Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde eğitim çalışmaları (1946-1960)
Educational studies in the Southeast Anatolia Region (1946-1960)
- Tez No: 997994
- Danışmanlar: PROF. DR. CENGİZ ATLI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Tarih, Education and Training, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Iğdır Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, tarih boyunca stratejik konumu, tarıma elverişli toprakları ve önemli ticaret yolları üzerindeki yerleşimi nedeniyle birçok medeniyetin etkileşim alanı olmuştur. Osmanlı döneminde bu çeşitlilik devam etmiş; bölge, farklı etnik ve dini toplulukların bir arada yaşadığı çok katmanlı bir sosyal yapı geliştirmiştir. Cumhuriyet'in ilanı ile birlikte ise bölge, merkeziyetçi modernleşme politikalarının etkisi altında sosyal, kültürel ve idari açılardan kapsamlı bir dönüşüm sürecine girmiştir. Ulus-devlet inşa süreci doğrultusunda ülke genelinde uygulanan yeniden yapılanma politikaları, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde de idari yapılanmaların değiştirilmesini beraberinde getirmiştir; kazaların vilayet, nahiyelerin ise kaza statüsüne dönüştürülmesiyle daha bütüncül bir kamu yönetimi amaçlanmıştır. Bu idari düzenlemeler, bölgenin eğitimsel ve kültürel dönüşümünü de doğrudan etkilemiştir. Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren, Kurtuluş Savaşı'nın ruhunu pekiştirmek ve laik-ulusal kimlik temelinde yeni nesiller yetiştirmek amacıyla eğitim politikaları uygulanmıştır. Tek parti döneminde benimsenen bu politikalar, laik, bilimsel ve ulusal bir eğitim anlayışını esas almış; eğitimde dinî unsurlar sınırlı tutulmuştur. Ancak bölgenin tarihi ve sosyal-kültürel yapısının bı yaklaşım ile tam anlamıyla örtüşmemesi, uygulamada çeşitli güçlüklerin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. 1946 yılında çok partili siyasi hayata geçiş, Türkiye'nin siyasal yapısında önemli bir dönüm noktasını oluşturmuştur. Bu sürecin somut adımlarından biri, 7 Ocak 1946 tarihinde Demokrat Parti'nin (DP) kurulmasıdır. DP'nin özellikle kırsal kesimde yaşayan halkın taleplerine ve dini duyarlılıklarına daha yakın politikalar geliştirmesi, kısa sürede geniş kitlelerin desteğini kazanmasına ve 1950 genel seçimlerinde iktidara gelmesine zemin oluşturmuştur. Bu dönemde eğitim politikaları yeniden şekillenmiş; özellikle din eğitiminin tekrar müfredata alınması gibi uygulamalar Cumhuriyet'in erken dönem laiklik ilkesinden kısmi bir uzaklaşmayı beraberinde getirmiştir. DP iktidarı, okullaşma oranını artırmaya yönelik yoğun çabalar göstermiş; özellikle eğitim hizmetlerinden yeterince faydalanamayan Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde okul sayısının artırılması temel amaçlardan biri olmuştur. Ancak bu amaç çoğu zaman yeterli altyapı hazırlığı ve insan kaynağı planlaması yapılmadan uygulanmış; eğitimde niceliksel artış, niteliksel problemleri beraberinde getirmiştir. Bölgedeki birçok okul öğretmen eksikliği, ders araç gereçlerinin yetersizliği ve fiziksel mekânların elverişsizliği gibi nedenlerle kısa sürede işlevsiz hâle gelmiş, bazıları ise hiç faaliyete geçirilememiştir. Ayrıca demografik ve sosyo-kültürel yapının göz ardı edilmesi neticesi, nüfusu düşük veya ulaşımı zor yerleşimlere okul yapılması kaynak israfına neden olmuştur. Bu durum, eğitimin sürdürülebilirliğini olumsuz yönde etkilemiştir. DP döneminde görülen plansız okullaşma faaliyetleri, özellikle sosyo-ekonomik kalkınma düzeyi düşük olduğu Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde mekânsal ve işlevsel dengesizliklerin derinleşmesine neden olmuştur. Bu bağlamda arşiv belgeleri, resmî istatistikler ve bölgedeki saha araştırmaları; merkezi planlama ile yerel ihtiyaçlar arasındaki uyumsuzluğun söz konusu dengesizlikte belirleyici rol oynadığını göstermektedir. Sonuç olarak, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde 1923–1960 yılları arasında uygulanan eğitim politikaları, Türkiye'nin modernleşme ve uluslaşma sürecinin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu politikalar bir yandan bölgenin eğitim altyapısını geliştirmeyi hedeflerken, diğer yandan yeterli planlama ve yerel dinamiklere duyarlılıktan uzak uygulamalar nedeniyle uzun vadeli yapısal sorunların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Eğitim politikalarının başarısı, yalnızca kurumsal sayılarla değil, aynı zamanda bu kurumların toplumsal karşılığı ve eğitimde sağladığı niteliksel dönüşümlerle değerlendirilmelidir.
