Soğuk Savaş sonrası Amerika Birleşik Devletleri'nin Orta Asya politikası: Kazakistan örneği
The United States' post-Cold War policy towards Central Asia: The case of Kazakhstan
- Tez No: 998008
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL KÖSE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Amerika Birleşik Devletleri, Bölgesel iş birliği, Dış politika, Enerji güvenliği, Güvenlik, United States of America, Regional cooperation, Energy security, Security
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Soğuk Savaş sürecinin sona ermesinin ardından Orta Asya, sahip olduğu jeopolitik konum ve zengin enerji kaynakları sayesinde uluslararası aktörlerin ilgisini çeken stratejik bir yer haline gelmiştir. SSCB'nin dağılışıyla birlikte bölgede ortaya çıkan güç boşluğunu bir fırsat olarak değerlendirmeyi hedefleyen ABD'nin Kazakistan'a yönelik dış politikasını neoklasik realizm perspektifinden ele alan bu çalışmada, iki ülke arasındaki çok boyutlu ilişkiler kronolojik ve tematik olarak incelenmiştir. Kazakistan'ın bağımsızlığını kazanmasının hemen ardından ülkenin Sovyetlerden arda kalan nükleer silahlardan arındırılması için diplomatik ve teknik destek sağlayan ABD, Hazar enerji kaynaklarının yeniden keşfedilmesiyle birlikte bölgedeki stratejik çıkarlarını enerji odaklı politikalar üzerinden geliştirmeye başlamıştır. 11 Eylül terör saldırılarının ardından ağırlıklı olarak güvenlik eksenli stratejiler çerçevesinde şekillenen Amerikan dış politikası, Kazakistan ile iş birliğini derinleştirmiş, terörizmle mücadele ve bölgesel istikrarın sağlanmasına yönelik politikaları önceliklendirmiştir. Öte yandan, NATO'nun Barış İçin Ortaklık Programı çerçevesinde yürütülen ortak faaliyetler Kazakistan'ın uluslararası güvenlik platformlarına entegrasyonunu desteklemiş ve ABD'nin bölgedeki etkisini güçlendirmiştir. Barack Obama'nın başkanlık döneminde stratejik ortaklık boyutuna taşınan ABD-Kazakistan ilişkileri, enerji güvenliği, ekonomik iş birliği, bölgesel istikrar ve diplomasi alanlarında daha kapsamlı bir nitelik kazanmıştır. Donald Trump ve Joe Biden dönemlerinde ise geliştirilmiş stratejik ortaklık düzeyinde ilerletilen ikili ilişkiler, karşılıklı güvene dayalı, uzun vadeli ve istikrarlı bir nitelik kazanmıştır. Kazakistan'a yönelik Amerikan dış politikasında önemli rol oynayan Rusya ve Çin gibi bölgesel aktörler, Washington'ın stratejik tercihlerini doğrudan etkilemiş ve bölgedeki güç dengelerini yeniden şekillendirmiştir. Bu çalışmada Soğuk Savaş sonrasında Orta Asya'daki bölgesel güç rekabetine ilişkin yapılan analizler, Moskova'nın geleneksel nüfuzu ile Pekin'in ağırlıklı olarak ekonomik ve ticari ilişkiler çerçevesinde yükselen gücünün, Washington'ın bölge üzerindeki etki alanını daralttığını; ancak bu durumun, Kazakistan'ın ABD'yi bir denge unsuru olarak daha fazla önemsemesine yol açtığını ortaya çıkarmıştır. ABD, Rusya ve Çin arasındaki güç rekabetinin merkezi haline gelen Kazakistan, bağımsızlığından itibaren uyguladığı çok yönlü dış politika stratejisi sayesinde gerek söz konusu aktörlerle dengeli ilişkiler kurmayı başararak gerekse ulusal çıkarlarını koruyarak bölgedeki istikrarlı konumunu sürdürmüştür. Çalışmanın bulguları, ABD'nin Kazakistan ile çok boyutlu iş birliğini derinleştirerek ikili ilişkileri stratejik ortaklık düzeyine taşımasına rağmen, Rusya ve Çin'in bölgedeki güçlü nüfuzu karşısında etkisinin sınırlı kaldığını göstermiştir.
