İbn Sînâ'nın töz düalizmi ve çağdaş zihin felsefesi ile diyaloğu
Avicenna's substance dualism and its dialogue with contemporary philosophy of mind
- Tez No: 997997
- Danışmanlar: PROF. DR. MURAT DEMİRKOL, DOÇ. DR. MEHTAP DOĞAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, İbn Sînâ'nın nefs-beden ilişkisine dair açıklamasını, Kartezyen düalizme yönelik modern eleştiriler ışığında yeniden değerlendirmektedir. Salt tarihsel bir karşılaştırma sunmaktan ziyade, bu çalışma şu soruya cevap aramaktadır: İbn Sînâcı bir kuram, zihinsel nedensellik, eşleşme problemi ve bilincin birliği gibi çağdaş tartışmaları ele alabilecek Kartezyen olmayan bir töz düalizmi alternatifi önerebilir mi? Bu araştırma, felsefe tarihi ile sistematik analizin kesişiminde yer alan karşılaştırmalı ve kavramsal bir yaklaşım benimsemektedir. İbn Sînâ'nın ontolojisini ve psikolojisini yeniden kurmakta ve bunları Descartes'ın yaklaşımıyla karşılaştırmaktadır. Felsefi çözümleme, temel iddialara ilişkin gerekli ve yeter koşulları açıklığa kavuştururken; en iyi açıklama, öz-farkındalık, yönelimsellik ve kişisel özdeşlik gibi olguları hangi yorumun daha iyi açıkladığını değerlendirmek için kullanılmaktadır. Vaka incelemeleri, İbn Sînâ'nın yorumunu yirminci yüzyılın kanonik itirazlarına karşı sınamaktadır. Çalışma, İbn Sînâ'nın nefsi, bedensel işlevlerle özdeş olmaksızın onları koordine eden bağımsız bir cevher olarak konumlandırdığını ve bunun Kartezyen mekanistik yaklaşımdan farklı metafizik temellere sahip bir düalizm verdiğini göstermektedir. İbn Sînâ'nın teorisi, uzamlı bir cevhere başvurmaksızın birinci-şahıs farkındalığı için temel sağlamakta; gayri maddi entelektüel edimleri duyusal ve bedensel işlevlerden ayırt etmekte ve nefs-beden arasındaki etkileşimi makinedeki hayalet yerine yönetim benzetileri üzerinden yorumlamaktadır. Çağdaş eleştiriler bu yoruma yansıtıldığında, bazı itirazların öncelikle Kartezyen varsayımları (ör. mekanik etkileşim ve uzamsal“eşleşme”) hedef aldığı ve bu nedenle etkisini yitirdiği görülmektedir. Sonuç olarak, İbn Sînâ'nın psikolojisinin, Aristotelesçi hilomorfizme ya da Kartezyen etkileşimciliğe indirgenemeyeceği savunulmuştur. Kartezyen olmayan ve savunulabilir bir cevher düalizmini, düalizmin temel sezgilerini koruyacak şekilde desteklemektedir Böylece tez, İbn Sînâ'nın yorumunu çağdaş zihin felsefesi içinde geçerli ve tarihsel temellere dayanan bir seçenek olarak önermektedir.
Özet (Çeviri)
This dissertation re-evaluates Avicenna's account of the nafs-body relationship in light of modern critiques of Cartesian dualism. Rather than offering a purely historical comparison, the study seeks to answer the following question: Can an Avicennian framework propose a non-Cartesian alternative form of substance dualism that addresses contemporary debates such as mental causation, the pairing problem, and the unity of consciousness? This research adopts a comparative and conceptual approach located at the intersection of the history of philosophy and systematic analysis. It reconstructs Avicenna's ontology and psychology and compares them with Descartes's approach. Philosophical analysis is employed to clarify the necessary and sufficient conditions for key claims, while inference to the best explanation is used to assess which interpretation better accounts for phenomena such as self-awareness, intentionality, and personal identity. Case studies test Avicenna's model against canonical objections from the twentieth century. The study shows that Avicenna conceives of the nafs as an independent substance that coordinates bodily functions without being identical to them, resulting in a form of dualism grounded in metaphysical foundations that differ from Cartesian mechanism. His theory provides a basis for first-person awareness without appealing to an extended substance, distinguishes immaterial intellectual acts from sensory and bodily functions, and interprets nafs-body interaction not through the“ghost in the machine”model, but through metaphors of governance. When contemporary critiques are applied to this interpretation, it becomes evident that some objections primarily target Cartesian assumptions (e.g., mechanical interaction and spatial pairing) and therefore lose their force. In conclusion, the dissertation argues that Avicenna's psychology cannot be reduced to Aristotelian hylomorphism or Cartesian interactionism. Instead, it supports a non-Cartesian and defensible form of substance dualism that preserves the core intuitions of dualism. Thus, the thesis proposes Avicenna's framework as a legitimate and historically grounded alternative within contemporary philosophy of mind.
Benzer Tezler
- İbn Sînâ'da nefs ve ölümsüzlük
Soul and immortality in Avicenna
AHMET ERKAN
Doktora
Türkçe
2023
FelsefeAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENGİN ERDEM
- Révélation et loi chez maïmonide et spinoza
Maimonides ve spinoza'da vahiy ve yasa
ALBER EROL NAHUM
Doktora
Fransızca
2018
FelsefeGalatasaray ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KENAN GÜRSOY
PROF. DR. CATHERINE CHALIER
- Aristoteles ve İbn Sina'nın ruh anlayışının karşılaştırılması
Comparison of Aristoteles and Ibn Sina's mind of spirit
HATİCE DURNA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
FelsefeIğdır ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMEL SÜNTER
- Kuru incirlerde küf florası ve aflatoksigenik küflerin saptanması
Başlık çevirisi yok
SİBEL BÜYÜKŞİRİN
- Kutbeddin Razi'nin hayatı, eserleri ve felsefi görüşleri
Kutb Al- D?n Al-Razi?s Life, Works And Philosophical Opions
NECMİ DERİN