Geri Dön

Doğu Türkistan direniş hareketleri (1755-1865)

Resistance movements in East Turkestan (1755-1865)

PDF İndir

  1. Tez No: 997306
  2. Yazar: KAREYA MAHİR HEKİMOĞLU
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SİBEL CEYLAN YİĞİT
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Tarih, History
  6. Anahtar Kelimeler: Direniş, Doğu Türkistan, Resistance, East Turkhistan
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Mardin Artuklu Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışma, Cungar Hanlığı'nın tasfiyesini takip eden Mançu işgaline karşı 1755–1865 yılları arasında Doğu Türkistan'da vuku bulan direniş hareketlerini siyasal, toplumsal ve kültürel boyutlarıyla ele almaktadır. Doğu Türkistan'ın Stratejik konumuyla şekillenen söz konusu direniş hareketleri, 18.-19. yüzyıllarda iyice belirginleşen işgal, idarî yapı, tahkim ve direniş döngüsü şeklindeki bir tarihsel bağlam içinde incelemektedir. Bu çerçevede, Çin-Doğu Türkistan ilişkileri siyasal ve iktisadî yönleriyle özetlenirken, Cungarların Doğu Türkistan'ı işgali, Mançu-Cungar ilişkileri, Mançuların 17. yüzyılda Doğu Türkistan'a müdahaleleri ve 1755'te gerçekleşen işgal süreci irdelenmiştir. Çerçevesi çizilen dönemin güç dengeleri ve idarî-askerî düzenlemeleri üzerinde durulurken bir yandan da Mançu/Çing işgalinin askerî, kültürel ve malî yaptırımları ile bu yaptırımlara karşı gelişen Hocalar önderliğindeki çeşitli direniş hareketleri ile halk direnişlerini neden-sonuç ilişkisi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bunların yanı sıra sözü edilen sürecin edebî ve kültürel yansımalarına da değinilmiştir. Bu çalışmada belirlenen amaçlara ulaşabilmek için, başta Müntehabü't-Tevârîh ve İbretü'l-Hevâkin (Tarih-i Şâhrûhî) olmak üzere Farsça birincil metinlerin Uygur ve Özbek Türkçesine aktarılmış nüshaları ile dönemin Uygur Türkçesiyle kaleme alınmış birincil kaynaklar; ayrıca Çince ve Rusça birincil belgelere dayanan eserlerin Uygurca çevirileri ve İngilizce literatür kullanılmış, bütün bu malzeme karşılaştırmalı kaynak tenkidi ve kronolojik yöntem çerçevesinde değerlendirilmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre, Doğu Türkistan'ın“Batı'ya açılan kapı”olma özelliği, Çing'in bölge üzerindeki baskısını artırmasındaki en önemli nedenler arasındadır. Çing'in buradaki sivil idareyi askerîleştirerek Kaşgar'ı İli Generalliği'ne bağlaması, kuvvet dengesini Cungarya lehine düzenlemesi ve“Gülbağ”gibi tahkimatları inşâ etmesi söz konusu baskıların somut göstergeleri arasındadır. Çing'in ağır vergi ve dinî baskıları, bölgedeki direnişlerin temelini oluşturmuştur. Nakşibendiyye'nin Afakiyye ve İshakiyye kollarına mensup Hocalar bu baskılara karşı halkın öncüsü hâline gelmiş; onların bastırılmasından sonra halk tabanlı direnişler ortaya çıkmıştır. Her iki hareket de Mançu hâkimiyetine son verme amacını taşısa da örgütlenme, meşruiyet ve yöntem bakımından farklılaşmıştır.

