Terceme-i Târîh-i Taberî (101ᵃ-150ᵇ) (Giriş-inceleme-metin-tıpkıbasım)
Terceme-i Târîh-i Taberî (101ᵃ-150ᵇ) (Introduction-analysis-text-facsimile)
- Tez No: 997334
- Danışmanlar: PROF. DR. SİNAN UYĞUR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Dil İncelemesi, Eski Anadolu Türkçesi, Ses Bilgisi, Şekil Bilgisi, Terceme-i Târîh-i Taberî, Language Analysis, Old Anatolian Turkish, Phonetic, Morphology, Terceme-i Târîh-i Taberî
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET TERCEME-İ TÂRÎH-İ TABERÎ (101ᵃ-150ᵇ) (GİRİŞ-İNCELEME-METİN-TIPKIBASIM) Rabia Yüksel Ocak, 2026 Bu çalışma, Anadolu sahasında Oğuzların yazı dili olarak kimlik kazandığı ve tercüme-telif faaliyetleriyle zenginleştiği verimli bir dönem olan Eski Anadolu Türkçesinin dil özelliklerini yansıtan Terceme-i Târîh-i Taberî adlı yazma eseri incelemektedir. Eser, Ebû Ca'fer Muhammed b. Cerîr El-Taberî tarafından Arapça olarak telif edilen Taberî Târîhi'nin Anadolu sahasında Türkçeye yapılmış tercümesidir. Çalışmanın temel amacı, Eski Anadolu Türkçesinin dil hususiyetlerini ortaya koymak ve çok nüshalı bir eser olan Terceme-i Târîh-i Taberî'nin belirlenen nüshalarını karşılaştırarak bilimsel bir esas metin ortaya koymaktır. Çalışmada, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Nuruosmaniye Koleksiyonu 03157 ve 03139 numaralı nüshalar ile Ayasofya Koleksiyonu 03150 numaralı nüsha karşılaştırmalı metin yöntemiyle çeviri yazıya aktarılmıştır. Eser oldukça hacimli olduğundan çalışma, 03157 numaralı nüshanın 101ᵃ-150ᵇ varağı ile sınırlandırılmıştır. 03150 numaralı nüsha ise eserin 117ᵃ kısmı ile sona ermektedir. Bu bölümden sonraki metin karşılaştırmaları diğer iki nüsha üzerinden sürdürülmüştür. Çalışmanın“Giriş”bölümünde eserin dönemi, tercüme faaliyetleri ve etkileri ile esere ilişkin genel bilgilere yer verilmiştir. Ayrıca, eserin tespit edilen mevcut yazma nüshaları bu kısımda tavsif edilmiştir.“İnceleme”bölümünde metin, ses bilgisi ve şekil bilgisi bakımından metinden alınan örneklerle incelenmiştir.“Karşılaştırmalı Metin”bölümünde, söz konusu üç nüshanın karşılaştırılması ve çeviri yazıya aktarılmasıyla elde edilen esas metin yer almaktadır.“Sonuç”bölümünde ise çalışmada elde edilen önemli bulgulara yer verilmiştir. Çalışmanın sonunda ise“Tıpkıbasım”bölümüne yer verilerek 03157 numaralı nüshanın 101ᵃ-150ᵇ kısmının görüntüleri okuyucunun metne erişimine sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT TERCEME-İ TÂRÎH-İ TABERÎ (101ᵃ-150ᵇ) (INTRODUCTION-ANALYSIS-TEXT-FACSIMILE) Rabia Yüksel January, 2026 This study examines the manuscript work titled Terceme-i Târîh-i Taberî, which reflects the linguistic characteristics of Old Anatolian Turkish a productive period during which the Oghuz Turks established their identity through their written language and enriched it through translation and authorship activities. The work is a Turkish translation of the Taberî History, originally written in Arabic by Ebû Ca'fer Muhammed b. Cerîr El-Taberî, in the Anatolian region. The main objective of the study is to reveal the linguistic characteristics of Old Anatolian Turkish and to establish a scientific base text by comparing the identified copies of Terceme-i Târîh-i Taberî, which is a work with multiple copies. In this work, the manuscripts numbered 03157 and 03139 from the Nuruosmaniye Collection at the Süleymaniye Manuscript Library and the manuscript numbered 03150 from the Ayasofya Collection were translated into written text using a comparative text method. Since the work is quite voluminous, the study is limited to leaves 101ᵃ-150ᵇ of manuscript no. 03157. Manuscript no. 03150 ends with the 117ᵃ part of the work. Text comparisons after this section were continued using the other two manuscripts. The“Introduction”section of the study provides general information about the work's period, translation activities, and effects. In addition, the existing manuscript copies of the work that have been identified are described in this section. In the“Analysis”section, the text is examined with examples taken from the text in terms of phonetics and morphology. The“Comparative Text”section contains the main text obtained by comparing the three manuscripts and transcribing them into written form. The“Conclusion”section presents the important findings of the study. At the end of the study, the“Facsimile”section provides images of the 101ᵃ-150ᵇ pages of manuscript no. 03157 for the reader's access to the text.
Benzer Tezler
- Terceme-i Târîh-i Taberî (1a-50b) (Giriş-inceleme-metin-tıpkıbasım)
Terceme-i Târîh-i Taberî (1a-50b) (Introduction-analysis-text-facsimile)
ÖZER AYAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıBandırma Onyedi Eylül ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİNAN UYĞUR
- Zeynüddîn b. Hamdullah Müstevfî-yi Kazvînî'nin Zeyl-i Târîh-i Güzîde isimli eserinin tercüme ve değerlendirmesi
The Translation and Evuluation Of Zaynaldin b. Hamdallah Mustawfi Qazvini's work Zayl-e Tarikh-e Gozida
DEMET DOĞAN US
- Çağatayca Taberî Tarihi (Tarih-nâme)(120a-181b) İnceleme-metin-sözlük
Chagatai Turkish Taberian History (History book)(120a-181b) Examination-text-glossary
BAYRAM GÖBEKLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SADİ GEDİK
- Çağatayca Taberî Tarihi (Tarihnâme) tercümesi (182a-242b) inceleme-metin-dizin
Chagatay Tabarî History (History book) (182a-242b) examination-text-index
FAZİLET GEDİKOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
TarihKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. SADİ GEDİK
- Bekri'nin Kitab-ı Mesâlik ve'l-Memâlik adlı eserinde Avrasya ülkeleri
Eurasi̇an countri̇es i̇n Bekri̇'s work Kitabi̇-i̇ Mesali̇k ve'l Memali̇k
HANA MESSAOUDİ