60-72 aylık çocukların sağlık okuryazarlığı, problem çözme ve bilimsel süreç becerilerine resimli öykü kitaplarıyla hazırlanan çocuk merkezli sağlık okuryazarlığı eğitim programının etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of the child-centered health literacy education program prepared with picture story books on 60-72 months old children health literacy, problem solving, and scientific process skills
- Tez No: 998901
- Danışmanlar: PROF. DR. ENDER DURUALP
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Sağlık Eğitimi, Child Health and Diseases, Health Education
- Anahtar Kelimeler: Erken çocuk eğitimi, Resimli çocuk kitapları, Çocuk-okul öncesi, Early child education, Illustrated children books
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çocuk Gelişimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Araştırmanın amacı, resimli öykü kitaplarıyla hazırlanan çocuk merkezli sağlık okuryazarlığı eğitim programının 60-72 aylık çocukların sağlık okuryazarlığı ile problem çözme ve bilimsel süreç becerilerine etkisinin incelenmesidir. Karma yöntemlerden yakınsayan paralel karma modelindedir. Nicel araştırmanın ölçek geliştirme aşaması metodolojik, deneysel aşaması denkleştirilmemiş ön test-son test kontrol gruplu 2x3'lük karışık (split plot) yarı deneysel desende; nitel araştırma ise olgubilim (fenomenoloji) modeldedir. Araştırmanın bağımsız değişkenini deney grubuna uygulanan Resimli Öykü Kitaplarıyla Hazırlanan Çocuk Merkezli Sağlık Okuryazarlığı Eğitim Programı, bağımlı değişkenini ise 60-72 aylık çocukların sağlık okuryazarlığı ile problem çözme ve bilimsel süreç becerileri oluşturmaktadır. Araştırma Ankara İli Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı resmi ilkokullara bağlı anasınıflarına devam eden 60-72 aylık çocuklarla yürütülmüş, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilen 62 çocuk (deney: 31 çocuk, kontrol: 31 çocuk) ile deney grubundaki çocuklar (35), ebeveynleri (19) ve öğretmenleri (3) dahil edilmiştir. Araştırmada, araştırmacılar tarafından geliştirilen ve psikometrik özellikleri test edilmiş olan 60-72 Aylık Çocuklar İçin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (ÇSOÖ) ile Problem Çözme Becerisi Ölçeği (PÇBÖ), Bilimsel Süreç Becerileri Ölçeği (BSBÖ) ve Sosyal Geçerlik Formları (çocuk, ebeveyn, öğretmen) kullanılmıştır. Nicel verilerin analizi SPSS Paket Programı, Lisrel ve JASP yazılımları kullanılarak; nitel verilerin analizi ise MAXQDA ve Python kullanılarak iki aşamalı bir yazılım destekli yaklaşımla gerçekleştirilmiştir. Araştırma iki aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada, toplam 319 çocuğun çalışma grubuna dahil edilmesiyle araştırma kapsamında geliştirilen ÇSOÖ'nün 14 maddeden oluşan tek boyutlu bir yapı sergilediği, McDonald's Omega değerinin 0,762 ve Cronbach Alfa katsayısının 0,758 olduğu belirlenmiş olup, ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu ortaya konmuştur. İkinci aşamada, Resimli Öykü Kitaplarıyla Hazırlanan Çocuk Merkezli Sağlık Okuryazarlığı Eğitim Programı geliştirilmiş, kontrol ve deney grubunda yer alan çocuklara ön testler uygulanmış, sekiz hafta boyunca 24 oturumda deney grubundaki 60-72 aylık çocuklara program uygulaması yapılmış, yine kontrol ve deney grubunda yer alan çocuklara son testler, deney grubundaki çocuklara programın bitimini takiben dört hafta sonra kalıcılık testleri uygulanmıştır. Ayrıca ebeveyn (19), çocuk (35) ve öğretmenlerle (3) gerçekleştirilen görüşmeler yoluyla sosyal geçerlik verileri toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizi sonucunda geliştirilen programın müdahalesi sonunda çocukların sağlık okuryazarlığı, problem çözme ve bilimsel süreç becerilerinde anlamlı düzeyde artış saptanmıştır. Deney grubu lehine olan son testlerdeki anlamlı farklılaşmalar programın etkililiğini desteklemiş, kalıcılık testi sonuçlarından elde edilen sonuçlar programın etkilerinin bir ay sonra da devam ettiğini teyit etmiştir. Nitel bulgular göstermektedir ki, öğretmenler ve ebeveynler, müdahale sürecinden memnun kalmış, uygulanan programı ve içeriğinde yer alan materyalleri beğenmişlerdir. Geri bildirimler eğitimin okul ve ev yaşantısında sürdürülebilirliğini göstermiştir. Program yalnızca sağlıkla ilgili bilgi aktarımıyla sınırlı kalmamış; çocukların sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını, öğrenme motivasyonlarını ve sağlıkla ilgili tutumlarını da olumlu yönde geliştirmiştir. Elde edilen bulgular programın bütüncül bir öğrenme etkisi yarattığını göstermiştir. Bu araştırma, özellikle erken çocukluk dönemi sağlık okuryazarlığı eğitim programlarının 60-72 aylık çocukların sağlık okuryazarlığı ile problem çözme ve bilimsel süreç becerilerinde olumlu etkiye sahip olduğunu vurgulamaktadır. Sonuçlar doğrultusunda erken çocukluk döneminde sağlık okuryazarlığı uygulamalarının yaygınlaştırılması önerilebilir.
