Çevre kirliliğinin sağlık harcamaları üzerine etkisi: Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler için bir karşılaştırma
The impact of environmental pollution on health expenditures: A comparative study of developed and developing countries
- Tez No: 997014
- Danışmanlar: PROF. DR. İLKAY DİLBER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Çevre Kirliliği, Sağlık Harcaması, PCA Analizi, Panel VAR Analizi, Çevre Kirlilik Endeksi, Panel veri modelleri, Sağlık harcamaları, Environmental Pollution, Healthcare Expenditure, PCA Analysis, Panel VAR Analysis, Environmental Pollution Index, Panel data models, Health expenditures
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Manisa Celal Bayar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sağlık Ekonomisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde çevre kirliliği hem çevresel boyutlarıyla hem de insan sağlığı ve sağlık sistemlerinin finansal sürdürülebilirliği üzerindeki etkileri bakımından dikkat çeken bir konu haline gelmiştir. Çalışmada çevre kirliliğinin farklı boyutlarının kişi başına sağlık harcamaları üzerindeki etkilerini E7 ve G7 ülke grupları için dinamik bir açıdan incelenmesi amaçlanmaktadır. Bağımsız değişken olan çevre kirliliğinin tek bir göstergeyle temsil edilmesinin yetersiz kalması varsayımıyla, çalışmada farklı çevresel kirlilik değişkenlerinden türetilmiş bir endeks kullanılmıştır. Bu kapsamda çalışmada çevre kirliliğini temsilen CO2, CH4, NOx, End-F gazları, fosil yakıt enerji tüketimi, kentleşme oranı, PM2.5 ve pestisit kullanımı değişkenleri kullanılmıştır. Bu değişkenlerin çok boyutlu yapısının daha etkin kullanılabilmesi için Temel Bileşenler Analizi (PCA) uygulanmış ve çevre kirlilik endeksi oluşturulmuştur. Çevre kirlilik endeksi hesaplandıktan sonra, kişi başı sağlık harcamaları ile arasındaki dinamik ilişkiler analiz edilmek amacıyla Panel Vektör Otoregresyon (Panel VAR) analizi kullanılmıştır. Ayrıca etki-tepki ve varyans ayrıştırma analizleri ile çevre kirliliğindeki şokların sağlık harcaması üzerindeki zamana yayılmış etkileri analiz edilmiştir. Son olarak da değişkenler arasındaki nedensellik ilişkilerinin değerlendirilmesi amacıyla Panel Granger nedensellik analizi uygulanmıştır. Kullanılan bu yöntemler sayesinde çevre kirliliği ve sağlık harcaması arasındaki ilişkinin sadece eş anlı değil, aynı zamanda dinamik ve karşılıklı yapısı analiz edilmiştir. Analiz sonuçları, farklı çevre kirliliği faktörlerini temsil eden kirlilik endekslerinin sağlık harcamaları üzerinde anlamlı ve kalıcı etkiler yarattığını göstermektedir. E7 ülkeleri için analizde kullanılan endekslere bağlı çevresel baskıların sağlık harcamaları üzerindeki etkilerinin daha güçlü ve daha hızlı ortaya çıktığı görülmektedir. G7 ülkelerinde ise çevre kirliliğinin sağlık harcamaları üzerindeki etkilerinin görece daha sınırlı olmakla birlikte, uzun vadede birikimli bir mali yük oluşturduğu tespit edilmiştir. Granger nedensellik analizi sonuçlarına göre ise E7 ülkelerinde ÇKE1(CO2, CH4, NOx ve End-F gazları) ve ÇKE3 (fosil yakıt enerji tüketimi ve pestisit kullanımı) ile kişi başı sağlık harcaması arasında çift yönlü nedensellik tespit edilmiştir. G7 ülkelerinde ise ÇKE1 ve ÇKE3(kentleşme oranı ve PM2.5) ile kişi başı sağlık harcaması arasında çift yönlü nedensellik sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
Today, environmental pollution has become a noteworthy issue both in terms of its environmental dimensions and its effects on human health and the financial sustainability of healthcare systems. This study aims to examine the effects of different dimensions of environmental pollution on per capita health expenditures for E7 and G7 country groups from a dynamic perspective. Assuming that representing environmental pollution, the independent variable, with a single indicator is insufficient, the study uses an index derived from different environmental pollution variables. In this context, the variables CO2, CH4, NOx, End-F gases, fossil fuel energy consumption, urbanization rate, PM2.5, and pesticide use were used to represent environmental pollution in the study. Principal Component Analysis (PCA) was applied to more effectively utilize the multidimensional structure of these variables, and an environmental pollution index was created. After calculating the environmental pollution index, Panel Vector Autoregression (Panel VAR) analysis was used to analyze the dynamic relationships between per capita health expenditures and the index. Additionally, impact-response and variance decomposition analyses were conducted to examine the time-varying effects of environmental pollution shocks on health expenditures. Finally, Panel Granger causality analysis was applied to assess the causal relationships between the variables. Thanks to these methods, the relationship between environmental pollution and health expenditures was analyzed not only in terms of its simultaneous nature but also in terms of its dynamic and reciprocal structure. The analysis results show that pollution indices representing different environmental pollution factors have a significant and lasting impact on health expenditures. The analysis shows that the effects of environmental pressures associated with the indices used in the analysis for the E7 countries on health expenditures are stronger and more rapid. In the G7 countries, although the effects of environmental pollution on health expenditures are relatively more limited, it has been determined that they create a cumulative financial burden in the long term. According to the results of the Granger causality analysis, a bidirectional causality was detected between E7 countries' EPI1 (CO2, CH4, NOx, and End-F gases) and EPI3 (fossil fuel energy consumption and pesticide use) and per capita health expenditures. In G7 countries, a bidirectional causality was found between EPI1 and EPI3 (urbanization rate and PM2.5) and per capita health expenditures.
Benzer Tezler
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Sağlık harcaması, enerji tüketimi ve çevre kirliliği ilişkisi: Ampirik bir analiz
The relationship between health expenditure, energy consumption and environmental pollution: An empirical analysis
ÖZGE YÜCEL
- Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Yüksek Gelirli Ülke Deneyimleri
The impact of renewable energy sources on health expenditures: The experience of high-income countries
İRAİMA DORBONOVA
Doktora
Türkçe
2024
EkonomiKırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM HALİL SUGÖZÜ
- Fosil yakıt tüketiminden kaynaklanan hava kirleticilerinin sağlık harcamaları üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi: OECD ülkeleri üzerine panel veri analizi
Assessment of the effects of air pollutants resulting from fossil fuel consumption on health expenditures: A panel data analysis on OECD countries
ONUR ÇETİN
Doktora
Türkçe
2025
Sağlık YönetimiKayseri ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NADİDE SEVİL TÜLÜCE
- Sağlık kalitesinin makroekonomik belirleyicileri: Türkiye örneği
Macroeconomic determinants of health quality: The case of Türkiye
SELİN DEMİR
Doktora
Türkçe
2025
EkonometriTekirdağ Namık Kemal Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SALİH ÖZTÜRK