Vergi denetiminin önemi ve Türk vergi sistemindeki denetimin analizi: SMMM'lerin rolü üzerine bir araştırma
The significance of tax auditing and an analysis of audit practices in the Turkish tax system: The role of SMMM (certified public accountants)
- Tez No: 996820
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GAZİ SONKUR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Türk vergi hukuku, Türk vergi sistemi, Vergi denetimi, Turkish tax law, Turkish tax system, Tax audit
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, beyana dayalı vergilemenin egemen olduğu modern vergi sistemlerinde vergi denetiminin kamu gelirlerinin sürdürülebilirliği, gönüllü uyumun güçlendirilmesi ve kayıt dışılıkla mücadele açısından stratejik rolünü bütüncül biçimde incelemektedir. Çalışmanın temel amacı; vergi toplamada etkinliğin artırılmasında denetimin işlevini ortaya koymak, Türk Vergi Sistemindeki denetim mekanizmalarını kuramsal–hukuki çerçevede analiz etmek ve özellikle Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerin (SMMM) mükellef–idare ilişkisi içindeki konumunu, katkı alanlarını ve sorumluluk boyutlarını değerlendirmektir. Bu kapsamda çalışma; vergi–denetim kavramlarının teorik temellerini, denetim tür ve yöntemlerini; dünyada vergi denetimi örneklerini (ABD, Almanya, Çin, Japonya gibi) karşılaştırmalı bir perspektifle ele alarak Türk uygulamasının güçlü ve geliştirilmeye açık yönlerini tartışmaktadır. Türkiye özelinde ise yoklama, vergi incelemesi, arama ve bilgi toplama gibi araçlar ile kurumsal yapı, risk analitiği, dijitalleşme ve“izaha davet”gibi güncel mekanizmalar; mükellef hakları ve usul güvenceleriyle birlikte değerlendirilmektedir. Tezin özgün katkısı, kuramsal incelemeyi saha verileriyle birleştirmesidir. Vergi tahsilatının görece düşük seyrettiği Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde seçilen dört ilde faaliyet gösteren SMMM'lere yönelik bir anket çalışması yürütülmüş; araştırma nicel yaklaşım ve ilişkisel tarama deseninde kurgulanmıştır. Elde edilen veriler tanımlayıcı istatistikler ile analiz edilmiş; değişkenler arası ilişkiler korelasyon ve regresyon temelli modellerle test edilmiştir. Sonuç olarak tez, vergi denetiminin etkinliğini artırmaya dönük kurumsal kapasite, süreç tasarımı ve dijital risk yönetimi önerilerini; SMMM'lerin teknik katkılarının yanında etik, sorumluluk ve savunma güvenceleri boyutlarıyla birlikte değerlendirerek politika ve uygulamaya dönük çıkarımlar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study offers a holistic examination of the strategic role of tax auditing in contemporary tax systems dominated by self-assessment, with particular emphasis on ensuring the sustainability of public revenues, strengthening voluntary compliance, and combating the informal economy. The primary objective is to elucidate how tax audits contribute to improving the effectiveness of tax collection, to analyze the audit mechanisms of the Turkish Tax System within a rigorous theoretical and legal framework, and to evaluate—specifically—the position, areas of contribution, and dimensions of responsibility of Certified Public Accountants (Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler, SMMMs) within the taxpayer–administration relationship. To this end, the dissertation discusses the theoretical foundations of taxation and auditing, audit types and methods, and compares international audit practices (United States, Germany, China, and Japan) in order to identify both the strengths of the Turkish practice and areas requiring further development. In the Turkish context, instruments such as on-site verification, tax inspection, search, and information-gathering are examined alongside institutional arrangements, risk analytics, digitalization, and contemporary mechanisms such as“invitation to explanation”(izaha davet), all considered in conjunction with taxpayer rights and procedural safeguards. A distinctive contribution of the thesis lies in integrating this conceptual and legal analysis with empirical field evidence. Accordingly, a questionnaire survey was administered to SMMMs operating in four provinces in the Eastern and Southeastern Anatolia Regions, where tax collection has been relatively low; the study is designed within a quantitative methodological approach and employs a correlational survey framework. The data were analyzed using descriptive statistics, while the relationships among variables were tested through correlation and regression-based models. Overall, the thesis formulates policy- and practice-oriented implications by advancing recommendations on institutional capacity building, process design, and digital risk management to enhance audit effectiveness, while also addressing SMMMs' technical contributions in tandem with ethical considerations, accountability, and safeguards for professional defense.
Benzer Tezler
- Vergi denetiminde e-uygulamaların değerlendirilmesi
Evaluation of e-applications in tax audit
DEMET YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MaliyeManisa Celal Bayar ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET KEMAL ÇELEBİ
- Elektronik para ve ödeme kuruluşlarının Türkiye'deki gelişimi ve Türk vergi sistemindeki durumu ve denetimi
The development of electronic money and payment institutions in Turkey and their status and supervision in the Turkish tax system
ERCAN TETİK
- Türkiye'de transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımında vergi denetiminin etkinlik analizi
Efficiency analysis of tax audit on disguised profit distribution through transfer pricing in Türkiye
GÜRAY AKBAL
- Les Effets d'inflation sur les etats financiers des entreprises
Enflasyonun şirketlerin finansal yapılarına olan etkileri ve bunlardan arındırma yöntemleri
HASAN ÖZGÜR ULUDAĞ