Özet (Çeviri)
The aim of the study is to examine the effect of a child-centered health literacy education program, prepared with picture storybooks, on the health literacy, problem-solving, and scientific process skills of children aged 60–72 months. The research is designed using a convergent parallel mixed methods model. The scale-development phase of the quantitative component is methodological, and the experimental phase is conducted using a 2×3 split-plot, non-equivalent pretest–posttest control group quasi-experimental design; the qualitative component is based on a phenomenological model. The independent variable of the study is the Child-Centered Health Literacy Education Program Prepared with Picture Storybooks implemented in the experimental group, while the dependent variables consist of the health literacy, problem-solving skills, and scientific process skills of children aged 60–72 months. The study was conducted with children aged 60–72 months attending kindergarten classes affiliated with public primary schools under the Ankara Provincial Directorate of National Education. Using criterion sampling, one of the purposive sampling methods, 62 children (experimental group: 31 children; control group: 31 children) were selected, and additionally, children in the experimental group (35), their parents (19), and their teachers (3) were included in the study. The data collection instruments included the 60–72 Months Health Literacy Scale for Children (CHLS), developed by the researchers and tested for its psychometric properties, as well as the Problem-Solving Skills Scale (PSSS), the Scientific Process Skills Scale, and Social Validity Forms (child, parent, teacher). Quantitative data were analyzed using SPSS, LISREL, and JASP software, while qualitative data were analyzed using a two-stage, software-assisted approach with MAXQDA and Python. The study was carried out in two stages. In the first stage, with a total of 319 children included in the sample, it was determined that the CHLS developed within the scope of the study exhibited a single-dimensional structure consisting of 14 items, with a McDonald's Omega value of 0.762 and a Cronbach's alpha coefficient of 0.758, indicating that the scale is a valid and reliable measurement tool with high internal consistency. In the second stage, the Child-Centered Health Literacy Education Program Prepared with Picture Storybooks was developed; pretests were administered to children in both the control and experimental groups; the program was implemented with children aged 60–72 months in the experimental group over eight weeks in 24 sessions; posttests were administered again to children in both the control and experimental groups; and retention tests were administered to the children in the experimental group four weeks after the completion of the program. In addition, social validity data were collected through interviews conducted with parents (19), children (35), and teachers (3). The analysis of the obtained data revealed that, following the intervention of the developed program, there was a statistically significant increase in children's health literacy, problem-solving skills, and scientific process skills. The significant differences observed in posttest scores in favor of the experimental group supported the effectiveness of the program, while the results obtained from the retention tests confirmed that the effects of the program continued one month later. The qualitative findings indicate that teachers and parents were satisfied with the intervention process and appreciated both the implemented program and the materials included in its content. The feedback demonstrated the sustainability of the education in school and home contexts. The program was not limited solely to the transmission of health-related information; it also positively enhanced children's healthy lifestyle behaviors, learning motivation, and health-related attitudes. The findings indicate that the program created a holistic learning effect. This study emphasizes that early childhood health literacy education programs, in particular, have a positive effect on the health literacy, problem-solving skills, and scientific process skills of children aged 60–72 months. In line with these results, it can be recommended that health literacy practices in early childhood be expanded.
Benzer Tezler
- 2-5 yaş arası çocuğu olan ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı, çocuklarını aşılatma düzeyi ve aşı kararsızlığının değerlendirilmesi
Evaluation of health literacy, childhood vaccination uptake, and vaccine hesitancy among parents of children aged 2–5 years
HAKAN EKİNCİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BERRİN TELATAR
- Çocuklarda ekran kullanımının duygu düzenleme üzerindeki etkisinde sosyal becerilerin aracı rolü
The mediating role of social skills in the effect of screen use on emotion regulation in children
HİLMİ TEKİN
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimSelçuk ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖKHAN KAYILI
- 60-72 aylık çocukların erken okuryazarlık becerileri ve görsel algı düzeyleri
The early literacy skills and visual perception levels of 60-72 MONTH-old children
EMİN DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYSEL KÖKSAL AKYOL
- 60-72 aylık çocukların fonolojik farkındalıklarına ilişkin ebeveyn görüşlerinin incelenmesi
Investigation of parental views about phonological awareness of 60-72 MONTH-old children
OSMAN AYRANCIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve Öğretimİnönü ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL KESKİNKILIÇ
- 60-72 aylık işitme kayıplı ve işitme kayıplı olmayan çocuklarda erken okuryazarlık becerilerinin karşılaştırılması
A comparison of early literacy skills in 60-72 month-old children with hearing loss and their peers without hearing loss
FATMA ZEHRA SAATCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Kulak Burun ve BoğazKto Karatay ÜniversitesiOdyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İCLAL ŞAN