Konya, Karahöyük arkeolojik kazı alanından çıkarılan tunç çağına ait seramik örneklerindeki lipit kalıntılarının GC-MS analizi ile belirlenmesi
Determination of lipid residues in bronze age ceramic samples extracted from the Karahöyük archaeological excavation site, Konya, by GC-MS
- Tez No: 997676
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İSMAİL TARHAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeometri, Biyokimya, Archaeometry, Biochemistry
- Anahtar Kelimeler: Arkeolojik eserler, Arkeolojik kazılar, Arkeometri, Biyokimya, Gaz kromatografisi, Lipidler, Archaeological materials, Archaeological excavations, Archaeometry, Biochemistry, Gas chromatography, Lipids
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyokimya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, Konya ili Meram ilçesi sınırları içerisinde yer alan Konya Karahöyük arkeolojik kazı alanından çıkarılan ve Geç Tunç Çağı I dönemine tarihlenen sırsız seramik örneklerinde bulunan lipit kalıntılarının kimyasal bileşimi araştırılmış ve bu kalıntıların geçmiş toplumların beslenme alışkanlıkları, üretim-tüketim pratikleri ve kap kullanım amaçları hakkında sunduğu arkeolojik kanıtlar değerlendirilmiştir. Arkeolojik seramiklerde emilmiş organik kalıntıların binlerce yıl boyunca korunabildiği bilindiğinden, bu materyallerin analizi arkeometrik araştırmalarda önemli bir veri kaynağı oluşturmaktadır. Bu kapsamda çalışma, literatürde yüksek duyarlılığı ve düşük lipit seviyelerini tespit etmedeki başarısıyla öne çıkan tek aşamalı asit katalizli direkt ekstraksiyon–metilasyon yöntemini kullanarak, 50 adet seramik parçasından elde edilen lipit fraksiyonlarını gaz kromatografisi-kütle spektrometresi (GC-MS) ile analiz etmektedir. Analizlerde özellikle palmitik (C16:0) ve stearik (C18:0) asit gibi arkeolojik örneklerde dayanıklılığı bilinen yağ asitleri başta olmak üzere, potansiyel biyobelirteç niteliğindeki çeşitli organik bileşikler tespit edilmiştir. Bu yağ asitleri, seramik kapların pişirme, depolama veya bitkisel/hayvansal yağlarla temas etme ihtimalini göstermektedir. Ek olarak, aromatik bitkiler, reçineler veya bitkisel ürünlerle ilişkili bazı bileşiklerin varlığı da kapların ritüel, tıbbi veya saklama amaçlı kullanım ihtimallerini gündeme getirmektedir. Elde edilen lipit profilleri, seramiklerin gözenekli yapısına emilmiş kalıntıların korunma mekanizmaları dikkate alınarak yorumlanmış, olası modern kontaminasyonların önüne geçmek için yüzey temizliği ve kör denemeler uygulanmıştır. Bu çalışma, Konya Karahöyük'ün Tunç Çağı toplumlarının beslenme kültürüne yönelik ilk kapsamlı lipit analizlerinden biri olması bakımından önem taşımakta; bölgedeki ekonomik faaliyetler, gıda işleme yöntemleri ve gündelik yaşam pratiklerine ilişkin arkeolojik literatüre yeni katkılar sunmaktadır. Ayrıca, Türkiye'de arkeolojik organik kalıntı analizi çalışmalarının sınırlı sayıda oluşu göz önüne alındığında, bu araştırma hem yöntemsel hem de bölgesel açıdan literatürde önemli bir boşluğu doldurmaktadır.
Özet (Çeviri)
In this thesis, the lipid residues preserved in unglazed ceramic samples from the Bronze Age, uncovered during the archaeological excavations at Konya Karahöyük, were investigated to obtain chemical evidence regarding past dietary habits, production–consumption practices, and vessel-use purposes of ancient communities. Since absorbed organic residues can be preserved within archaeological ceramics for thousands of years, their analysis constitutes a significant source of data in archaeometric research. In this context, fifty ceramic fragments were examined using a one-step acid-catalyzed direct extraction–methylation procedure, a method widely recognized in the literature for its high sensitivity and effectiveness in detecting low lipid concentrations. The extracted lipid fractions were subsequently analyzed by gas chromatography–mass spectrometry (GC-MS). The analyses revealed various organic compounds, primarily palmitic (C16:0) and stearic (C18:0) acids, which are known to be chemically stable and frequently detected in archaeological contexts. These fatty acids indicate the possible use of the vessels for cooking, storage, or contact with plant- or animal-derived oils. Additionally, the detection of compounds associated with aromatic plants, resins, or plant-derived substances suggests that some of the vessels may have been used for ritual, medicinal, or storage-related functions. All lipid profiles were interpreted by considering the preservation mechanisms of absorbed residues in porous ceramic matrices, and measures such as mechanical surface cleaning and blank controls were applied to prevent modern contamination. This study is significant in that it provides one of the first comprehensive lipid residue analyses focused on the Bronze Age ceramics of Konya Karahöyük, contributing valuable insights into the dietary practices, economic activities, and daily life routines of the region's ancient inhabitants. Furthermore, given the limited number of archaeological organic residue studies conducted in Türkiye, the present research fills an important methodological and regional gap in the literature.
Benzer Tezler
- Türkiye'de serebral hareket bozukluklarının etiyolojisi epidemiyolojisi ve bazı klinik özellikleri
Başlık çevirisi yok
AŞER BENSUSAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1986
İstanbul ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
- Samsun ve çevresinde tarla sarmaşığı (conuolvulus arvensis L.)'na karşı biyolojik savaşa esas olacak fauna tespiti
Investigations on the insect fauna of the field binweed (Conuolvulus arvensis L.) related to its biological control in Samsun Province
YASEMİN UFUK GERMAN
- Üzüm sularının pastörizasyonu ve kontsantresi sırasında hidroksimetilfurfural oluşumu üzerinde bir araştırma
Başlık çevirisi yok
ŞERİFE ŞAHİN
- Kurbağa gastrik mukozasında K-H ATPaz enziminin kinetik özellikleri ve oluşturulan ülser modelinde enzim aktivitesi
Başlık çevirisi yok
SEYHAN TÜKEL
- Çukurova bölgesinde biyoklimatik veriler kullanılarak açık ve yeşil alan sistemlerinin belirlenmesi ilkeleri üzerinde bir araştırma
A research on the determination of the principles in open and green spaces systems by using the bioclimatic data in Çukurova region
MEHMET FARUK ALTUNKASA