El-mefâtîh fî Şerhi'l-Mesâbîh isimli eseri bağlamında Muzhiruddîn ez-Zeydânî'nin hadis şerhçiliği
Muzhir al-Dīn al-Zaydānī's ḥadīth commentary in the context of his work al-Mafātīḥ fī Sharḥ al-Maṣābīḥ
- Tez No: 998652
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET DİLEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tezde, klasik hadis literatüründe önemli bir yeri bulunan Mesâbîhu's-sünne'ye yazılan şerhlerden Muzhirû'd-Dîn ez-Zeydânî'ye ait el-Mefâtîh fî şerhi'l-Mesâbîh adlı eser incelenmektedir. Eser ve müellifi ez-Zeydânî, klasik kaynaklarda oldukça fazla zikredilmesine rağmen özellikle Türkiyedeki akademik çalışmalarda müstakil ve kapsamlı bir şekilde araştırmaya konu yapılmamıştır. Çalışmamızda ez-Zeydânî'nin hayatı ve ilmî şahsiyeti ile eseri el-Mefâtîh'in tertibi, muhtevası, şerh yöntemi ve kaynak kullanımı sistematik biçimde ele alınmaktadır. Araştırmada nitel, metin merkezli ve analitik bir yöntem benimsenmiştir. Bu çalışmanın temelini el-Mefâtîh'in neşredilmiş nüshası oluşturmaktadır. Eser bütünüyle taranmış, seçilmiş örnekler üzerinden özellikle lafız açıklamaları, lügat ve nahiv tahlilleri, fıkhî ve kelâmî yorumlar ile muhtelifu'l-hadîs bağlamındaki yaklaşımlar ayrıntılı biçimde izah edilmiştir. Ayrıca ez-Zeydânî'nin şerhinin, imkânlar ölçüsünde diğer Mesâbîhu's-Sünne şerhleri ile karşılaştırılması yapılarak hadis şerhçiliği ortaya konmaya çalışılmıştır. Araştırmalarımız neticesinde, el-Mefâtîh'in faydalı olmayacak kadar kısa ve okuyucuyu bunaltacak kadar uzun olmayan bir şerh olarak nitelenebileceğini, dil yönünden tahlillerin bulunduğu bunun yanı sıra fıkhî ve kelâmî değerlendirmeler içeren orta hacimli bir şerh hüviyetine sahip olduğunu söyleyebiliriz. Ez-Zeydânî'nin, rivayetler arasında görünen ihtilafları çoğunlukla cem ve te'lif yöntemleriyle gidermeye çalıştığı; başvurduğu hadis, fıkıh ve kelâm kaynaklarını büyük ölçüde açıkça zikrettiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak el-Mefâtîh fî şerhi'l-Mesâbîh, hem ez-Zeydânî'nin hadis şerhçiliği açısından konumunu, hem de klasik şerh geleneğinin çeşitliliğini göstermesi bakımından üzerinde durulması gereken bir metin olarak ortaya çıkmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines al-Mafātīḥ fī Sharḥ al-Maṣābīḥ, the commentary on Masābīḥ al-Sunna authored by Muzhir al-Dīn al-Zaydānī, a work that occupies an important place within the classical ḥadīth literature. The study has been undertaken because, although al-Zaydānī and his commentary are mentioned in classical sources, they have not been examined independently and comprehensively—particularly in modern Turkish academic literature. In this context, the thesis seeks, as far as possible, to present systematically al-Zaydānī's life and scholarly profile, as well as the structure, content, exegetical method, and use of sources in al-Mafātīḥ. The research adopts a qualitative, text-based and analytical methodology. The primary basis of the study is the published edition of al-Mafātīḥ. The work has been surveyed in its entirety, and through selected examples its explanations of wording, lexical and grammatical analyses, juristic and theological interpretations, and approaches in the context of mukhtalif al-ḥadīth are elaborated in detail. In addition, insofar as possible, al-Zaydānī's commentary is compared with other commentaries on Masābīḥ al-Sunna and with the broader literature on ḥadīth commentaries, in order to determine its place within this tradition. The findings indicate that al-Mafātīḥ may be described as a commentary that is neither so brief as to be of little benefit nor so extensive as to overwhelm the reader; it thus assumes the character of a medium-length commentary that combines linguistic analysis with juristic and theological evaluations. It is observed that al-Zaydānī generally seeks to resolve apparent contradictions between reports by employing methods of reconciliation and harmonization (jamʿ and taʾlīf), and that he explicitly cites, to a large extent, the ḥadīth, legal and theological sources upon which he relies. In conclusion, al-Mafātīḥ fī Sharḥ al-Maṣābīḥ emerges as a text that merits close study, both because it clearly reveals al-Zaydānī's place within the field of ḥadīth commentary and because it illustrates the diversity of the classical commentary tradition.
Benzer Tezler
- Mevkifül-İmâm Mollâ Aliyyü'l-Kârî mine'l-ehâdîsi'l-müşkilefi's-sıfâti'l-haberiyye fî kitabihî Mirkâti'l-Mefâtîh
İmam Molla Ali el-Kârî'nin Mirkatü'l-Mefâtîh kitabı çerçevesinde haberî sıfatlarla iilgili müşkil hadislere yaklaşımı
YOUSEF JIJEH
Yüksek Lisans
Arapça
2019
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NAJMEDDIN ALLISSA
- Muhammed Sadık b. Muhammed eş-Şehri'nin Hulasâtu't-Tefâsir adlı tefsirinin tahlili
Hulasâtü't-Tefâsir written by Mohammed Sadik eş-Şehri
MUSTAFA KESKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
DinHarran ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİKMET AKDEMİR
- Kâdî Abdülcebbâr ve Fahreddin er-Rȃzî'nin Î'câz tasavvuru
Ḳāḍī ʿAbd al-D̲j̲abbār's and Fak̲h̲r al-Dīn al-Rāzī's Conception of İʿd̲j̲āz
ERTUĞRUL KURUM
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ AKPINAR
- Milli Kütüphane 06 Hk 4099 numarada kayıtlı Mecmû'atü'n-Nesâyih'in transkripsiyonlu metni ve incelemesi
National Library registered in 06 Hk 4099 transcribed text and analysis of Macmû˘atü'n-Nasâyih
GAMZE DENİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıHaliç ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA İMAMOĞLU
- النقد في التفسير عند مستجي زاده في كتابه“المعيار لما في تفسير القاضي من الأغيار”(سورة الفاتحة والبقرة وآل عمران نموذجا)/Mestçizade'nin“el-Mi'yâr li-mâ fî Tefsîri'l-Kâdî mine'l-Ağyâr”Adlı Eserinde Tefsir Eleştirisi (Fâtiha, Bakara ve Âl-i İmrân Sûreleri Özelinde)
The critical approach of mestçizade's quran interpretation in his book 'al-mi'yar lima fi tafsiri al-qadi min al-aghyar': A study of surahs Al-Fatiha, Al-Baqarah, and Al ʿİmrān.
AHMET AKIL
Doktora
Arapça
2024
DinVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAYATİ AYDIN