Somatik belirti bozukluğu ile siberkondri ve e-sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Somatic symptom disorder between cyberchondria and e-health literacy levels
- Tez No: 998253
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ADEM DURMAZ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: E-sağlık okuryazarlığı, siberkondri, somatik belirti bozukluğu, yetişkinler, E-Health literacy, cyberchondria, somatic symptom disorder, adults
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu araştırmanın amacı, yetişkin bireylerde somatik belirti bozukluğu düzeyi ile sosyodemografik özellikler, siberkondri ve e-sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkileri incelemek ve bu değişkenlerin somatik belirti düzeyi üzerindeki olası etkilerini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Bu tanımlayıcı-kesitsel çalışma, 01 Şubat–01 Mayıs 2025 tarihleri arasında Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 18-45 yaş arası 400 yetişkin birey ile yürütülmüştür. Veriler, sosyodemografik bilgi formu, Somatizasyon Ölçeği, Siberkondri Ciddiyet Ölçeği ve E-Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya 18–45 yaş aralığında 400 yetişkin dahil edilmiş olup yaş ortalaması 32,24±7,63 yıl bulunmuştur; katılımcıların %64'ü kadın ve %68,3'ü evlidir. Tüm katılımcılar interneti her gün kullanmakta ve internet çoğunlukla sosyal medya amaçlı değerlendirilmektedir; buna karşın sağlıkla ilgili bilgi ediniminde temel başvuru kaynağı sağlık profesyonelleri olmuş, çevrim içi arama ikincil düzeyde kalmıştır. Katılımcıların %39,5'i yüksek somatik belirti grubunda yer almış ve somatik belirti düzeyi yalnızca cinsiyet ile ilişkili bulunarak kadınlarda daha yüksek saptanmış (p=0,031); yaş, eğitim, medeni durum, gelir, birlikte yaşama biçimi, kronik hastalık varlığı ve internet kullanım özellikleriyle anlamlı ilişki gözlenmemiştir (p≥0,05). Somatik belirti düzeyine göre Siberkondri Ciddiyet Ölçeği toplam puanı gruplar arasında farklılaşmazken (p=0,451), yalnızca“zorlayıcılık”alt boyutu yüksek somatik belirti grubunda daha yüksek bulunmuştur (p=0,044). E-Sağlık okuryazarlığı puanları ise somatik belirti düzeyine göre değişmemiştir (p=0,516). Eğitim düzeyi ile siberkondrinin“aşırılık”(p=0,030) ve“güvensizlik”(p=0,031) alt boyutları ile e-sağlık okuryazarlığı (p=0,003) arasında, ayrıca yaşanılan çevre (p=0,028) ve gelir düzeyi (p=0,028) ile“zorlantı”, internet kullanım amacı ile e-sağlık okuryazarlığı (p=0,014) arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Korelasyon analizlerinde somatizasyon ile siberkondrinin“zorlantı”alt boyutu arasında zayıf pozitif ilişki (r=0,097; p=0,026) bulunmuş; e-sağlık okuryazarlığı ile siberkondri toplam puanı ve bazı alt boyutları arasında pozitif,“güvensizlik”alt boyutu ile negatif yönlü zayıf ilişkiler saptanmıştır. Siberkondri alt boyutları arasındaki güçlü pozitif korelasyonlar, siberkondrinin birbiriyle ilişkili çok boyutlu bir yapı sergilediğini ve çevrim içi sağlık arama davranışının kaygı ve tekrarlayıcı arama örüntüleriyle döngüsel biçimde ilerleyebileceğini göstermektedir. Sonuç: Bulgular, birinci basamak sağlık hizmetlerinde somatik belirti bozukluğunun, siberkondri ve e-sağlık okuryazarlığının birlikte değerlendirilmesinin klinik önemini vurgulamaktadır. E-sağlık okuryazarlığı doğrudan somatik belirti düzeyi ile ilişkili olmasa da, siberkondri ile ilişkili görünmektedir. Somatik belirti düzeyi, özellikle çevrimiçi sağlık arama davranışlarının kompulsif hale geldiği durumlarla bağlantılı olabilir. Bu nedenle, dijital sağlık davranışları, bireylerin sağlık kaygılarını ve güvence arama eğilimlerini de dikkate alan bütüncül bir çerçeve içinde ele alınmalıdır.
