El-Beğavî'nin Mesâbîhu's-Sünne adlı eserinin hadis ilmi açısından değerlendirilmesi
An assessment of Al-Baghawī's Maṣābīḥ al-Sunna from the perspective of ḥadīth study
- Tez No: 997530
- Danışmanlar: PROF. DR. YUSUF AÇIKEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Begavi, Hadis, Hazif, Sahih, Tenkidli metin, Tercih, Şerhu Mesabihü's-Sünne, Begavi, Hadith, Hazf, Sahih, Critical text, Preference, Sherhi Masabih al-Sunnah
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
“el-Beğavî'nin Mesâbîhu's-Sünne Adlı Eserinin Hadis İlmi Açısından Değerlendirilmesi”başlıklı bu çalışmada, el-Beğavî'nin Mesâbîhu's-Sünne'deki tercihleri hadis ilmi bağlamında incelenerek eserin yapısal özellikleri, metodolojik seçimleri ve ilmî katkıları değerlendirilmiştir. el-Beğavî, hadisleri“sıhâh”ve“hısân”şeklinde iki kısım altında tasnîf ederek, hadislerin güvenirlik düzeyine dair kendine mahsus yaklaşımıyla sıhhat terimlerini ifade etmektedir. Lakin ilerleyen zamanlarda bu iki terim, sened ve metniyle sadece rivâyetin değil; kıymet-kabul derecesini ifade etmesi yönüyle hadis rivâyet eden eserlerin adı olarak da kullanılmıştır. Mesâbîh'te senedlerin hazfedilerek metinlerin muayyen başlıklar altında derlenmesi, pratiklik sağlamasının yanı sıra rivâyetler arası bütünlüğü ön plana çıkarmaktadır. el-Beğavî'nin Mesâbîhu's-Sünne'de bâb başlıklandırmasındaki tebvîb anlayışıyla ilgili tasarrufu, yeni başlıklar belirlemesiyle, mevcut başlıklara konu bütünlüğünü güçlendiren açıklayıcı ilâvelerle ve muhtelif konular altında yer alan birbiriyle bağlantılı rivâyetleri tek bir başlık altında toplama eğilimiyle kendini göstermektedir. Mesâbîh'te -bazı istisnalarla birlikte-“bâb”ifadesiyle başlayan başlıklarda bulunan hadislerin, el-Buhârî ve Müslim'in ilgili bâblarında yer alan ilk hadisler olduğu görülmektedir. Aynı zamanda bu uyum, dolaylı olarak el-Beğavî ile Nevevî'nin hadislerin konu esasına göre tasnîfi hususunda benzer kanaate sahip olduklarını göstermektedir. Mesâbîhu's-Sünne ile onun istidrâki mâhiyetindeki Mişkâtü'l-Mesâbih'in içerik ve tasnîf yöntemleri bakımından yapılan mukâyesesi, iki metin arasında önemli metodoloji farklılıklarını da gündeme getirmektedir. Eserler arasında ihtisar, başlıklandırma, rivâyetlerin tekrarı ve isnad yapısı yönüyle birtakım farklılıklar bulunmaktadır. Mukâyeseli bu değerlendirme, özellikle Mesâbîh'in tasnîf yönteminin daha iyi anlaşılmasına imkân sağlamakta ve her iki eserin hadis literatürüne sunduğu katkıları ortaya koymaktadır. Mesâbîhu's-Sünne'nin metodolojisi ve el-Beğavî'nin metin-tasnîf tercihleri; hadislerin anlaşılması, garîb kelimelerin izahı, rivâyetlerde görülen ihtilâfların çözümü, sened yönünden verilen hükümler ve hadislerin vürûd sebepleri bakımından seçili örnekler üzerinden somut katkılar üretmektedir. Bu doğrultuda çalışma, el-Beğavî'nin hadisleri izah mantığı başta olmak üzere ilgili konular yönüyle rivâyetler arasındaki bağlam ilişkilerini değerlendirmekte; sened tenkidine ilişkin zayıf, garîb ve münker rivâyetleri incelemektedir. Ayrıca hadisler arasında görülen zâhirî çelişkilerin çözümünde cem', tercih ve nesh kaideleriyle şekillenen yorumlar, muhtelifu'l-hadis konusuna dair bir örnekleme sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study, titled“An Evaluation of al-Baghawī's Maṣābīḥ al-Sunna from the Perspective of Hadith Studies,”aims to examine al-Baghawī's methodological preferences in Maṣābīḥ al-Sunna within the context of hadith scholarship by evaluating the structural features, methodological choices, and scholarly contributions of the work. al-Baghawī, by classifying aḥādīth under two headings ṣiḥāḥ and ḥisān articulates authenticity terminology in a manner distinctive to his methodological outlook, thereby indicating graded levels of reliability. In later periods, however, this terminology came to be used not only to describe the soundness of individual narrations