Arkeolojik miras alanlarında plan kararlarının etkisi: Mersin olba bölgesi örneği
The impact of planning decisions on archaeological heritage sites: the case of the olba region in Mersin
- Tez No: 997830
- Danışmanlar: PROF. DR. BURAK BELGE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Olba Bölgesi, Arkeolojik Peyzaj, Plan Kararları, Mekansal Değer ve Etki Matrisi, Mekansal Tahribat, Olba Region, Archaeological Landscape, Planning Decisions, Spatial Value and Impact Matrix, Spatial Destruction
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Arkeolojik peyzajlar, insan ve doğanın tarihsel etkileşimiyle biçimlenerek biriktirdiği katmanların, kentlerde mekansal süreklilik ve bağlam ilişkileri içinde sergilendiği çok katmanlı kültürel peyzaj miras alanlarıdır. Güncel konjonktürde hızlı kentleşme, turizm baskısı ve altyapı yatırımları, arkeolojik miras alanlarını ve bulundukları peyzajların bütüncül biçimde korunmasında olumsuz baskılar yaratmaktadır. Bu tez, Mersin ili sınırları içerisinde yer alan antik organizasyon sistemini ve özgün değerlerini barındıran Olba Bölgesi (Territorium) özelinde, arkeolojik miras değerlerinin tanımlanması ve planlama kararlarıyla arasındaki uyuşmazlıkları incelenmesini amaçlamaktadır. Çalışma, temelde nitel araştırma yaklaşımıyla kurgulanmış; literatür taraması, arşiv araştırması ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS/GIS) tabanlı mekansal analizlerle değerlendirilmektedir. Değerlendirme süreci, planlama hiyerarşisi ile üst ve alt ölçekli plan kararlarının üzerinden yürütülmekte; sit sınırları ile birlikte 2014 öncesi mülga imar planları ile mevcut planlar üzerinden ele alınmaktadır. Kültürel Miras Etki Değerlendirmesi çerçevesinde, mirasın çevresinde etkili olabilecek müdahale türlerini plan kararları kaynaklı müdahaleler (konut, turizm, tarım, altyapı hizmetleri vb.) ve üst ölçek yatırım kararları (turizm tesisleri, ulaşım altyapıları vb.) olarak sınıflandıran bir“Mekansal Değer ve Etki Matrisi”yöntem matrisi üzerinden irdelenmektedir. Tez çalışmasının sentezi, plan kararlarının yarattığı mekansal tahribatı, doğrudan, dolaylı, fiziksel ve görsel müdahale türleri ekseninde; sit sınırı, tampon bölge ve geniş çevre ölçeğindeki etkileşimleri referans alarak, mirasın mekansal bağlamı içerisinde tartışmaktadır. Elde edilen bulgular, plan kararlarının bölgenin arkeolojik bağlamından kopuk olduğunu; turizm ve yapılaşma odaklı kararlarının, sit alanları ve doğal çevresine bir baskı oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Olba Bölgesi'nin bulunduğu mekansal bağlam ve tarihi çevresi ile ele alınması gerekliliği vurgulanmış ve koruma–planlama ilişkisini bütüncül bir arkeolojik peyzajın çerçevesini önermekte; uygulayıcılar için daha sistematik ve yönetilebilir bir karar zemini oluşturmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
Archaeological landscapes are multi-layered cultural heritage sites formed by the historical interaction between humans and nature, where accumulated layers are exhibited within a framework of spatial continuity and contextual relationships in urban settings. In the current context, rapid urbanization, tourism pressure, and infrastructure investments exert negative pressures on the holistic conservation of archaeological heritage sites and the landscapes they inhabit. This thesis aims to define archaeological heritage values and examine the conflicts between these values and planning decisions, specifically within the Olba Region (Territorium) in Mersin province, which preserves a distinctive ancient organizational system and authentic values. Adopting a qualitative research framework, the study integrates literature review, archival research, and Geographic Information Systems (GIS)-based spatial analyses. The evaluation process is conducted through the planning hierarchy, examining both upper- and lower-scale planning decisions; it addresses abolished development plans from before 2014 alongside current plans, in conjunction with archaeological site boundaries. Within the framework of Cultural Heritage Impact Assessment, the study employs a“Spatial Value and Impact Matrix”method to classify potential interventions into planning decision-derived interventions (housing, tourism, agriculture, infrastructure services, etc.) and upper-scale investment decisions (tourism facilities, transportation infrastructures, etc.). The synthesis of the thesis discusses the spatial destruction caused by planning decisions within the spatial context of heritage, focusing on direct, indirect, physical, and visual intervention types, with reference to the affected areas across site boundaries, buffer zones, and the wider environment. The findings reveal that planning decisions are disconnected from the region's archaeological context and that tourism- and development oriented decisions exert pressure on archaeological sites and their natural surroundings. Consequently, the study emphasizes the necessity of addressing the Olba Region within its spatial context and historical environment. It proposes a holistic archaeological landscape framework for the conservation-planning relationship, aiming to establish a more systematic and manageable decision making basis for practitioners.
Benzer Tezler
- UNESCO dünya mirası alanlarında koruma ve alan yönetimi stratejileri: Letoon yönetim planı ve çevre düzenleme önerisi
Preservation and site management strategies in UNESCO world heritage sites: The management plan and environmental design proposal of the Letoon
AYBİKE YENEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
MimarlıkBaşkent ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜGE BAHÇECİ
- Twentieth century architectural heritage in site conservation approach: Case of Unkapani-Saraçhane
Sit koruma yaklaşımında yirminci yüzyıl mimarlık mirası: Unkapanı-Saraçhane örneği
DAMLA TÜFEKLİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURGAY KEREM KORAMAZ
- Gökçeada'nın kültürel peyzaj değerlerinin belirlenmesi ve korunmasına yönelik ilkeler
Determination of cultural landscape values of Gokceada and principles for the conservation
AYŞE CEREN GÜLER
Doktora
Türkçe
2018
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YEGAN KAHYA SAYAR
- Arkeolojik alan yönetim planlarının kırsal yerleşimlere etkisi
The effect of archaeological site management plans on rural settlements
AYÇA ATEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜRRİYET GÜLSÜN ÖĞDÜL
- Koruma alanlarında yapı uygulamaları: İmar Barışı'nın tarihi yarımada üzerindeki etkileri
Building applications in conservation areas: the effects of zoning reconciliation on historical peninsula
DEMET KOLAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURGAY KEREM KORAMAZ