Özet (Çeviri)
Following the end of the Cold War, Central Asia has become a strategic location attracting the attention of international actors due to its geopolitical position and rich energy resources. In this study, which examines the US foreign policy towards Kazakhstan, aiming to take advantage of the power vacuum that emerged in the region with the collapse of the USSR, from a neoclassical realist perspective, the multidimensional relations between the two countries are analyzed both chronologically and thematically. Immediately after Kazakhstan gained independence, the United States provided diplomatic and technical support to rid the country of the nuclear weapons inherited from the Soviets, and with the rediscovery of Caspian energy resources, it began to develop its strategic interests in the region through energy-focused policies. Following the September 11 terrorist attacks, American foreign policy, shaped primarily by security-oriented strategies, deepened cooperation with Kazakhstan and prioritized policies aimed at combating terrorism and ensuring regional stability. On the other hand, joint activities carried out within the framework of NATO's Partnership for Peace Program have supported Kazakhstan's integration into international security platforms and strengthened the US influence in the region. U.S.-Kazakhstan relations, which were elevated to the level of a strategic partnership during Barack Obama's presidency, have gained a more comprehensive character in the areas of energy security, economic cooperation, regional stability, and diplomacy. During the Donald Trump and Joe Biden administrations, bilateral relations, which had advanced to the level of an enhanced strategic partnership, acquired a long-term and stable character based on mutual trust. Regional actors such as Russia and China, which play a significant role in American foreign policy towards Kazakhstan, have directly influenced Washington's strategic choices and reshaped the balance of power in the region. This study analyzes regional power competition in Central Asia after the Cold War, revealing that Moscow's traditional influence and Beijing's rising power, primarily based on economic and trade relations, have narrowed Washington's sphere of influence in the region; however, this has led Kazakhstan to place greater importance on the US as a balancing factor. Kazakhstan, which has become the center of power competition between the USA, Russia, and China, has maintained stable position in the region by successfully establishing balanced relations with these actors and protecting its national interests through the multi-vector foreign policy strategy it has pursued since gaining independence. The study's findings show that although the U.S. has deepened multifaceted cooperation with Kazakhstan, elevating bilateral relations to the level of a strategic partnership, its influence remained limited in the face of the strong influence of Russia and China in the region.
Benzer Tezler
- Turkish-Russian relations in historical perspective and in new security environment: An approach referenced to NATO entargement
Başlık çevirisi yok
İHSAN BAKAR
Yüksek Lisans
İngilizce
1999
Uluslararası İlişkilerMarmara ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CENGİZ OKMAN
- Sovyet sonrası dönemde Rusya ve Çin'in enerji politikalarında Orta Asya
Central Asia in Sino-Russian energy policies in the post-Soviet period
SEREN ALTINSOY KALENDER
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Uluslararası İlişkilerÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RUHİ GÜLER
- Understanding middle powers' regional initiatives: A comparison of Türkiye's Asia Anew and the Republic of Korea's New Northern Policy
Orta güçlerin bölgesel girişimlerini anlamak: Türkiye'nin Yeniden Asya Girişimi ile Kore Cumhuriyeti'nin Yeni Kuzey Politikası'nın karşılaştırması
HANRYUNG LEE
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Uluslararası İlişkilerHacettepe ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KADRİ KAAN RENDA
- Soğuk Savaş sonrası dönemde Avrasya'da güç mücadelesi: ABD'nin Rusya ve Çin'e karşı Orta Asya politikası
The power struggle in Eurasia in the post-Cold War era: US Central Asia policy as a part of its strategy towards Russia and China
SEDA ÖZTEKİN ALKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Uluslararası İlişkilerEskişehir Osmangazi ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM KÖREMEZLİ
- The European Union factor in the united states-Turkey relations: 1995-1999
ABD-Türkiye ilişkilerinde Avrupa Birliği Faktörü: 1995-1999
MİNE ÇANKAYA
Yüksek Lisans
İngilizce
2003
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. FULYA KİP BARNARD