Bilim felsefesinde süreksizlik kavramı üzerine bir inceleme
An inquiry into the concept of discontinuity in the philosophy of science
- Tez No: 998150
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET ALİ SARI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Bilim felsefesi, Çağdaş felsefe, Science philosophy
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, bilim felsefesi bağlamında bilimsel ilerleme fikrinin hangi felsefi varsayımlar üzerine inşa edildiğini incelemekte; süreklilik ve süreksizlik yaklaşımlarının bilimsel bilgiyi açıklamadaki imkânlarını ve sınırlarını karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. Bilim tarihine ilişkin geleneksel anlatılarda baskın olan doğrusal ve birikimsel ilerleme anlayışı, bilimi rasyonel tutarlılık ve yöntemsel süreklilik temelinde açıklamaya yönelmiştir. Bu çerçevede Auguste Comte, George Sarton, Pierre Duhem ve Émile Meyerson gibi düşünürler, bilimsel gelişimi teorik bütünlük ve aklın sürekliliği üzerinden temellendirmiştir. Buna karşılık Léon Brunschvicg, Gaston Bachelard, Georges Canguilhem, Ludwik Fleck ve Thomas Kuhn gibi düşünürler, bilim tarihini epistemolojik kopuşlar, kavramsal dönüşümler ve bilimsel devrimler üzerinden ele alarak süreksizlik merkezli yaklaşımlar geliştirmiştir. Bu tez, süreklilik ve süreksizlik yaklaşımlarını bilimsel ilerlemeyi açıklama biçimleri açısından eleştirel bir çerçevede ele almakta; her iki yaklaşımın da bilimsel bilginin tarihsel yapısını tek başına kavramakta sınırlı kaldığını göstermektedir. Süreklilik yaklaşımları, bilimin rasyonel ve kuramsal düzenini ön plana çıkarırken, bilimsel bilginin tarihsel, toplumsal ve kültürel bağlamlar içinde geçirdiği dönüşümlerin açıklanmasında sınırlı bir çerçeve sunmaktadır. Buna karşılık süreksizlik yaklaşımları, bilim tarihindeki radikal değişimleri ve düşünsel dönüşümleri görünür kılmakla birlikte, bu değişimlerin dayandığı epistemolojik varsayımları her zaman aynı açıklıkla temellendirememektedir. Bu durum, her iki yaklaşımın da kendi içlerinde farklı varsayımlar ve yorumlar barındırdığını göstermektedir. Bu çalışma, süreklilik ve süreksizlik anlayışlarının homojen ve tek anlamlı yaklaşımlar olmadığını; her iki düşünce hattı içinde de bilimsel ilerlemenin doğasına ilişkin farklı ve kimi zaman birbirinden ayrışan yorumların bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bu çerçevede bilimsel ilerleme, tek bir açıklama modeliyle tanımlanabilecek bir süreç olarak değil, bilimsel bilginin tarihsel, kavramsal ve epistemolojik boyutlarının farklı yaklaşımlar içinde nasıl ele alındığının izlenebildiği bir problem alanı olarak değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines, within the framework of the philosophy of science, the philosophical assumptions upon which the idea of scientific progress is constructed, and comparatively analyzes the possibilities and limitations of continuity and discontinuity approaches in explaining scientific knowledge. In traditional accounts of the history of science, the dominant view of linear and cumulative progress has tended to explain science on the basis of rational coherence and methodological continuity. In this context, thinkers such as Auguste Comte, George Sarton, Pierre Duhem, and Émile Meyerson have grounded scientific development in theoretical unity and the continuity of reason. By contrast, thinkers including Léon Brunschvicg, Gaston Bachelard, Georges Canguilhem, Ludwik Fleck, and Thomas Kuhn have developed discontinuity centered approaches by interpreting the history of science through epistemological ruptures, conceptual transformations, and scientific revolutions. Within a critical framework, this dissertation examines continuity and discontinuity approaches in terms of how they explain scientific progress, and demonstrates that neither approach alone is sufficient to fully grasp the historical structure of scientific knowledge. While continuity approaches foreground the rational and theoretical order of science, they offer a limited framework for explaining the transformations scientific knowledge undergoes within historical, social, and cultural contexts. Discontinuity approaches, on the other hand, make visible radical changes and intellectual transformations in the history of science, yet do not always provide equally clear accounts of the epistemological assumptions underlying these changes. This situation indicates that both approaches encompass internally diverse assumptions and interpretations. Accordingly, this study argues that continuity and discontinuity should not be regarded as homogeneous or univocal positions; rather, each includes differing—and at times divergent—conceptions of the nature of scientific progress. From this perspective, scientific progress is not treated as a process that can be defined by a single explanatory model, but as a problem field in which it becomes possible to trace how the historical, conceptual, and epistemological dimensions of scientific knowledge are addressed across different approaches.
Benzer Tezler
- Heidegger's“nothing”: A crucial notion to understand die Kehre
Heidegger'de“hiçlik”: Die Kehre'yi anlamak için kritik bir kavram
CANER İLPARS
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
FelsefeOrta Doğu Teknik ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ARET KARADEMİR
- Foucault and Kant's critical tradition
Foucault ve Kant'ın eleştirel geleneği
MALHUN ALMİRA MERT
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Felsefeİstanbul Bilgi ÜniversitesiKarşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERDA KESKİN
- İşletmelerde kalite çemberleri ile iş tatmini üzerindeki etkileri ve kamu sektöründe yapılan bir araştırma
Başlık çevirisi yok
ZEYNEP KAYNAK
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
İşletmeİstanbul ÜniversitesiPersonel Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ÖMER SADULLAH
- Une etude sur le concept de negation dans le cadre de la critique Hegelinne de l'ironie romantique
Hegel'in romantik ironi eleştirisi çerçevesinde olumsuzlama kavramı üzerine bir inceleme
SEMA ÖZTEKİN
Yüksek Lisans
Fransızca
2024
FelsefeGalatasaray ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ UMUT ÖKSÜZAN
- Recep Peker'in siyasal sosyal ve ekonomik görüşleri
Başlık çevirisi yok
LÜTFİYE İLDAN
Doktora
Türkçe
1989
Siyasal BilimlerAnkara ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜLENT DAVER