Karaburun (Boyabat/Sinop) volkanojenik masif sülfid yatağının jeolojik, mineralojik, jeokimyasal özellikleri ve kökeni (orta pontidler)
Geological, mineralogical, geochemical characteristics and origin ofthe karaburun (Boyabat/Sinop) volcanogenic massive sulfide deposit(central pontides
- Tez No: 997355
- Danışmanlar: PROF. DR. HALİM MUTLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Jeoloji Mühendisliği, Geological Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Jeoloji Mühendisliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye'nin en büyük volkanojenik masif sülfid (VMS) yataklarından Karaburun yatağı (jeolojik kaynak ~125 milyon ton, %1,16 Cu, %0,25 Zn ve %0,05 Co tenörlü), Orta Pontidler'de yer almaktadır. Çangaldağ Metamorfik Kompleksi'ne ait yeşilşist fasiyesinde metamorfik kayaçlar içerisindeki cevherleşme; derin denizel sedimanter kayaçlar, volkaniklastikler ile bunları kesen denizaltı mafik volkanikler ile ilişkilidir. Cevherleşme ile ilişkili mafik volkanik kayaçlar sub-alkalen toleyitik karakteristikler gösterir ve sedimanlardan türeyen ergiyikler ile metasomatize olmuş, tüketilmiş bir manto kaynağından türemişlerdir. Cu-Zn±Co içeren cevherleşme, başlıca stratiform/stratabound şeklinde gelişmiş olup bantlı, piritik klastik, yarı masif ve masif sülfid dokularından oluşmaktadır. Birincil cevher mineralleri; pirit, kalkopirit, sfalerit, manyetit ve iz miktarda galendir. Karaburun yatağı, tavan bloğundaki klastik ve volkaniklastik kayaçların en dış kesimlerinde gelişmiş epidot + klorit ± pirit ± serizit alterasyon halesi ile çevrilidir. Bu epidotça zengin zonun altında yer alan kloritçe zengin zon, mineralizasyona doğru en baskın alterasyon tipini oluşturur. Paleo-yeraltı suyu seviyesinin üzerinde, suda çözünebilen bakır mineralleri, nabit bakır ve eser miktarda malahit bulunur. İkincil süperjen zenginleşmeyi temsil eden bornit, kovellin ve kalkozin gibi ikincil bakır sülfidler kalkopirit ve sfaleriti kısmen ve tamamen ornatmıştır. Piritlerden yapılan Re-Os yaşları 163,6 ± 7,1 My (Geç-Orta Jura; Alt Oksfordiyen) olarak elde edilmiştir. Bu cevherleşme yaşı, Orta Pontidler'deki Jura yaşlı ensimatik yay-yay gerisi sistemine ait bütün jeolojik veriler ile uyumludur. Cevher numunelerinin kuvarslarından elde edilen δ18O(VSMOW) değerleri ‰11,79 ile ‰14,40 arasında değişirken, hidrotermal akışkanın δ18O(VSMOW) değerleri ‰1,13 ile ‰5,96 arasında hesaplanmıştır. Kuvars sıvı kapanımlarında ötektik sıcaklık -10,90 ile -26,00 °C (ort. -20,43 °C), son buz ergime sıcaklığı -0,8 ile -7,5 °C (ort. -4,10 °C), homojenleşme sıcaklıkları 178–301 °C (ort. 213 °C) olarak ölçülmüş ve tuzluluk değerleri ise %1,4–11,1 NaCl eşd. (ort. ~%6,5) olarak hesaplanmıştır. Basınç düzeltmesi sonrası elde edilen sonuçlar ise kapanımların ortalama hapsolma sıcaklığının 223 ± 25 °C olduğuna işaret eder. Oksijen izotop ve sıvı kapanım çalışmaları cevher oluşturan hidrotermal akışkanların büyük oranda deniz suyu kökenli olduğunu ve daha az oranda magmatik bir katkının da olabileceğine işaret eder. Masif sülfidlerin kurşun izotop oranları (208Pb/204Pb: 37,4634–37,7507; 207Pb/204Pb: 15,4239–15,5032; 206Pb/204Pb: 18,0790–18,4312) homojen bir şekilde dar bir aralığa sahip ve radyojenik karakterleri az olup, kurşun kaynağının manto kökenli olduğunu göstermektedir. Piritlerin δ34S değerleri ‰3,07 ile ‰5,10 arasında değişmektedir, homojen bir dağılımın varlığını belirtir ve kükürt, bazaltlar ve termokimyasal olarak indirgenmiş deniz suyu sülfatından kaynaklıdır. Cevherleşmeyle ilişkili kayaçların özellikleri, baz metal oran ve dağılımları, yapısal ve dokusal özellikleri ile izotop ve sıvı kapanım verileri bir arada değerlendirildiğinde, Karaburun'un pelitik-mafik tipte bir VMS yatağı olduğu ve Jura yaşlı ensimatik yay–yay gerisi–rift sisteminin yay gerisi havzası ortamında oluştuğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
