Bir iktidar modeli olarak neoliberal yönetimsellik bağlamında girişimci öznellik: Tasarruf, yatırım ve borçluluk pratikleri
Entrepreneurial subjectivity in the context of neoliberal governmentality as a power model: Savings, investment and debt practices
- Tez No: 999056
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ERTUĞRUL İBRAHİM KIZILKAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Siyasal Bilimler, Economics, Political Science
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Türkiye'de finansallaşmanın yalnızca makro ekonomik bir dönüşüm değil, aynı zamanda bireylerin finansal ürünler aracılığıyla daha fazla risk ve sorumluluk almaya başladıkları varsayımından hareket etmektedir. Neoliberalizm ise, yalnızca politika seti ya da artan piyasa serbestisi olarak değil, Michel Foucault'nun kavramsallaştırdığı biçimiyle, bireyleri çeşitli öznelik biçimleri içinde kuran bir yönetimsellik formu olarak ele alınmaktadır. Bu çerçevede piyasa, rekabet ve bireysel sorumluluk ilkeleri yalnızca ekonomik alanı değil, gündelik hayatın tamamını düzenleyen normatif bir çerçeve üretmektedir. Bu bağlamda çalışma, öncelikle neoliberal düşüncenin entelektüel kökenlerine, ekonomik ve politik düzeydeki etkilerine odaklanmaktadır. Neoliberal düşüncenin entelektüel kökenleri açısından Walter Lippmann Kolokyumu ve Mont Pèlerin Cemiyeti başlangıç noktaları olarak ele alınırken; devamında ise Keynesyen refah devleti politikasından sermaye birikim kriziyle birlikte piyasa merkezli bir rasyonaliteye geçiş tartışılmaktadır. Bu noktada Foucault'nun Alman ordoliberalizmi ve Amerikan neoliberalizmi üzerine analizleri, devlet müdahalesinin değişen içeriğini; rekabeti, girişimciliği ve piyasa davranışlarını üreten bir düzenleyici çerçeve haline gelişini anlamak için kullanılmaktadır. Bu dönüşüm, bireylerin de kendi yaşamlarını yönetmeye çağrıldığı bir öznellik biçimini beraberinde getirmektedir. Bu nokta aynı zamanda finansallaşma olarak ele alınan bir başka eğilimin, hane halkı ve bireylerin gündelik ekonomik pratiklerle artan bağlantısına açılmaktadır. Başka bir ifadeyle finansallaşma, yalnızca devlet, sermaye kesimi ya da finansal elitler gibi aktörlerin yanında bireylerin borçlanma ve tasarruf pratikleri içine, gündelik hayata yerleşmesi olarak tanımlanmaktadır. Türkiye'de bu sürecin 1980 sonrasında, askeri darbe ve zor mekanizmaları üzerinden inşa edilen yeni bir ekonomik düzen içinde şekillendiği; finansal ürünler ve çeşitli sigortalar aracılığıyla bireylerin giderek daha fazla finans piyasalarına eklemlendiği çeşitli ekonomik göstergeler üzerinden tartışılmaktadır. iii Çalışmanın ampirik kısmı, yapılan derinlemesine görüşmelere dayanmakla birlikte bireylerin borç, tasarruf ve yatırım pratiklerinin gündelik deneyimlerde nasıl anlamlandırıldığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Tezin özgün katkılarından bir tanesi, gündelik hayatın finansallaşmasını yalnızca borçlanma üzerinden değil, tasarruf ya da yatırım pratikleriyle birlikte ele almasıdır. Bunun yanında finansal davranışların yalnızca gelir düzeyi ve ekonomik rasyonaliteyle değil, aynı zamanda aile, sosyal çevre, medya ve ahlaki tutumlar gibi çeşitli dispositifler aracılığıyla şekillendiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis is based on the assumption that financialization in Turkey constitutes not only a macroeconomic transformation but also a process through which individuals increasingly take on risk and responsibility via financial products. Neoliberalism is approached not merely as a set of policy prescriptions or as an expansion of market liberalization, but—as conceptualized by Michel Foucault—as a form of governmentality that constructs individuals within specific modes of subjectivity. Within this framework, the principles of the market, competition, and individual responsibility produce a normative order that regulates not only the economic sphere but the entirety of everyday life. In this context, the study first focuses on the intellectual origins of neoliberal thought and its economic and political implications. With regard to these intellectual origins, the Walter Lippmann Colloquium and the Mont Pèlerin Society are treated as key points of reference, followed by a discussion of the transition from Keynesian welfarestate policies to a market-centered rationality in conjunction with the crisis of capital accumulation. At this juncture, Foucault's analyses of German ordoliberalism and American neoliberalism are employed to understand the changing content of state intervention—namely, its transformation into a regulatory framework that produces competition, entrepreneurship, and market-oriented conduct. This transformation entails a mode of subjectivity in which individuals are increasingly called upon to govern their own lives. At the same time, it opens up another trend conceptualized as financialization, characterized by the growing integration of households and individuals into everyday economic practices. In other words, financialization is defined not only through the actions of the state, capital, or financial elites, but also through the embedding of borrowing and saving practices into everyday life. In the Turkish context, this process is discussed through various economic indicators, demonstrating how financialization took shape after 1980 within a new economic v order established through a military coup and coercive mechanisms, and how individuals became increasingly integrated into financial relations via financial products and various insurance schemes. The empirical component of the study is based on in-depth interviews and aims to reveal how individuals make sense of their borrowing, saving, and investment practices in everyday life. One of the original contributions of the thesis is its examination of the financialization of everyday life not solely through indebtedness, but in conjunction with saving and investment practices. Furthermore, the study demonstrates that financial behaviors are shaped not only by income level and economic rationality, but also through various dispositifs such as family, social environment, media, and moral attitudes.
Benzer Tezler
- Bir iktidar modeli olarak neoliberal yönetimsellik ve neoliberal özne
Neoliberal governmentality as a power model and neoliberal subject
BAŞAK COŞKUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Felsefeİstanbul Bilgi ÜniversitesiKarşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERDA KESKİN
- Psychoanalysis as a truth game in the constitution of the neoliberal subject
Neoliberal öznenin kurulumunda bir hakikat oyunu olarak psikanaliz
ZEYNEP DUYGU YEŞİLDAĞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Felsefeİstanbul Bilgi ÜniversitesiKarşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERDA KEMAL KESKİN
- Türkiye'de ruh sağlığı alanındaki tertibatlar üzerine inceleme
An investigation on dispositive in the mental health field in Turkey
BALKIR UYSAL
Doktora
Türkçe
2024
SosyolojiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YILDIRIM ŞENTÜRK
- Biyopolitikadan psikopolitikaya: Byung Chul Han'da özne ve iktidar fikri
From biopolicy to psychopolitics: The subject and the opinion of power in Byung Chul Han
ZEYNEP ŞAHİN BEYKE
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Siyasal BilimlerNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA CEM OĞUZ
- Les procureurs de la République travaillant au sein des cours d'assises en Turquie à l'égard des politiques néolibérales
Neoliberal politikalar bağlamında Türkiye ağır ceza mahkemelerinde görevli Cumhuriyet savcıları
GÖZDE AYTEMUR NÜFUSÇU
Yüksek Lisans
Fransızca
2013
SosyolojiGalatasaray ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. VERDA İRTİŞ