SSCB—İran ilişkileri (1941—1953)
USSR-Iran relations (1941-1953)
- Tez No: 998001
- Danışmanlar: PROF. DR. NURİ KARAKAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Tarih, İran, History, Iran
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 1941–1953 döneminde Sovyet–İran ilişkilerini incelemektedir. Bu zaman dilimi, ikili ilişkilerin II. Dünya Savaşı'nın etkileri ve Soğuk Savaş'ın başlangıcı tarafından önemli ölçüde şekillendirildiği bir geçiş aşamasını temsil etmektedir. Süreç, 1941 yılında Sovyetler Birliği ve Büyük Britanya tarafından İran'ın işgal edilmesiyle başlamış ve bu durum İran'ın jeostratejik önemini vurgulamıştır. Savaş boyunca İran, Müttefikler için lojistik bir merkez hâline gelmiş, savaş sonrası dönemde ise Sovyet nüfuzunda bir artışa tanıklık etmiştir. 1945–1946 yıllarında Sovyet destekli ayrılıkçı ve milliyetçi hareketler, İran'ın toprak bütünlüğü için bir tehdit oluşturmuş ve iki ülke arasında ciddi bir diplomatik krize yol açmıştır. Bu kriz, aynı zamanda Soğuk Savaş'ın ilk uluslararası gerilimlerinden biri olarak değerlendirilmiştir. İzleyen yıllarda İran, Sovyet etkisinden giderek uzaklaşmış ve Batı'ya yakınlaşmıştır; bu yönelim 1953 yılında Başbakan Muhammed Musaddık'a karşı gerçekleştirilen darbeyle pekiştirilmiştir. Çalışma, dönemin iç ve dış siyasal dinamiklerini, Sovyet dış politikasını ve İran'ın bu politikalara yönelik tutumunu karşılaştırmalı ve tarihsel bir yöntem aracılığıyla analiz etmektedir. Dolayısıyla incelenen bu dönem, Sovyet–İran ilişkilerinde bir dönüm noktası oluşturmaktadır ve Soğuk Savaş bağlamında Ortadoğu'daki ilk güç mücadelesine ışık tutmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines Soviet–Iranian relations during the period 1941–1953. This timeframe represents a transitional phase in which bilateral relations were significantly shaped by the effects of World War II and the onset of the Cold War. The process began in 1941 with the occupation of Iran by the Soviet Union and Great Britain, which underscored Iran's geostrategic importance. Throughout the war, Iran became a logistical hub for the Allies, and in the postwar period, it witnessed a rise in Soviet influence. Soviet-backed separatist and nationalits movements in 1945–1946 posed a threat to Iran's territorial integrity, leading to a serious diplomatic crisis between the two countries. This crisis has also been considered one of the first international tensions of the Cold War. In the following years, Iran gradually distanced itself from Soviet influence, moving closer to the West—a shift that was consolidated with the 1953 coup against Prime Minister Mohammad Mossadegh. The study analyzes the internal and external political dynamics of the period, Soviet foreign policy, and Iran's stance toward these policies through a comparative and historical method. Thus, the period under examination constitutes a turning point in Soviet–Iranian relations and sheds light on the first power struggle in the Middle East within the context of the Cold War.
Benzer Tezler
- Muhammed Musaddık Döneminde İran'da petrolün millileştirilmesi ve 1953 darbesi
Nationalization of petroleum in Musaddegh Era in Iran and the 1953 coup
ATİLLA BALLIKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Tarihİstanbul ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH MEHMET SANCAKTAR
- İran'ın ittifak stratejisi: 1945-1975
Iran's alliance strategy: 1945-1975
ÜNAL TÜYSÜZ
Doktora
Türkçe
2022
Uluslararası İlişkilerSakarya ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL EDİZ
- İran iç politikasında Azerbaycan Türkleri (1906-2006)
Azerbaijani Turks in domestic politics of İran (1906-2006)
OSMAN EROL
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Siyasal BilimlerKocaeli ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BEKİR GÜNAY
- İran-Ermenistan ilişkileri, 1991-2004
Relations between Iran and Armenia 1991-2004
BEHZAD PAKBAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Uluslararası İlişkilerAnkara ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA AYDIN