Özet (Çeviri)
Aim: This study aimed to examine the relationships between somatic symptom disorder (SSD) severity and sociodemographic characteristics, cyberchondria, and e-health literacy among adults, and to evaluate the potential effects of these variables on somatic symptom burden. Materials and Methods: This descriptive cross-sectional study was conducted with 400 adults aged 18–45 years who were registered at a Family Health Center between February 1 and May 1, 2025. Data were collected using a sociodemographic information form, the Somatization Scale, the Cyberchondria Severity Scale (CSS), and the e-Health Literacy Scale (eHEALS). The chi-square test was used to compare categorical variables. Since continuous variables were not normally distributed, the Mann–Whitney U test was applied for two-group comparisons and the Kruskal–Wallis test for comparisons among three or more groups. Associations between scale scores were evaluated using Spearman's correlation analysis. A p value <0.05 was considered statistically significant. Results: A total of 400 adults aged 18–45 years were included in the study, with a mean age of 32.24±7.63 years; 64% of the participants were female and 68.3% were married. All participants reported daily internet use, primarily for social media purposes; however, healthcare professionals remained the main source of health-related information, whereas online searching was used as a secondary resource. Overall, 39.5% of the participants were classified as having a high level of somatic symptoms. Somatic symptom severity was significantly associated only with sex, being higher among women (p=0.031), while no significant associations were observed with age, education, marital status, income, living arrangement, presence of chronic disease, or internet use characteristics (p≥0.05). Cyberchondria Severity Scale total scores did not differ significantly between somatic symptom groups (p=0.451); however, the“compulsion”subscale was significantly higher in the high somatic symptom group (p=0.044). E-health literacy scores did not vary according to somatic symptom level (p=0.516). Significant associations were identified between educational level and the“excessiveness”(p=0,030) and“mistrust”(p=0,031) subscales of cyberchondria, as well as e-health literacy scores (p=0,003) moreover, place of residence (p=0,028) and income (p=0,028) were significantly associated with the“compulsion”dimension, and the purpose of internet use was significantly associated with e-health literacy (p=0,014). Correlation analyses showed a weak positive relationship between somatization and the“compulsion”subscale of cyberchondria (r=0.097; p=0.026). Additionally, e-health literacy was weakly positively correlated with the total cyberchondria score and several subscales, while a weak negative correlation was found with the“mistrust”subscale. Strong positive correlations among cyberchondria subscales indicate that cyberchondria constitutes a multidimensional yet interrelated construct, suggesting that online health information seeking may evolve into a cyclical process accompanied by anxiety and repetitive searching patterns. Conclusion: The findings highlight the clinical relevance of jointly evaluating somatic symptoms, cyberchondria, and e-health literacy in primary care settings. Although e-health literacy was not directly associated with somatic symptom burden, it appeared to be related to cyberchondria. Somatic symptom burden may be particularly linked to situations in which online health-search behaviors become compulsive. Therefore, digital health behaviors should be addressed within a holistic framework that also considers individuals' health anxiety and reassurance-seeking tendencies.
Benzer Tezler
- Somatik belirti bozukluğu ile takipli hastalarda duygu ilişkili beden topografik haritalarının kontrol grubu ile karşılaştırılması ve kişilik özellikleriyle ilişkisi
The effect of emotion-related body topographic maps and personality traits in patients with somatic symptom disorder
MUZAFFER İLKER KELEŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriGazi ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELÇUK ASLAN
- Somatik belirti ve ilişkili bozukluğu olan çocukların aleksitimi düzeyleri, güçlükleri, baş etme becerileri ve aile işlevselliği
Başlık çevirisi yok
FATMA PINAR ARI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
PsikiyatriAnkara ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PINAR URAN
- Somatik belirti bozukluğu olan vakaların yönetimine ilişkin aile hekimlerinin bilgi, beceri, tutum ve algılarının araştırılması
Investigation of knowledge, skill, attitude and perception of family physicians about management of cases with somatic symptom disorder
EMEL AKKAYA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiMersin ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YÜCEL UYSAL
- Somatik belirti bozukluğu olan hastaların yönetimine ilişkin ikinci ve üçüncü basamak sağlık birimlerinde çalışan hekimlerin bilgi, beceri, tutum ve algılarının araştırılması
Investigation of knowledge, skill, attitude and perception of specialist physicians about management of cases with somatic symptom disorder
SEHER ÖZER KIZIL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiMersin ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YÜCEL UYSAL
- Somatizasyon bozukluğu semptomlarının empati düzeyi ve anksiyete ile ilişkisi
The relationship of somatization disorders symptoms with empathy level and anxiety
BİRSEN ECE PAKEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CUMHUR TAŞ