbilimDicle ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. M. EDİP ÇAĞMAR
- Mollâ Halîl-i Siirdî'nin hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri
Molla Khalil Siirdî's life, works and his mistical thoughts
MEHMET EMİN BENER
- Molla Halil Es-siirdî'nin Telhîsu'z-zevâcir an İktirâfi'l-kebâir adlı eserinin tahkik ve tahlili (Cinâyât-hâtime)
Başlık çevirisi yok
BASSAM ALBASHAH
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinSiirt ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET MACİT SEVGİLİ