İklim değişikliği senaryolarında porsuk havzası'ndaki olası kuraklıkların belirlenmesi ve değerlendirilmesi
Evaluation and determination of possible droughts in the porsuk basin in climate change scenarios
- Tez No: 997165
- Danışmanlar: PROF. DR. ALPER SERDAR ANLI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İklim değişikliğinin su döngüsü üzerindeki etkileri, kuraklık olaylarının sıklığını ve şiddetini artırarak özellikle tarım ve su kaynakları yönetimi için önemli riskler doğurmaktadır. Bu çalışma, Porsuk Havzası'nda 2024–2100 dönemine yönelik meteorolojik (SPI) ve hidrolojik (SRI) kuraklık koşullarını değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Farklı zaman ölçeklerinde yürütülen analizlerde iki ayrı iklim senaryosu (RCP4.5 ve RCP8.5) kullanılmış; hidrolojik modelleme ise HEC-HMS aracılığıyla, 1980–2012 dönemine ait kalibrasyon ve doğrulama süreçleri tamamlanarak gerçekleştirilmiştir. Projeksiyon sonuçları, havzanın yıllık akım potansiyelinde RCP4.5 altında yaklaşık %17, RCP8.5 altında ise %23 düzeyinde azalma öngörmektedir. Meteorolojik kuraklık analizleri özellikle RCP8.5 senaryosunda 2060 sonrası için çok şiddetli kuraklıkların belirgin biçimde arttığını göstermektedir. Hidrolojik kuraklık, RCP4.5 senaryosunda daha sınırlı olmakla birlikte 2075–2099 döneminde şiddetli düzeylere ulaşmaktadır. Dönemsel incelemeler, 2024–2050 arasında orta şiddette kuraklıkların ağırlıkta olduğunu; yüzyılın son çeyreğinde ise şiddetli ve çok şiddetli kuraklıkların bölgesel ölçekte yaygınlaştığını ortaya koymaktadır. Haziran–Eylül döneminde 6 ve 9 aylık SPI/SRI analizlerinin en yüksek riskleri göstermesi, tarımsal faaliyetlerin kırılganlığını artırmaktadır. Mekânsal dağılım sonuçları, Eskişehir (Tepebaşı, Odunpazarı) ve Kütahya'nın bazı ilçelerinde yüksek kuraklık riski bulunduğunu; Porsuk HES ve Kütahya Sulaması gibi altyapıların da etkilenebileceğini göstermektedir. Yağışa bağımlı ürünlerin meteorolojik, sulama ihtiyacı yüksek ürünlerin ise hidrolojik kuraklığa duyarlılığı, üretim planlamasında riskleri artırmaktadır. Genel olarak bulgular, özellikle RCP8.5 senaryosunda 2060 sonrası dönemin havza için kritik bir eşiğe işaret ettiğini, kuraklık sıklığı ve şiddetindeki artışın entegre su yönetimi, sulama planlaması ve uyum stratejilerinin birlikte ele alınmasını zorunlu kıldığını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Climate change is disrupting the hydrological cycle, leading to more frequent and intense drought events and creating substantial risks for both agricultural production and water resources management. This study examines meteorological (SPI) and hydrological (SRI) drought conditions in the Porsuk Basin for the 2024–2100 period. Analyses were carried out at multiple time scales using two climate scenarios, RCP4.5 and RCP8.5, while hydrological simulations were performed with the HEC-HMS model following calibration and validation based on data from 1980 to 2012. The projections indicate that the basin's annual streamflow may decline by about 17 percent under RCP4.5 and by roughly 23 percent under RCP8.5. Meteorological droughts are expected to intensify, particularly under RCP8.5, with very severe conditions becoming prominent after 2060. Hydrological droughts remain more moderate under RCP4.5 but reach severe levels toward the 2075–2099 period. Overall, the early part of the century is characterized mainly by moderate drought, while the final decades show a clear shift toward severe and very severe conditions across the basin. The June–September season, which corresponds to the most critical phase of agricultural activity, reveals the highest drought risk in the 6- and 9-month SPI/SRI analyses. Spatial results highlight high-risk areas in parts of Eskişehir (Tepebaşı, Odunpazarı) and Kütahya, and suggest that key water infrastructures such as Porsuk HPP and Kütahya Irrigation may also be affected. Rainfed crops are particularly vulnerable to meteorological drought, while crops with high irrigation demand are more exposed to hydrological drought, increasing the fragility of agricultural production. Taken together, the findings indicate that the period after 2060 represents a critical threshold for the basin, especially under the RCP8.5 scenario. The projected increase in drought frequency and severity underscores the need for integrated approaches to water management, irrigation planning, and climate adaptation.
Benzer Tezler
- İklim değişiklikleri ve arazi örtüsü değişiminin hidrolojik parametrelere etkisinin coğrafi bilgi sistemleri destekli analizi: Porsuk Havzası örneklemi
Geographical information system aided analysis of the impacts of climate changes and land use changes on the hydrological parameters: The sample of Porsuk Watershed
BALCA AĞAÇSAPAN
Doktora
Türkçe
2021
Jeodezi ve FotogrametriEskişehir Teknik ÜniversitesiUzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALPER ÇABUK
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRAH PEKKAN
- Optimizasyon tabanlı bir su kaynakları sistemi modelleme aracının geliştirilmesi ve çok amaçlı sektörel tahsise uygulanması
Development of an optimization-based modeling tool for water resources systems and application to multi-objective sectoral allocation
SALİM YAYKIRAN
Doktora
Türkçe
2025
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALPASLAN EKDAL
- İklim değişikliğine bağlı olası sellerin bina stoku üzerinde yaratacağı hasar ve zararın konumsal finans yaklaşımı ile analizi: Eskişehir örneği
Analysis of damage and loss caused by potential floods due to climate change on the building stock using a spatial finance approach: The case of Eskişehir
GÖKBEN ADANA KARAAĞAÇ
Doktora
Türkçe
2024
Jeodezi ve FotogrametriEskişehir Teknik ÜniversitesiUzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN UYGUÇGİL
- Olası iklim değişikliği senaryolarında ankara çayı havzası'ndaki akımların yapay zeka kullanarak modellenmesi
Artificial intelligence modeling of streamflow in the Ankara stream basin in possible climate change scenarios
AYŞE ÖZER
Doktora
Türkçe
2026
ZiraatAnkara ÜniversitesiTarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİT APAYDIN
- Şeker pancarında farklı iklim değişikliği senaryolarında verim tepkilerinin lıntul-multıcrop modeli ile simüle edilmesi
Simulation of yield responses in sugar beet under different climate change scenarious using the lintul multi̇crop model
BAYRAM ASLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mühendislik BilimleriNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiBitkisel Üretim ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TEFİDE KIZILDENİZ GÜRBÜZ