Cumhuriyet sonrası Türk resim sanatında kırsal yaşamda kadın imgesi (1923-1980)
The image of women in rural life in Turkish painting after the Republic (1923-1980)
- Tez No: 998734
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERAP AKBAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Şırnak Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Resim Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Cumhuriyet sonrası dönemde Türk resim sanatında kırsal yaşam bağlamında kadın imgesinin biçimsel ve içeriksel dönüşümünü ele almaktadır. Kadın figürünün, özellikle Anadolu'nun kırsal bölgelerinde yaşayan emekçi kadınlar üzerinden nasıl temsil edildiği ve bu temsillerin sosyo-kültürel, politik ve sanatsal bağlamda ne tür anlamlar taşıdığı çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Cumhuriyet ideolojisinin“halka yönelme”,“Anadolu'yu tanıma”ve“toplumcu gerçekçilik”gibi ilkeleri, kırsal kadın imgesinin sanatta merkezi bir figür hâline gelmesini sağlamıştır. Cumhuriyet öncesi dönemde daha çok saray çevresi ve kapalı iç mekânlarla ilişkilendirilen kadın temsili, Cumhuriyet'in ilk yıllarıyla birlikte belirgin bir dönüşüm geçirmiştir. Anadolu'nun köy ve kasabalarına yönelen sanatçılar, yalnızca doğayı değil, aynı zamanda bu coğrafyanın insanlarını da odağa almıştır. Bu bağlamda kırsal kadın; anne, eş, işçi, üretici ve kültürel aktarıcı kimlikleriyle çok katmanlı bir sembol hâline gelmiştir. Kadının doğayla ve toprakla kurduğu ilişki, resimlerde genellikle yalın ama derinlikli kompozisyonlarla yansıtılmış; kimi zaman dramatik, kimi zaman lirik bir anlatımla görselleştirilmiştir. Tezin inceleme alanında yer alan sanatçılar arasında Nurullah Berk, toplumcu sanat anlayışını benimseyerek Anadolu kadınını grafiksel sadelik ve ideolojik derinlikte işlerken; Bedri Rahmi Eyüboğlu, halk motifleriyle bezeli anlatımıyla kırsal kadına hem şiirsel hem simgesel bir nitelik kazandırmıştır. Nuri İyem, içe dönük ve durağan yüz ifadeleriyle Anadolu kadınının sessiz çığlığını aktarırken; Neşet Günal, köy yaşamını ve kadın emeğini dramatik bir gerçeklikle resmederek kırsal kadını neredeyse bir toplumsal eleştiri aracı olarak sunmuştur. İbrahim Balaban, doğrudan köy kökenli bir ressam olarak, kendi yaşam deneyiminden beslenen bir bakış açısıyla kırsaldaki kadının gündelik yaşamına ışık tutmuş; Turgut Zaim ise figürlerinde yerel halkın geleneksel giysileri ve yaşam biçimi üzerinden Anadolu'nun kültürel dokusunu ve kadın emeğini belgeleyen bir tavır sergilemiştir. Çalışma kapsamında eserlerde kullanılan kompozisyon düzeni, renk tercihleri, figür duruşları, mekân kullanımı ve yüz ifadeleri; kırsal kadının nasıl temsil edildiği kadar, sanatçının kadına yüklediği anlam ve duruş hakkında da önemli ipuçları sunmaktadır. Bu tez, kırsal yaşamda kadın imgesinin sanat aracılığıyla nasıl bir anlatıya dönüştüğünü, sanatın toplumsal belleği inşa eden bir araç olduğunu ve kadın figürünün bu bellekte nasıl konumlandığını ortaya koymaktadır. Sanat tarihinin toplumsal cinsiyet temelli okumalarla zenginleşebileceğini vurgulayan bu çalışma, Anadolu kadınının görsel temsili üzerinden Türkiye'nin toplumsal ve kültürel tarihine de ışık tutmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the formal and contextual transformation of the female image in the context of rural life in Turkish painting in the post-Republican period. The basis of this study is how the female figure was represented, particularly through working women living in rural Anatolia, and the socio-cultural, political, and artistic meanings these representations convey. Principles of the Republican ideology, such as“orientation to the people,”“understanding Anatolia,”and“social realism,”enabled the image of the rural woman to become a central figure in art. Women's representation, primarily associated with palace circles and enclosed interior spaces in the pre-Republican period, underwent a significant transformation in the early years of the Republic. Artists who turned to the villages and towns of Anatolia focused not only on nature but also on the people of this region. In this context, the rural woman became a multilayered symbol with her identities as mother, worker, wife, producer, and cultural transmitter. Women's relationship with nature and the land is generally reflected in paintings through simple yet profound compositions, sometimes visualized through dramatic, sometimes lyrical narratives. Among the artists covered in this thesis, Nurullah Berk, embracing a socialist artistic approach, portrayed Anatolian women with graphic simplicity and ideological depth. Bedri Rahmi Eyüboğlu, with his narrative adorned with folk motifs, endowed rural women with both poetic and symbolic qualities. Nuri İyem, with his introverted and static facial expressions, conveyed the silent cry of the Anatolian woman; Neşet Günal, by depicting village life and women's labor with dramatic realism, presented rural women almost as a tool of social critique. İbrahim Balaban, a painter with direct village roots, sheds light on the daily lives of rural women with a perspective informed by his own life experiences; and Turgut Zaim, in his figures, documented the cultural fabric of Anatolia and women's labor through the traditional clothing and lifestyles of the local people. The compositional order, color choices, figure poses, use of space, and facial expressions used in the works within this study offer important clues not only about how rural women are represented but also about the meaning and stance the artist ascribes to them. This thesis reveals how the image of women in rural life is transformed into a narrative through art, how art is a tool for constructing social memory, and how the female figure is positioned within this memory. Emphasizing that art history can be enriched through gender-based readings, this study also aims to shed light on the social and cultural history of Turkey through the visual representation of Anatolian women.
Benzer Tezler
- 1950 sonrası Türk kadın giyimi ve çağdaş Türk resim sanatında temsilinin karşılaştırmalı analizi
A comparative analysis of Turkish women clothing after 1950 and it's representation in the contemporary Turkish painting art
FEYZANUR KURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Güzel SanatlarHaliç ÜniversitesiTekstil ve Moda Tasarımı Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA DOĞAN SÖZÜER
- 80 sonrası Türkiye'de sanat ortamı bağlamında resim sanatı
Painting within the framework of art environment in Turkey after 80's
ALİ İBRAHİM ÖCAL
- 1950 sonrası kent olgusu ve mimari yapılaşmanın çağdaş Türk resim sanatına yansımaları
The urban phenomenon after 1950 and the reflections of architectural construction on contemporary Turkish painting
ERCAN TALAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Güzel SanatlarAkdeniz ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. SEMİH BÜYÜKKOL
- Türk fotoğrafında farklı yaklaşımlar
Different approaches in Turkish photography
SERHAT REŞAT ÖZŞEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Güzel SanatlarMarmara ÜniversitesiFotoğraf Ana Sanat Dalı
PROF. BARBAROS GÜRSEL
- Cumhuriyet sonrası Türk resim sanatında görülen peyzaj resimlerinin tasarım ilkelerine göre incelenmesi
Examining landscape paintings seen on Turkish painting art after republic according to design principles
TAMER BİLGİÇ