with their chains and texts but also as titles for works of hadith transmission expressing degrees of acceptance and scholarly value. In Maṣābīḥ, the omission of chains of transmission and the arrangement of hadiths under specific thematic headings based solely on their texts not only enhances practicality but also foregrounds textual coherence across narrations. Al-Baghawī's approach in Maṣābīḥ al-Sunna is manifested in his introduction of new chapter headings, his addition of explanatory subheadings that strengthen thematic unity, and his tendency to gather interrelated narrations originally dispersed under various topics under a single heading. In Maṣābīḥ, with some exceptions, the hadiths found under chapter titles beginning with the term“bāb”correspond to the first narrations appearing in the relevant chapters of al-Bukhārī and Muslim. At the same time, this consonance indirectly suggests that al-Baghawī and al-Nawawī share a similar view regarding the subject-based classification of ḥadīth. A comparative analysis of Maṣābīḥ al-Sunna and Mishkāt al-Maṣābīḥ -the latter being an expansion and supplementation of the former- reveals significant methodological differences in terms of content and classification. The two works differ in their levels of abridgment, chapter structuring, repetition of narrations, and treatment of isnāds. This comparative evaluation contributes particularly to a clearer understanding of the classificatory method of Maṣābīḥ and highlights the contributions of both works to the hadith literature. The methodology of Mesābīḥ al-Sunna and al-Baghawī's text-selection and taṣnīf preferences produce concrete contributions demonstrable through selected cases to the understanding of ḥadīth, the elucidation of gharīb lexemes, the resolution of ikhtilāf among riwāyāt, the formulation of isnād-based judgments, and the identification of asbāb al-wurūd. These points are demonstrated through selected examples. Accordingly, the study examines contextual relationships among narrations-especially in light of al-Baghawī's interpretive approach-while analyzing weak, anomalous, and rejected narrations within the framework of isnād criticism. Furthermore, the interpretive strategies shaped by the principles of reconciliation, preference, and abrogation in resolving apparent contradictions between hadiths provide an illustration relevant to the field of mukhtalif al-ḥadīth.
Benzer Tezler
- Yusuf b. İbrahim el-Erdebîlî ve“el-Ezhâr Serhu'l-Mesâbîh fi'l-Hadis”adlı eseri
Yusuf b. Ibrahim el-Erdebîlî and his work named“el-Ezhâr Serhu'l-mesâbîh fi̇'l-hadi̇s”
ABDULBAKİ ARACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Dinİnönü ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SELAHATTİN YILDIRIM
- Et-Tûribiştî ve el-Müyesser fi Şerhi Mesâbîhi's-Sünne adlı eseri
Turbishti and al-Muyassar fi Sherhi Mesabih al-Sunnah
MOUSTAFA JABAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinErciyes ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET UYAR
- Beğavî'nin Meâlimü't-Tenzîl isimli tefsirindeki hadislerin tahriç ve değerlendirilmesi (Fussılet, Şûrâ, Zuhruf, Duhân, Câsiye, Ahkâf ve Muhammed Sûreleri)
The extraction and evaluation of hadiths in the commentary of Al-Baghawi titled Ma'alim at-Tanzil (Sūrat Fussılat, Al-Shūrā, Al-Zukhruf, Al-Dukhān, al-Jāthiya, al-Ahqāf, and Muhammad)
MEHMET ALİ ERDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSA ERKAYA
- تحقيق كتاب التلفيق لقطب الدين محمد الإزنيقي وحتليله
Kutbüddin İznîkî'nin et-Telfîk adlı eserinin tahkik ve tahlili
AYAH JAMAL MOHAMMAD ABUTAIR
Yüksek Lisans
Arapça
2023
Dinİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FAHREDDİN YILDIZ
- El-Hüseyin B. Mesud El-Begavi ve hadis ilmindeki yeri
Başlık çevirisi yok
RECEP ÇAKIR
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
DinSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KEMALETTİN ÖZDEMİR