Özet (Çeviri)

This study examines the resistance movements that emerged in East Turkestan between 1755 and 1865 against the Manchu occupation following the dissolution of the Dzungar Khanate, addressing their political, social, and cultural dimensions. Shaped by East Turkestan's geostrategic position, these resistance movements are analyzed within a historical framework characterized by a cyclical pattern of occupation, administrative restructuring, fortification, and resistance that became increasingly pronounced in the eighteenth and nineteenth centuries. Within this context, Sino–East Turkestan relations are outlined in their political and economic aspects, while the Dzungar occupation of East Turkestan, Manchu–Dzungar relations, Manchu interventions in the region during the seventeenth century, and the process culminating in the occupation of 1755 are examined in detail. Alongside an analysis of the balance of power and administrative–military arrangements of the period, the study evaluates the military, cultural, and fiscal impositions of the Manchu/Çing occupation and the various resistance movements led by the Khojas, as well as popular uprisings, within a cause-and-effect framework. In addition, the literary and cultural reflections of this historical process are also addressed. To achieve the objectives of the study, a wide range of sources has been employed, including Uyghur and Uzbek Turkish translations of Persian primary texts—most notably Müntehabü't-Tevârîh and İbretü'l-Hevâkin (Tarih-i Şâhrûhî)—as well as primary sources written in the Uyghur Turkic of the period. Furthermore, Uyghur translations of works based on Chinese and Russian primary documents, together with the relevant English-language literature, have been utilized. All materials have been assessed through comparative source criticism and a chronological methodology. The findings indicate that East Turkestan's role as a“gateway to the West”was among the principal factors behind China's increasing pressure on the region. The militarization of civilian administration, the subordination of Kashgar to the Ili Generalship, the reconfiguration of the balance of power in favor of Dzungaria, and the construction of fortifications such as“Gülbağ”constitute concrete manifestations of this pressure. Qing rule's heavy taxation and religious repression formed the basis of regional resistance. Leaders of the Afakiyya and Ishakiyya branches of the Naqshbandiyya became focal points of opposition, and after their suppression, grassroots uprisings emerged. Although both sought to end Manchu domination, they differed in organization, legitimacy, and tactics.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    871143

    İşgal altındaki Müslümanlarla ilgili hükümler (Doğu Türkistan örneği)

    Provisions related to Muslims under occupation (Example of East Turkistan)

    ABDULHAMİD İSLAM

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    HukukMarmara Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ÖZGÜR KAVAK

  2. Tez No

    810812

    Uygur Türklerinde modernleşme, kimlik ve ulus inşası

    Modernization, identity and nation building in Uyghur Turks

    ZEYNEP AYDOĞAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Uluslararası İlişkilerKarabük Üniversitesi

    Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ALİ ASKER

  3. Tez No

    940246

    الآثار الفكرية لسيد قطب في النّخبة الدّينية الأويغورية

    SEYYİD KUTUB'UN UYGUR DİNİ ELİTLER ÜZERİNDEKİ FİKRİ ETKİSİ

    ZÜLFİKAR OBUL

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2025

    Dinİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA TEMİMİ

  4. Tez No

    844468

    II. Dünya Savaşı sonrası Almanya'daki Sovyet esirlerinin ülkeye dönüşü meselesi (Türkistan örneği)

    The issue of the return of Soviet prisoners in Germany after second World War (Turkestan example)

    AİPERİ BUKUEVA

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    TarihAnkara Hacı Bayram Veli Üniversitesi

    Tarih Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. BEKİR TÜMEN SOMUNCUOĞLU

  5. Tez No

    465519

    Prof. Dr. İbrahim Hakkul'un“Nevaiye Kaytiş-2”eserinin muhteva açısından tahlili (Giriş, inceleme, transkripsiyon, Türkiye Türkçesine aktarilmiş metin)

    The examination of“Nevai'ye Kaytiş-2”of Professor Doktor İbrahim Hakkul in terms of content (Introduction, examination, transkription, the text translated into Turkish)

    ELİF DOĞANAY

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Üniversitesi

    Çağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. KALMAMAT KULAMSHAEV

    DOÇ. DR. NODIRKHON KHASANOV

Geri Dön