Kavramsal tasarımdan uygulamaya: Türkiye'de mimari yarışmalarda sistem detaylarının rolü
Through conceptual design to construction: The role of system details in architectural competitions in Turkiye
- Tez No: 997254
- Danışmanlar: PROF. DR. FATİH YAZICIOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Mimari yarışmalar, Architectural competitions
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çevre Kontrolü ve Yapı Teknoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mimari tasarım süreci, soyut düşüncenin mekânsal, yapısal ve teknik bileşenler aracılığıyla fiziksel çevrede somut karşılıklar bulduğu çok katmanlı bir üretim alanı olarak tanımlanabilir. Bu süreç, yalnızca estetik ve kavramsal kararların geliştirilmesini değil, aynı zamanda bu kararların yapım sürecine aktarılabilirliğini ve uygulanabilirliğini de kapsamaktadır. Mimarlık pratiğinde tasarımın başarısı, kavramsal düzlemde üretilen fikirlerin, teknik, yapısal ve yapım odaklı çözümlerle tutarlı biçimde desteklenebilmesine bağlıdır. Bu bağlamda mimari proje yarışmaları, tasarım ve uygulama arasındaki ilişkinin yoğun biçimde sınandığı, mimari düşüncenin kısa süreli ve yoğun üretim koşulları altında temsil edildiği önemli platformlar olarak öne çıkmaktadır. Mimari proje yarışmaları, mimarlık ortamında yalnızca bir proje seçme ve ödüllendirme mekanizması değil, aynı zamanda bilgi üretiminin, mesleki söylemin ve mimari kültürün geliştiği bir tartışma alanı işlevi görmektedir. Yarışmalar, mimarların farklı ölçeklerde ve programlarda tanımlanan tasarım problemleriyle karşılaşmasına olanak tanırken, tasarımcıları kavramsal yaklaşımlarını, mekânsal kurgularını ve teknik öngörülerini sınırlı sayıda temsil aracıyla ifade etmeye zorlamaktadır. Bu temsil araçları arasında 3 boyutlu görselleştirmeler, plan, kesit ve görünüş çizimleri kadar, sistem detayları ve sistem kesitleri de önemli bir yer tutmaktadır. Sistem detayları, taşıyıcı sistem, yapı kabuğu, yapı elemanları ve malzeme bileşenleri arasındaki ilişkilerin okunabildiği, tasarımın yapım sürecine dair kararlarını görünür kılan temel çizimlerdir. Türkiye'de mimari proje yarışmalarının uzun bir geçmişi bulunmasına rağmen, özellikle 2000 yılı sonrasında yarışma ile elde edilen projelerin uygulamaya geçme oranlarının düşük kaldığı gözlemlenmektedir. Çok sayıda yarışma projesi ödül almasına rağmen inşa edilmemekte ya da uygulama sürecinde başlangıçtaki tasarım karakterinden bir ölçüde sapmaktadır. Bu durum, yarışma sürecinde üretilen teknik bilginin yetersizliği, sistem çözümlerinin yüzeysel düzeyde ele alınması ve detay çizimlerinin çoğu zaman temsili bir unsur olarak kalması ile ilişkilendirilebilir. Bu tez çalışması, Türkiye'de düzenlenen mimari proje yarışmalarında üretilen sistem detaylarının, tasarımın kavramsal aşamadan uygulama sürecine geçişindeki rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi, yarışma projelerinde yer alan sistem kesitleri ve detay çizimlerinin, projelerin uygulanabilirliğini nasıl etkilediğini ortaya koymaktır. Bu çizimlerin jüri değerlendirme süreçleri, yarışma kültürü ve mimari pratik içerisindeki işlevini çok yönlü biçimde tartışmaktır. Bu doğrultuda sistem detayları, mimari düşüncenin bütüncül biçimde temsil edildiği, tasarım ile yapım süreçleri arasında bir arayüz oluşturan kritik bir tasarım katmanı olarak ele alınmaktadır. Araştırma, karma yöntemli bir yaklaşım çerçevesinde yürütülmüştür. Çalışmanın ilk aşamasında, mimari proje yarışmalarının tarihsel gelişimi, yarışma türleri, değerlendirme ölçütleri ve yarışma kültürüne ilişkin kuramsal yaklaşımlar üzerinden kapsamlı bir literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Bu aşamada, yarışmaların mimarlık pratiği içerisindeki yeri, tasarımın kavramsal boyutu ile uygulama süreci arasındaki ilişki bağlamında ele alınmıştır. Sistem detaylarının bu ilişki içerisindeki potansiyel rolü kuramsal bir çerçeve içinde değerlendirilmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında, Türkiye'de 2000 yılı sonrasında düzenlenen mimari proje yarışmaları arasından seçilen örnekler üzerinden vaka analizi yapılmıştır. Bu kapsamda, 14 farklı yarışmadan elde edilen toplam 50 sistem detayı incelenmiş ve bu detaylar için özgün bir analiz ve puanlama modeli geliştirilmiştir. Geliştirilen model, sistem detaylarının hem temsil niteliğini hem de teknik bütünlüğünü değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Analiz modeli, görsel analiz ve performans analizi olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır. Görsel analiz bölümünde, sistem detaylarının çizim tekniği, malzeme temsili, katman bilgisi, tarama ve ölçülendirme kullanımı, kesit-plan-görünüş ilişkisi gibi kriterler değerlendirilmiş ve bu bölüm 65 puan üzerinden değerlendirilmiştir. Performans analizi bölümünde ise temel, döşeme, duvar, kolon ve çatı gibi yapı elemanlarının birleşim noktalarındaki çözüm bütünlüğü incelenmiş ve bu bölüm 35 puan üzerinden değerlendirilmiştir. Böylece her bir sistem detayı örneği toplam 100 puan üzerinden analiz edilmiştir. Vaka analizi sonuçları, sistem detaylarının niteliği ile projelerin yarışma sıralamaları ve uygulama durumları arasında belirli ilişkiler bulunduğunu ortaya koymaktadır. Sistem detaylarını daha bütüncül, okunabilir ve teknik açıdan tutarlı biçimde ele alan projelerin, jüri değerlendirmelerinde daha güçlü bir teknik altyapı sunduğu ve uygulamaya geçme potansiyelinin görece