Özet (Çeviri)
The Southeastern Anatolia Region has historically been an area of interaction for many civilizations due to its strategic location, fertile agricultural lands, and its position on important trade routes. This diversity continued during the Ottoman period; the region developed a multi-layered social structure where different ethnic and religious communities lived together. With the proclamation of the Republic, the region entered a comprehensive transformation process in social, cultural, and administrative aspects under the influence of centralized modernization policies.In accordance with the nation-state–building process, the restructuring policies implemented nationwide also entailed changes in the administrative organization of the Southeastern Anatolia Region; by transforming districts into provinces and sub-districts into districts, the aim was to establish a more cohesive public administrative structure.These administrative arrangements also directly influenced the region's educational and cultural transformation. From the early years of the Republic onward, educational policies were implemented with the aim of reinforcing the spirit of the War of Independence and raising new generations grounded in a secular and national identity. The policies adopted during the single-party period were based on a secular, scientific, and national understanding of education, and religious elements were kept limited within the educational sphere. However, the region's historical and socio-cultural structure did not fully align with this approach, leading to various difficulties in practice. The transition to a multi-party political system in 1946 marked a significant turning point in Türkiye's political structure. One of the concrete steps in this process was the establishment of the Democrat Party (DP) on 7 January 1946. The DP's development of policies that were more responsive to the demands and religious sensitivities of the rural population enabled it to garner broad public support in a short time and paved the way for its rise to power in the 1950 general elections. During this period, educational policies were reshaped; measures such as the reintroduction of religious education into the curriculum signaled a partial departure from the early Republican principle of secularism. The DP government made considerable efforts to increase school enrollment rates; one of its primary objectives was to expand the number of schools in the Southeastern Anatolia Region, where access to educational services had remained limited.However, this objective was often implemented without adequate infrastructural preparation or human-resource planning, and the quantitative expansion in education consequently brought about qualitative problems. Many schools in the region became ineffective in a short period of time due to shortages of teachers, insufficient instructional materials, and inadequate physical facilities, while some were never put into operation at all. Moreover, the disregard for the region's demographic and socio-cultural structure led to the construction of schools in sparsely populated or hard-to-reach settlements, resulting in a significant waste of resources. This situation adversely affected the sustainability of educational services.The unplanned school expansion initiatives observed during the DP period led to a deepening of spatial and functional disparities in the Southeastern Anatolia Region, where socio-economic development levels were notably low. In this context, archival documents, official statistics, and field studies conducted in the region indicate that the misalignment between central planning and local needs played a decisive role in producing these imbalances. In conclusion, the educational policies implemented in the Southeastern Anatolia Region between 1923 and 1960 constitute an integral part of Türkiye's modernization and nation-building process.While these policies aimed to improve the region's educational infrastructure, they also led to long-term structural problems due to insufficient planning and a lack of sensitivity to local dynamics. The effectiveness of educational policies should be assessed not only through institutional expansion but also through the social impact of these institutions and the qualitative transformations they bring to education.
Benzer Tezler
- Türkiye'de organize sporlardaki çocukluk deneyimleri
Childhood experiences in organised sports in Turkey
GÖKHAN SEVİNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
SporGazi ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PINAR YAPRAK KEMALOĞLU
- Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yürütülen ormancılık faaliyetlerinde karşılaşılan teknik, ekonomik ve sosyal sorunların tespit edilmesi ve çözüm yollarının geliştirilmesi
Identification of technical, economic and social problems encountered in forestry activities in Southeastern Anatolia Region and development of solutions for these problems
OSMAN NURİ AKÇAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Ormancılık ve Orman MühendisliğiKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiOrman Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET PAK
- Avrupa Birliğinin etnik ve dini kimliklere bakış açısı: Güneydoğu Anadolu Bölgesi örneği
Approachment of European Union's ethnic and religious identities: Example of south east Anatolian Region
PINAR BAŞBİLEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Uluslararası İlişkilerGazi ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Bölümü
PROF. DR. TÜREL YILMAZ
- Okul öncesi öğretmenlerine yönelik Dijital Yeterlilikler Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması ve okul öncesi öğretmenlerinin dijital yeterlilik ile mesleki tükenmişlikleri, teknoloji kullanımı istek ve kaygıları arasındaki ilişki
Turkish adaptation of Digital Competences Scale for preschool teachers and the relations between preschool teachers' digital competencies and professional burnout, technology use desires and anxieties
OĞUZHAN ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASUDE BALABAN DAĞAL