The Karaburun deposit, one of the largest volcanogenic massive sulfide (VMS) deposits in Türkiye (geological resource of approximately 125 million tonnes grading 1.16% Cu, 0.25% Zn, and 0.05% Co), is located in the Central Pontides. The mineralizations hosted within the greenschist facies metamorphic rocks of the Çangaldağ Metamorphic Complex is associated with deep-marine sedimentary, volcaniclastic, and submarine mafic volcanic rocks. The mafic volcanism associated with the mineralization exhibits sub-alkaline tholeiitic characteristics and is derived from a depleted mantle source that was metasomatized by melts generated from sediments. The Cu-Zn±Co Karaburun mineralization is predominantly developed in a stratiform/stratabound body and consists of banded, pyritic clastic, semi-massive, and massive sulfide textures. The primary ore minerals comprise pyrite, chalcopyrite, sphalerite, magnetite, and trace amounts of galena. The deposit is surrounded by an alteration halo of epidote + chlorite ± pyrite ± sericite developed in the outermost parts of the clastic and volcaniclastic rocks of the hanging wall. Beneath this epidote-rich zone, a chlorite-dominated zone represents the most prominent alteration type toward the mineralization. Above the paleo–water table, water-soluble copper minerals, native copper, and trace amounts of malachite are present. Secondary copper sulfides, such as bornite, covellite, and chalcocite, representing supergene enrichment, have partially to completely replaced chalcopyrite and sphalerite. Re–Os dating of pyrites yielded an age of 163.6 ± 7.1 Ma (Late-Middle Jurassic; Early Oxfordian), which is consistent with all geological evidence associated with the Jurassic ensimatic arc-back arc-rift system of the Central Pontides. The δ18O(VSMOW) values of quartz from the mineralized samples range from ‰11.79 to ‰14.40, while the δ18O(VSMOW) values of the hydrothermal fluid are calculated to range between ‰1.13 and ‰5.96. Fluid inclusions in quartz show eutectic temperatures ranging from −10.90 to −26.00 °C (average −20.43 °C), final melting temperature of ice from −0.8 to −7.5 °C (average −4.10 °C), and homogenization temperatures between 178 and 301 °C (average 213 °C), with salinities calculated at 1.4–11.1 wt. % NaCl equivalent (avg. ~6.5 wt. %). The results following the pressure corrections indicate an average trapping temperature of 223 ± 25 °C. Oxygen isotope and fluid inclusion studies indicate that the ore-forming hydrothermal fluids are predominantly derived from seawater, while also suggesting the possibility of a minor magmatic contribution. The narrowly constrained lead isotope ratios of the massive sulfides (208Pb/204Pb: 37.4634–37.7507; 207Pb/204Pb: 15.4239–15.5032; 206Pb/204Pb: 18.0790–18.4312) with low radiogenic characteristics indicate a mantle-derived source for the lead. The δ34S values of pyrites range from ‰3.07 to ‰5.10, indicating a homogeneous distribution, with sulfur derived from basalts and thermochemically reduced seawater sulfate. The characteristics of the host and wall rocks associated with the mineralization, the base metal ratios and distributions, structural and textural characteristics, as well as isotope and fluid inclusion studies, collectively indicate that Karaburun is a pelitic-mafic type VMS deposit that formed in a back-arc basin environment of the Jurassic ensimatic arc-back arc-rift system.
Benzer Tezler
- Karaburun Yarımadası Balıklıova - Barbaros arasındaki bölgenin jeolojisi ve yapısal durumu
Başlık çevirisi yok
TALİP GÜNGÖR
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
Jeoloji MühendisliğiDokuz Eylül ÜniversitesiJeoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURHAN ERDOĞAN
- Karaburun ve yöresinde nergislerde zararlı syrphidae (diptera) familyası türleri, önemlilerinin biyolojileri ve savaş yöntemleri üzerinde araştırmalar
Investigations on the species of family syrphidae with special reference to the biology,identification and control measures of important one which are harmful on narcissus in Karaburun (İzmir)
NÜKET AKBULUT
- Karaburun yarımadasının batı kıyısında yapılan deniz sismik çalışmalarının bölge jeolojisine olan katkıları
Başlık çevirisi yok
CEM İ. GÜNAY
- Microfaunal investigation of a Triassic carbonate sequence in Ildır: Karaburun peninsula
Başlık çevirisi yok
İSMAİL İŞİNTEK
Yüksek Lisans
İngilizce
1994
Jeoloji MühendisliğiDokuz Eylül ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN KAYA