Orhan Pamuk'un romanlarında neoliberal unsurlar
Neoliberal elements in Orhan Pamuk's novels"
- Tez No: 998081
- Danışmanlar: DOÇ. DR. METİN AKYÜZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Orhan Pamuk, Neoliberalizm, Edebiyat ve ideoloji, Edebiyat, Edebiyat kuramları, Kar, Kara Kitap, Veba Geceleri, Yeni Edebiyat, Orhan Pamuk, Neoliberalism, Literature and Ideology, Literature, Literary theories, Snow(Roman), Kara Kitap, Plague Nights, New Literature
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsanın ve onun meydana getirdiği toplumun ekonomik, sosyal, politik ve tarihsel ilişkilerini kapsayan edebiyat ideoloji kavramıyla yakından ilişkilidir. Bir dünya ve insan tasarımı anlamına gelen ideoloji bireyin bilincini biçimlendirirken toplumun da değişim ve dönüşümünü sağlar. Kökeni antik dönemlere kadar uzanan ideoloji kavramı, 19.yüzyıl filozofu Karl Marx'ın altyapı ve üstyapı kavramlarıyla ve Althusser ve Gramsci'nin üzerinde çalıştığı hegemonya tanımlamalarıyla birlikte ele alınmalıdır. Üretim ve bölüşüm ilişkilerinden bağımsız olmayan ideoloji çeşitli araçlar vasıtasıyla hayatta karşılık bulur. Althusser'in Devletin İdeolojik Aygıtları (DİA) olarak tanımladığı bu kavramın içerisinde edebiyat da yer almaktadır. Edebiyat, içinde barındırdığı estetik unsurlar sayesinde ideolojinin doğallaşmasını ve insan bilincine etki etmesini sağlar. Bu bağlamda değerlendirildiğinde edebi eserlerin ideolojinin taşıyıcısı konumunda olduğu söylenebilir. Edebiyat ve ideolojiyle ilişkili olan bir diğer kavram ise politikadır. Yol ve yöntem anlamına gelen politika kavramı üretim ve bölüşüm ilişkilerinin yönetilmesidir. Dolayısıyla politikanın ideoloji ve onun taşıyıcısı olan edebiyatla etkileşim hâlinde olduğu tespiti yapılabilir. Tanzimat'la başladığı kabul edilen çağdaş Türk edebiyatı döneminde verilen eserlerde ideolojinin ve politik tartışmaların izine rastlanabilmektedir. Edebiyat, ideoloji ve politika ilişkisinden hareketle ele alınması gereken yazarlardan birisi de Orhan Pamuk'tur. Türkiye'de 1980'li yıllardan itibaren etkisini gösteren neoliberalizmin Pamuk'un düşünce dünyasına ve eserlerine etkide bulunduğu söylenebilir. Neoliberalizmin tanımının yapıldığı bu tez çalışması Orhan Pamuk'un Kara Kitap, Kar ve Veba Geceleri romanlarına odaklanmıştır. Kara Kitap'ta neoliberalizmin hem tematik hem de biçimsel etkileri neoliberalizm ve postmodernizm ilişkisi açısından ele alınmıştır. Kar romanında neoliberal ideolojinin neden olduğu İkinci Cumhuriyetçilik akımının etkileri tahlil edilmiştir. Pamuk'un koronavirüs pandemisi döneminde yazdığı Veba Geceleri romanı da neoliberalizm ve oryantalizm arasındaki ilgiden hareketle ele alınmıştır. Roman incelemeleri Marksist Edebiyat Kuramı çerçevesinde yapılmıştır. Çalışma temelde edebiyat ideoloji ve politika ilişkisini ortaya koyarken neoliberalizmin çağdaş Türk edebiyatına etkilerini gün yüzüne çıkarmayı hedeflemektedir. Bu tez ileriki dönemlerde Türk edebiyatında neoliberal akımın var olup olmadığı sorusu üzerinden geliştirilebilir.
Özet (Çeviri)
Literature, which encompasses the economic, social, political, and historical relations of humans and the societies they construct, is closely intertwined with the concept of ideology. As a framework for envisioning the world and the human subject, ideology shapes individual consciousness while guiding the transformation of society. Rooted in antiquity yet theoretically grounded in Karl Marx's notions of base and superstructure, as well as Althusser's and Gramsci's analyses of hegemony, ideology operates through material and symbolic structures. It manifests in social life through various mechanisms, including what Althusser defines as the Ideological State Apparatuses, among which literature occupies a central place. Through its aesthetic form, literature naturalizes ideology and influences human consciousness, positioning literary texts as carriers of ideological meaning. Politics—understood as the management of production and distribution relations—is likewise inseparable from ideology and literature. Within this triadic relationship, Orhan Pamuk emerges as a significant contemporary author whose works reflect the ideological and political transformations of modern Turkey. The rise of neoliberalism in Turkey after the 1980s has notably shaped Pamuk's intellectual framework and literary production. This thesis examines neoliberalism through a close reading of Pamuk's The Black Book, Snow, and Nights of Plague. The Black Book is analyzed in terms of both its thematic and formal connections to neoliberalism and postmodernism. Snow is interpreted through the lens of neoliberal ideology and its ties to the Second Republican discourse, while Nights of Plague, written during the COVID-19 pandemic, is evaluated through the relationship between neoliberalism and Orientalism. All textual analyses are conducted within the framework of Marxist Literary Theory. By exploring the interactions between literature, ideology, and politics, this study aims to reveal the impact of neoliberalism on Contemporary Turkish Literature. The findings suggest that further research may deepen the inquiry into whether a distinct neoliberal current exists within modern Turkish literary production.
Benzer Tezler
- Unveiling the metamodern identity formation: A critique of postmodernism in neo-romantic, neoliberal, and post-ironic bildungsromane
Postmodernizm eleştirisi bağlamında neo-romantik, neoliberal ve post-ironik oluşum romanlarında metamodern kimlik oluşumunun açımlanması
ARİF OKAN DEMİRTAŞ
Doktora
İngilizce
2026
İngiliz Dili ve EdebiyatıTekirdağ Namık Kemal Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. PETRU GOLBAN
- Orhan Pamuk'un romanlarında şahıslar kadrosu
The characters of the novels of Orhan Pamuk
BİLAL AKSUNGUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Türk Dili ve EdebiyatıÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. MESUT TEKŞAN
- Orhan Pamuk'un romanlarında şark kültürü
Oriental culture in the novels of Orhan Pamuk
SAKİNE TATLIBADEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Türk Dili ve EdebiyatıGaziantep ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AHMET AĞIR
- Orhan Pamuk'un romanlarında geleneksel-kültürel ögeler
Traditional-cultural elements in Orhan Pamuk?s novels
BÜŞRA SÜRGİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Türk Dili ve EdebiyatıFatih ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
PROF. DR. İLHAN ÖZKEÇECİ
PROF. DR. FATİH ANDI
- Orhan Pamuk'un romanlarında aşk anlayışı ve kadın imgeleri
Love relations and representations of women in the novels of Orhan Pamuk
ELİF SÖĞÜT
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Bilgi ÜniversitesiKarşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
DR. SÜHA OĞUZERTEM