Fârâbî'de evail temelli bilgi felsefesi ve Aristotelesçi arka plan
Awāil-based epistemology in al-Fārābī and its Aristotelian background
- Tez No: 998654
- Danışmanlar: PROF. DR. NURİ ADIGÜZEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Din, Philosophy, Religion
- Anahtar Kelimeler: Aristoteles, Evail, Farabi, Meşruiyet, İslam felsefesi, Aristotle, Awail, Farabi, Legitimacy, Islamic philosophy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Fârâbî'nin evail düşüncesini, bu düşünceyi temel alarak onu kuşatan tasavvurları ve zeminiyle birlikte bu tasavvurların Aristotelesçi arka planını incelemektedir. Evail ispata konu olmayan, önceki bilgilerden türetilmemiş olan ilk bilgiler ve başlangıç marifetleridir. Araştırmanın temel amacı; Fârâbî düşüncesinde evailin nasıl tanımlandığını, hangi sınıflara bölündüğünü, doğuştan bilgiler olarak görülüp görülmediğini, kaynağının ne olduğunu, meşruiyetinin nasıl ele alındığını, evail düşüncesini şekillendiren tasavvurların neler olduğunu ve bu tasavvurların en temelde hangi zemine dayandığını ortaya koymaktır. Çalışma sonucunda, Fârâbî için evailin, bilinmeleri kıyasa dayanmayan başlangıç marifetlerini ifade ettiği tespit edilmiştir. Filozofun evaili çeşitli adlandırmalara ve farklı itibarlarla tasnife konu ettiği görülmüştür. Evailin meşruiyetinin bu bilgilerin açık olmasına, böylelikle de aklın kendi doğasına dayandırıldığı anlaşılmıştır. Ayrıca faal aklın, ilk makuller olarak evailin dış dünya ile mutabakatını garanti altına aldığı öne sürülmüştür. Fârâbî'nin evaili teknik bir sebeple tasdik türünden bilgi içeren önermeler olarak değerlendirdiği, ancak ilk olarak elde edilen marifetleri tasavvurlar ve müfret makuller olarak düşündüğü saptanmıştır. Filozofun evaili doğuştan bilgiler olarak görmediği, bununla birlikte onlara doğuştan bilgi fonksiyonu yüklediği belirlenmiştir. Evailin kazanılma sorunu üzerinden, filozofun konuya yetişkin perspektifiyle baktığı gösterilmiş ve filozofun doğum öncesi dönemi ihmal etmesinin kadim akıl tasavvurunda yaşanan daralmanın bir sonucu olduğu kanaatine varılmıştır. Bu bulgudan hareketle idrakin doğum öncesi dönemi de kapsayan nörobiyolojik altyapının koşulları altında şekillendiğini varsayan, modern gelişimsel nörobiyolojiyi ve embriyolojiyi dikkate alan ilişki temelli süreğen bir koşullanma hipotezi önerilmiştir. Nihayetinde bu araştırma, Fârâbî'nin evail düşüncesi üzerinden hem İslam felsefesinin Aristotelesçi zeminini derinlemesine çözümlemeye gayret etmekte hem de modern bilimsel veriler ışığında felsefi imkânların yenilenmesine dair bir bakış açısı sunmaya çalışmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines al-Fārābī's conception of awāil (first principles), along with the surrounding conceptions, as well as their Aristotelian background within its foundational framework. Awāil constitute the first principles and primary cognitions that are neither demonstrable nor derived from prior knowledge. The main objective of this research is to reveal according to Fārābī's thought how awāil is defined into which classes it is divided, whether it is regarded as innate knowledge, what its source is, how its legitimacy is addressed, which conceptions shape his idea of awāil and, the ground upon which these conceptions rest at the most fundamental level. The research concludes that for al-Fārābī, awāil express initial cognitions that are known independently of syllogism (qiyās). It is observed that the philosopher subjects awāil to various appellations and classifications based on different aspects. The legitimacy of these first principles rests upon their self-evidence and thereby the very nature of the intellect. It is further argued that the Active Intellect (al-'aql al-fa'āl) guarantees the correspondence of awāil —as first intelligibles—with the external world. Al-Fârâbî is shown to have considered awāil, for technical reasons, as propositions bearing assent (taṣdīq) type knowledge, yet to have viewed the initially acquired cognitions as conceptions (taṣawwurāt) or simple intelligibles (ma'qūlāt mufrada). It is determined that the philosopher did not regard awāil as innate knowledge, yet he assigned them the function of innate knowledge. By addressing the problem of the acquisition of awāil, it is demonstrated that al-Fārābī approaches the subjectfrom an adult-centric viewpoint, and it is concluded that his neglect of the prenatal period for the acquisition of awāil is a consequence of the narrowing of the ancient conception of the intellect. Building upon this finding, a relationship-based continuous conditioning hypothesis is proposed, which takes into account modern developmental neurobiology and embryology, suggesting that cognition is shaped under the conditions of neurobiological substructre that encompasses prenatal period. Ultimately, this research seeks, through al-Fārābī's conception of awāil, to analyze the Aristotelian foundations of Islamic philosophy in depth and endeavors to offer a perspective for the renewal of philosophical possibilities in light of modern scientific data.
Benzer Tezler
- Fârâbî ve Sühreverdî'de kötülük sorunu ve ilâhî adalet
The problem of evil and divine justice in al-Fārābī and Suhrawardī
EMİNE SARIHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAKAN HEMŞİNLİ
- Farabi`de iyilik kavramı (Tahsilü`s-Seade adlı kitabı esas alınarak)
Başlık çevirisi yok
MÜRSEL GÜNDOĞDU
- Farabi'de akıl ve tasavvuf ilişkisi
The relationship between reason and mysticism on Farabi's view
NURALİ YEGENOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
FelsefeAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM MARAŞ
- Farabî'de nazarî akıl
Nazari akil in Farabi
ALI M.KAREEM MOHAMMED AMEEN TALABANI
Yüksek Lisans
Arapça
2017
DinYüzüncü Yıl ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YUNUS KAPLAN
- Platon ve Farabi'de bireysel ve toplumsal ahlak kavramı
Individual in Platon and Farabi and the concept of social morality
AHMET KIZILKURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
FelsefeIğdır ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMEL SÜNTER