Bazı buğday genotiplerinin kara pas (puccinia graminis F. SP. tritici) ve sarı pas (puccinia striiformis F. SP. tritici)'a dayanıklılık durumlarının belirlenmesi
Determination of the resistance of some wheat genotypes to stem rust (puccinia graminis F. SP. tritici) and yellow rust (puccinia striiformis F. SP. tritici)
- Tez No: 998927
- Danışmanlar: PROF. DR. AZİZ KARAKAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bitki Koruma Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fitopatoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora çalışması, 2023–2024 yıllarında Türkiye'nin buğday yerel çeşitleri ve bazı akraba Triticum türlerinin kara pas (Puccinia graminis f. sp. tritici) ve sarı pas (Puccinia striiformis f. sp. tritici) hastalıklarına karşı fide ve ergin bitki dönemlerindeki dayanıklılık düzeylerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada materyal olarak Triticum aestivum, T. durum, T. dicoccum, T. monococcum, T. polonicum ve T. turgidum türlerine ait toplam 2295 yerel buğday genotipi kullanılmıştır. Kara pas fide dönemi değerlendirmelerinde TKTTF ırkı kullanılmıştır. En yüksek kara pas fide dayanıklılığı T. aestivum (%16,33) ve T. durum (%15,72) genotiplerinde saptanmıştır. Sarı pas fide dönemi değerlendirmelerinde PstS7 (Warrior) ırkı kullanılmıştır. T. aestivum genotiplerinin yaklaşık %9'u yüksek dayanıklılık göstermiştir. T. durum, T. dicoccum ve T. monococcum türlerinde ise dayanıklı, kısmi dayanıklı ve hassas reaksiyonların bir arada bulunduğu geniş bir varyasyon göstermiştir. Kara pas ergin dönem çalışmaları Bozdağ lokasyonunda yürütülmüş, T. aestivum genotiplerinin %21,42'si dayanıklı bulunmuştur. T. durum ve T. dicoccum genotiplerinde her iki yılda ve yüksek düzeyde ergin dönem dayanıklılığı gösteren hatlar belirlenmiştir. Sarı pas ergin dönem değerlendirmeleri, genel olarak Bozdağ'da dayanıklılık oranı (%31,5) Menemen'e (%21,3) kıyasla daha yüksek bulunmuştur. SSR marker çalışmalarında, 1448 nolu genotip Sr13, Sr22, Sr26, Sr28, Sr32, Sr36 ve Sr38 genlerini, 1586 nolu genotip Sr13, Sr21, Sr22, Sr25, Sr28, Sr32, Sr33, Sr36 ve Sr38 kara pas dayanıklılık genlerini taşıdığı tespit edilmiştir. SSR marker analizleri sonucunda, Yr2, Yr4 ve Yr9 büyük ölçüde saptanmazken yalnızca 2052 genotipi Yr2 genini taşımıştır. Yr15, Yr32 ve özellikle Yr24 birden fazla genotipte tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
This doctoral study was conducted during the 2023–2024 growing seasons to determine the seedling- and adult-plant resistance levels of Turkish wheat landraces and selected related Triticum species against stem rust (Puccinia graminis f. sp. tritici) and stripe rust (Puccinia striiformis f. sp. tritici). A total of 2,295 local wheat genotypes belonging to Triticum aestivum, T. durum, T. dicoccum, T. monococcum, T. polonicum, and T. turgidum were used as plant material. The TKTTF stem rust race was conducted in seedling evaluations. The highest levels of stem rust seedling resistance were detected in T. aestivum (16.33%) and T. durum (15.72%) genotypes. Stripe rust seedling assessments were carried out using the PstS7 (Warrior) race. Approximately 9% of T. aestivum genotypes exhibited high resistance. In T. durum, T. dicoccum, and T. monococcum, a broad variation was observed, including resistant, moderately resistant, and susceptible reactions. Adult-plant stem rust evaluations were performed at the Bozdağ location, where 21.42% of T. aestivum genotypes were found to be resistant. Lines showing high and consistent adult-plant resistance across both years were identified in T. durum and T. dicoccum. For stripe rust adult-plant resistance, the overall resistance rate was higher in Bozdağ (31.5%) compared to Menemen (21.3%). Based on molecular analyses, genotype 1448 was found to carry the Sr13, Sr22, Sr26, Sr28, Sr32, Sr36, Sr38 and 1586 possessed Sr13, Sr21, Sr22, Sr25, Sr28, Sr32, Sr33, Sr36, and Sr38. While Yr2, Yr4, and Yr9 were largely absent, only genotype 2052 carried Yr2. Yr15, Yr32, and particularly Yr24 were detected in multiple genotypes.
Benzer Tezler
- Seri 82 ekmeklik buğday M3 mutantlarının fonksiyonel markörlerle karakterizasyonu
Characterization of M3 mutants of seri 82 bread wheat cultivar using functional markers
HÜLYA KİRAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
ZiraatKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTarımsal Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZİYA DUMLUPINAR
- Kahramanmaraş yöresi için ümitvar görülen bazı ekmeklik buğday genotiplerinin verim ve verim unsurlarının incelenmesi
Investigation of grain yield and yield components of some hopefull bread wheat genotypes for Kahramanmaraş region
RUKİYE KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
ZiraatKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. TEVRİCAN DOKUYUCU
- Türkiye'nin değişik illerinden toplanan bazı yerel buğday genotiplerinin çinkoya tepkilerinin belirlenmesi
Determination of response to zinc in some wheat landraces collected from various provinces of Turkey
İBRAHİM KARA
- Bazı patates çeşitlerinin in vitro tuz stresine toleranslarınınbelirlenmesi için P5CS1 gen ifadesinin analizi
Analysis of P5CS1 gen expression to determine the in vitro salt stress tolerance of some potato varieties
MUHARREM ERDİ KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
BiyolojiAnkara ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BERK BENLİOĞLU
- Farklı gelişme dönemlerinde ve muhtelif sürelerde meydana gelen su baskınlarının buğdayda verim ve verim unsurlarına etkisi
The effect of flood occurred in various duration at different developmental stages on wheat yield and yield components
AHMET KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
ZiraatMustafa Kemal ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT TİRYAKİOĞLU