daha yüksek bulunduğunu saptanmıştır. Buna karşılık, sistem detaylarının sınırlı tutulduğu projelerin, uygulama safhasına geçildiğinde revizyonlar gerektirdiği, kimi durumlarda ise uygulanabilirlik kısıtları ile karşılaştığı görülmektedir. Araştırmanın üçüncü aşamasında, mimari proje yarışmalarında derece elde etmiş ve yarışma paftalarında sistem detayı üretmiş mimarlık ofisleriyle nitel veri toplama süreci yürütülmüştür. Bu kapsamda, 15 farklı ofisten 17 mimar ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerde, yarışma sürecinde sistem detayı üretmeye ilişkin deneyimler, detayların tasarım sürecindeki işlevi, jüri değerlendirmelerine etkisi ve yarışma aşamasından uygulama aşamasına geçerken karşılaşılan sorunlar ele alınmıştır. Görüşmelerden elde edilen bulgular, mimarların yarışma sürecinde zaman kısıtları, ölçek belirsizlikleri ve detay beklentilerinin net olmaması nedeniyle sistem detaylarını çoğu zaman sınırlı düzeyde geliştirebildiklerini göstermektedir. Sonuç olarak bu tez, mimari proje yarışmalarında sistem detaylarının, tasarımı uygulama sürecine bağlayan kritik bir eşik oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Sistem detayları, mimari düşüncenin yalnızca mekânsal ve estetik boyutunu değil, aynı zamanda uygulama sürecine ilişkin öngörülerini ve teknik tutarlılığını da görünür kılmaktadır. Çalışma, yarışma şartnamelerinde sistem detaylarına yönelik beklentilerin daha açık, yönlendirici ve tutarlı biçimde tanımlanması gerektiğine işaret etmektedir. Sistem detaylarının yarışma kültürü içerisinde daha etkin ve belirleyici bir rol üstlenmesi, projelerin uygulanabilirliğini artırabilecek önemli bir potansiyel taşımaktadır. Bu bağlamda tez, mimari yarışmaların tasarım-uygulama ilişkisine sistem detayları üzerinden eleştirel bir bakış sunmakta ve hem akademik çalışmalar hem de mesleki pratik için kuramsal ve yöntemsel bir katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The architectural design process can be defined as a multi-layered realm of production where abstract thought finds concrete expression in the physical environment through spatial, structural, and technical components. This process encompasses not only the development of aesthetic and conceptual decisions but also their transferability and applicability to the construction process. In architectural practice, the success of a design depends on the ability to consistently support conceptually produced ideas with technical, structural, and construction-oriented solutions. In this context, architectural project competitions stand out as significant platforms where the relationship between design and construction is intensely tested, and architectural thought is represented under conditions of short-term and intense production. Architectural project competitions function not merely as a mechanism for selecting and awarding projects within the architectural environment, but also as a forum for discussion where knowledge production, professional discourse, and architectural culture are cultivated. While competitions allow architects to encounter design problems defined across different scales and programs, they also compel designers to express their conceptual approaches, spatial configurations, and technical projections using a limited number of representational tools. Among these tools, system details and system sections hold a significant place alongside 3D visualizations, plans, sections, and elevations. System details are fundamental drawings that render the design decisions regarding the construction process visible, allowing for the reading of relationships between the load-bearing system, building envelope, building elements, and material components. Although architectural project competitions have a long history in Turkey, it is observed that the construction rates of projects obtained through competitions-particularly after the year 2000 have remained low. Despite receiving awards, many competition projects are either not built or deviate to some extent from their initial design character during the construction process. This situation can be associated with the insufficiency of technical knowledge produced during the competition process, the handling of system solutions at a superficial level, and detail drawings often remaining merely as representational elements. This thesis critically examines the role of system details produced within architectural project competitions in Turkey, focusing on their function in mediating the transition from conceptual design to construction execution. The primary objective of this study is to elucidate the extent to which system sections and detailed drawings incorporated in competition submissions influence the feasibility and realization potential of the proposed architectural designs. Furthermore, the research interrogates the significance of these drawings within the contexts of jury evaluation processes, competition culture, and contemporary architectural practice, adopting a multifaceted analytical framework. Accordingly, system details are conceptualized as a pivotal design stratum through which architectural intentions are comprehensively articulated, functioning as an interface between conceptual design and construction processes, and thereby enabling the transformation of abstract design decisions into technically coherent and buildable solutions. The