Diyarbakır batı yöresi (Ergani, Çermik, Çüngüş) geçiş dönemleri ile ilgili inanış ve uygulamalar
Beli̇efs and practi̇ces related to the transi̇ti̇on peri̇od in the western regi̇on of Diyarbakir (Ergani̇, Çermi̇k, Çüngüş)
- Tez No: 997816
- Danışmanlar: PROF. DR. MUHAMMED ABDULBASİT SEZER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Diyarbakır iline bağlı Çermik, Çüngüş ve Ergani bölgelerinde halk arasında yaşatılan doğum, sünnet, evlenme ve ölüm gibi geçiş dönemlerine ait âdet, pratik ve inanışların derlenmesi, değerlendirilmesi ve kültürel bağlamda yorumlanmasını amaçlamaktadır. Çalışma, alan araştırmasına dayalı olarak yürütülmüş; görüşme yöntemiyle geleneksel uygulamalar kayıt altına alınmıştır. Araştırma sonucunda, bölgedeki bazı geçiş dönemi uygulamalarının eski Türk inanç sistemi ve kültürel yapısıyla büyük ölçüde benzerlik taşıdığı, aynı zamanda Anadolu halk kültürü içinde şekillenerek günümüze kadar ulaştığı tespit edilmiştir. Türklerin tarihsel süreçte farklı kültürlerle kurduğu etkileşim, bu coğrafyada kültürel bir zenginlik ve çeşitlilik yaratmıştır. Çalışmada daha önceki halk bilimi araştırmalarında kullanılan geçiş dönemi tasnifleri esas alınmakla birlikte, yeni bulgular doğrultusunda ek başlıklar da oluşturulmuştur. Bu yönüyle çalışma hem mevcut literatürü desteklemekte hem de özgün katkılar sunmaktadır. Çalışmanın Bölümleri: Giriş bölümünde, Çermik, Çüngüş ve Ergani bölgelerinin tarihî ve coğrafi yapısı hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca çalışmanın amacı, kapsamı, yöntemi ve önemi açıklanmıştır. Çalışmanın kavramsal çerçevesinin birinci bölümünde, bölgede doğum süreciyle ilgili âdetler, pratikler ve inanışlar ele alınmış; hamilelik öncesinden lohusalık dönemine kadar olan süreçte uygulanan geleneksel yöntemler değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, sünnetle ilgili inançlar, ritüeller ve tören biçimleri incelenmiştir. Sünnetin hem dînî hem sosyal bir geçiş dönemi olarak nasıl algılandığı ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde, bölgede uygulanan evlenme gelenekleri, nişan, düğün hazırlıkları, kına gecesi ve düğün sonrası uygulamalar detaylı biçimde değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde, ölüm ve ölüm sonrasıyla ilgili inanışlar, defin ritüelleri, yas süreci ve mevlit ile ilgili pratikler ve inançlar tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, Çermik, Çüngüş ve Ergani bölgelerindeki geçiş dönemi âdet ve inanışlarının hem yerel halk kimliğinin hem de Türk kültür mirasının önemli bir parçası olduğunu ortaya koymakta; geçmişle günümüz arasında köprü kuran bu uygulamaların hâlâ yaşatıldığını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to compile, evaluate, and culturally interpret customs, practices, and beliefs related to transitional periods such as birth, circumcision, marriage, and death, observed among the people of the Çermik, Çüngüş, and Ergani regions of Diyarbakır province. The study was conducted based on field research, and traditional practices were recorded through interviews. The research determined that the transitional period practices in the region bear a significant resemblance to the ancient Turkish belief system and cultural structure, and that they have also been shaped within Anatolian folk culture and have survived to the present day. The interaction between Turks and different cultures throughout history has created cultural richness and diversity in this region. While the study is based on the transitional period classifications used in previous folklore studies, additional headings have been created based on new findings. In this respect, the study both supports the existing literature and offers original contributions. Sections of the Study: The introduction provides information about the historical and geographical structure of the Çermik, Çüngüş, and Ergani regions. The purpose, scope, method, and significance of the study are also explained. The first section examines customs, practices, and beliefs related to the birth process in the region, and evaluates traditional methods applied from pre-pregnancy to postpartum. The second section examines beliefs, rituals, and ceremonial forms related to circumcision. It reveals how circumcision is perceived as both a religious and social transition. The third section provides a detailed analysis of marriage traditions, engagement ceremonies, wedding preparations, henna nights, and post-wedding practices practiced in the region. The fourth section identifies beliefs and practices related to death and the afterlife, burial rituals, the mourning process, and the mevlid ceremony later in life. In conclusion, this study demonstrates that the customs and beliefs of the transition period in the Çermik, Çüngüş, and Ergani regions are an important part of both local identity and Turkish cultural heritage, demonstrating that these practices, which bridge the gap between the past and the present, are still maintained.
Benzer Tezler
- Muş yöresi kirkitli dokumaları ve yeni tasarım yaklaşımları
Carpet and flat weaves of Muş region and new design approaches
ŞÜKRÜ AZİZİ
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2022
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. GONCA KARAVAR
- De Martonne ve Köppen metodlarının Türkiye istasyonlarına uygunluk derecesi
Başlık çevirisi yok
ŞÜKRAN ÇAMLI
- Doğanyol İlçesi'nin (Malatya) beşeri ve iktisadi coğrafyası
The human and economic geography of Doganyol District (Malatya)
MUSTAFA EGEMEN ATABEY
- İnce Burun Dağları'nın (Hani-Diyarbakır) batı kesiminin karst jeomorfolojisi açısından araştırılması
Investigation of the western section of the İnce Burun Mountains (Hani-Diyarbakır) in terms of karst geomorphology
SİNAN YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
CoğrafyaHarran ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET SERDAR AYTAÇ