Yetişkinlerde görülen dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu semptomlarının internet bağımlılığı ile ilişkisinin üstbilişin rolü üzerinden değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between attention deficit hyperactivity disorder symptoms and internet addiction in adults based on the role of metacognition
- Tez No: 997112
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BÜLENT TANSEL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Dikkat eksikliği ve aşırı hareketlilik bozukluğu, Attention deficit and hyperactivity disorder
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Gelişim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, yetişkin bireylerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) belirtileri, üstbilişsel süreçler ve internet bağımlılığı arasındaki ilişkileri incelemektir. Dijitalleşmeyle birlikte dikkat süreçlerinde zorlanma, dürtü kontrolünde güçlük ve bilişsel düzenleme becerilerindeki yetersizliklerin internet kullanım alışkanlıklarını etkilediği dikkate alındığında, söz konusu değişkenlerin bütüncül olarak değerlendirilmesi önem taşımaktadır. Araştırma nicel ve kesitsel bir tasarımla yürütülmüş olup, veriler 18–40 yaş aralığında Türkiye'de yaşayan 138 yetişkinden Yetişkin DEHB Ölçeği (ASRS), Üstbiliş 30 Ölçeği (ÜBÖ-30) ve Young İnternet Bağımlılığı Ölçeği (YİBÖ) kullanılarak toplanmıştır. Ölçeklerin Cronbach alfa katsayılarının 0.90'ın üzerinde olması, ölçümlerin yüksek güvenilirliğini göstermektedir. Elde edilen bulgular, DEHB belirtileri ile internet bağımlılığı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Dikkatini sürdürmede güçlük yaşayan ve dürtü kontrolünde zorlanan bireylerin çevrim içi ortamlarda daha fazla zaman geçirdiği belirlenmiştir. Bunun yanı sıra üstbiliş düzeyi ile hem DEHB belirtileri hem de internet bağımlılığı arasında pozitif yönlü ilişkiler saptanmıştır. Buna göre, üstbilişsel süreçlerde artış gösteren bireylerin hem DEHB semptomlarına hem de internet bağımlılığı eğilimlerine daha yüksek düzeylerde sahip olduğu görülmüştür. Demografik değişkenlere ilişkin analizler, yaş ve eğitim düzeyinin internet bağımlılığı ile anlamlı şekilde ilişkili olduğunu göstermiştir. Bu çalışma, DEHB, üstbiliş ve internet bağımlılığı arasındaki bağlantıları erişkin örneklem üzerinde inceleyerek alanyazına katkı sağlamaktadır. Bulgular, özellikle üstbilişsel düşünce süreçlerinin yalnızca koruyucu değil, kimi durumlarda risk artırıcı nitelikte de olabileceğine işaret etmekte ve bu ilişkilerin klinik değerlendirme ve psiko-eğitim programlarında dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the relationships between attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD) symptoms, metacognitive processes, and internet addiction in adults. Considering that digitalization increasingly influences individuals' attention regulation, impulse control, and cognitive monitoring abilities, it has become important to evaluate how these psychological mechanisms shape internet use behaviors. The research was conducted using a quantitative and cross-sectional design, and data were collected from 138 adults aged 18–40 residing in Türkiye. Participants completed the Adult ADHD Self-Report Scale (ASRS), the Metacognitions Questionnaire-30 (MCQ-30), and the Young Internet Addiction Scale. Cronbach's alpha coefficients above 0.90 indicated high reliability of the measures. Findings revealed a positive and significant relationship between ADHD symptoms and internet addiction. Individuals who experienced difficulties in sustaining attention and regulating impulsive behaviors reported higher levels of problematic internet use. Furthermore, metacognition demonstrated positive associations with both ADHD symptoms and internet addiction. Specifically, higher metacognitive scores were linked to increased ADHD symptom levels and greater tendencies toward internet addiction. Analyses of demographic variables showed significant differences in internet addiction across age and educational groups. This study contributes to the literature by examining the interplay between ADHD, metacognition, and internet addiction within an adult sample. The findings indicate that metacognitive processes may function not only as regulatory mechanisms but also, in some cases, as factors associated with heightened vulnerability to problematic digital behaviors. These results highlight the importance of considering metacognitive patterns in clinical assessments and in the development of psychoeducational and intervention programs targeting adult populations.
Benzer Tezler
- Raman spektroskopik ve kemometrik yöntemlerle bipolar bozukluğun fazlarının dikkat eksikliği-hiperaktif bozukluk ve şizofreniden ayrıştırılması
Discrimination of bipolar disorder from attention deficit hyperactive disorder and schizophrenia using vibrational spectroscopy and chemometric methods
GİZEM YAVUZ DOĞAN
Doktora
Türkçe
2025
Fizik ve Fizik Mühendisliğiİstanbul ÜniversitesiFizik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEHBAN KARTAL
PROF. DR. GÜLCE ÖĞRÜÇ ILDIZ
- Denizli kent merkezinde erişkin dikkat eksikliği hiperativite bozukluğunun yaygınlığı
Prevalence of adult attention deficit hiperactivity disorder in denizli city center
DENİZ ŞİMŞEK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2011
PsikiyatriPamukkale ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OSMAN ÖZDEL
- Yetişkinlerde dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu belirtileri, anksiyete duyarlılığı ve oyun bağımlılığı arasındaki ilişki
The relationship between attention defict and hyperactivity disorder symptoms, anxiety sensitivity and game addicition in adults
BUSE CAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA DUYGU KAYA YERTUTANOL
- Yetişkinlerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite özelliklerinin erken dönem uyumsuz şemalar ve ebeveynlik stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between adult attention deficit and hyperactivity characteristics,early maladaptive schemas and parenting styles
BÜŞRA KAPLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Psikolojiİstanbul Gelişim ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP SET
- Aile hekimlerinin dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu farkındalığı
Attention deficit hyperactivity disorder awareness of family physicians
FATMA NUREFŞAN İKİZOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SADIK SAMİ HATİPOĞLU