research was conducted within the framework of a mixed-methods approach. In the first phase of the study, a comprehensive literature review was performed regarding the historical development of architectural project competitions, competition types, evaluation criteria, and theoretical approaches to competition culture. At this stage, the place of competitions within architectural practice was addressed in the context of the relationship between the conceptual dimension of design and the construction process. The potential role of system details within this relationship was evaluated within a theoretical framework. In the second phase of the research, a case study analysis was conducted on samples selected from architectural project competitions organized in Turkey after the year 2000. In this scope, a total of 50 system details obtained from 14 different competitions were examined, and a unique analysis and scoring model was developed for these details. The developed model aims to evaluate both the representational quality and technical integrity of the system details. The analysis model consists of two main sections: visual analysis and performance analysis. In the visual analysis section, criteria such as drawing technique, material representation, layer information, use of hatching and dimensioning, and section-plan-elevation relationships were evaluated out of 65 points. In the performance analysis section, the integrity of solutions at the junction points of building elements such as foundations, slabs, walls, columns, and roofs was examined and evaluated out of 35 points. Thus, each system detail sample was analyzed out of a total of 100 points. The case study results reveal that there are specific relationships between the quality of system details and the projects' competition rankings and construction status. It was determined that projects which handled system details in a more holistic, readable, and technically consistent manner presented a stronger technical infrastructure in jury evaluations and were found to have a relatively higher potential for construction. Conversely, it is observed that projects where system details were kept limited required revisions when moving to the construction phase, and in some cases, encountered applicability constraints. In the third phase of the research, a qualitative data collection process was carried out with architectural offices that had achieved success in architectural project competitions and produced system details in their competition panels. In this context, interviews were conducted with 17 architects from 15 different offices. The interviews addressed experiences regarding the production of system details during the competition process, the function of details in the design process, their effect on jury evaluations, and the problems encountered when transitioning from the competition stage to the construction stage. Findings obtained from the interviews indicate that architects are often able to develop system details only at a limited level due to time constraints, scale uncertainties, and a lack of clarity regarding detail expectations during the competition process. In conclusion, this thesis demonstrates that system details constitute a critical threshold linking architectural design to the construction process within architectural project competitions. System details render visible not only the spatial and aesthetic dimensions of architectural thinking but also its projections regarding construction processes and technical coherence. The study emphasizes the necessity of defining expectations concerning system details in competition briefs in a clearer, more comprehensive, and more consistent manner. Assigning system details a more effective and decisive role within competition culture carries significant potential for strengthening the applicability and implementation capacity of competition projects. In this context, the thesis develops a critical perspective on the relationship between design and construction in architectural competitions through the examination of system details and seeks to contribute both theoretically and methodologically to academic research as well as professional architectural practice.
Benzer Tezler
- Mimari tasarımda kuram-uygulama çatışması ve Türk İmar Mevzuatı bağlamında çözümlenmesine yönelik bir model önerisi
The theory-practice conflict in architectural design and a proposed model for its resolution within the context of Turkish Building Code Regulations
SADIK GÖKHAN EKİNCİ
- Yüksek binalarda cephe sistemlerinin tasarım süreci: İstanbul örneği
Design process of high-rise buildings' facade systems case study: İstanbul
MERVE TUNCA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH YAZICIOĞLU
- Urban design in education: A flexible computational spatial model
Eğitimde kentsel tasarım: Esnek bir hesaplamalı uzamsal model
MİRAY BAŞ YILDIRIM
Doktora
İngilizce
2018
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİNE ÖZKAR KABAKÇIOĞLU
- Tarihi binalara ek bina tasarımında yapısal bütünleştirme performansını değerlendirmek için bir model önerisi
Constructional performance integration assessment model for historical building extension design
LORY ZAKAR
Doktora
Türkçe
2018
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiYapı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZLEM EREN