Eleştirel düşünme becerisi odaklı öğretim tasarımının geliştirilmesi ve etkililiğinin değerlendirilmesi
Developing and evaluating the effectiveness of critical thinking skill-focused instructional design
- Tez No: 999882
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BESTE DİNÇER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Düşünme, Eleştirel düşünce, Türkçe dersi, Öğretim tasarımı, Üst düzey düşünme, Thinking, Critical thinking, Turkish lesson, Instructional design, Higher order thinking
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Eleştirel düşünme bireylerin karşılaştıkları bilgi, olay veya durumları sorgulayıcı bir bakış açısıyla değerlendirebilmesi, doğru ile yanlışı ayırt edebilmesi ve bilinçli kararlar alabilmesinde etkin bir rol oynamaktadır. Eleştirel düşünme sadece akademik başarıyı değil, aynı zamanda sosyal yaşamda etkili iletişim kurma, problem çözme ve doğru yargıda bulunma becerilerini de güçlendirmektedir. Dördüncü sınıf düzeyindeki öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerinin gelişimine önemli bir katkı sağlayacağı düşüncesiyle bu araştırmada eleştirel düşünme becerisi odaklı öğretim tasarımının geliştirilmesi, uygulanması ve etkililiğinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Çok aşamalı karma desen ile tasarlanan çalışma ihtiyaç analizi, öğretim tasarımı geliştirme, geliştirilen tasarımın uygulanması ve değerlendirilmesi olmak üzere üç aşamadan oluşmaktadır. Çalışmanın ihtiyaç analizi aşamasında toplam 16 ilkokul dördüncü sınıf öğretmeniyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış, 8 ders gözlemi gerçekleştirilmiş ve mevcut ilkokul dördüncü sınıf ders program kazanımları incelenmiştir. Bu aşamada toplanan veriler betimsel analiz tekniği ile analiz edilmiş ve analiz sonucunda Eleştirel Düşünme Becerisi Odaklı Öğretim Tasarımı geliştirilmeye karar verilmiştir. İkinci aşamada, ADDIE modeli kullanılarak Eleştirel Düşünme Becerisi Odaklı Öğretim Tasarımı geliştirilmiştir. Geliştirilen öğretim tasarımı, araştırmanın üçüncü aşamasında toplam 28 4. sınıf öğrencisiyle 14 hafta süresince uygulanmıştır. Çalışmanın nicel verileri Eleştirel Düşünme Engelleri Ölçeği, Eleştirel Düşünme Eğilimleri Ölçeği ve Eleştirel Düşünme Ölçekleri ile toplanmıştır. Ölçeklerden elde edilen veriler Eşleştirilmiş Örneklem T Testi (Paired Sample T test) ile analiz edilmiştir. Ek olarak nitel veriler için 6 öğrenci ile odak grup görüşmesi yapılmış, uygulama sırasında tutulan öğrenci ve araştırmacı günlükleri incelenmiştir. Elde edilen nitel veriler betimsel analiz tekniği ile analiz edilmiştir. Çalışma bulguları, eleştirel düşünme becerisi odaklı öğretim tasarımının öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerinin gelişiminde olumlu etkileri olduğunu göstermektedir. Uygulanan tasarım sonucunda öğrencilerin edindikleri bilgilere, karşılaştıkları olaylara ve durumlara yönelik bakış açılarında ve görüşlerinde olumlu yönde değişiklikler olduğu gözlenmiştir. Bu nedenle eleştirel düşünme becerisi odaklı öğretim tasarımının dördüncü sınıf düzeyinde ve Türkçe dersi özelinde kalmayıp diğer disiplinlerde ve sınıf düzeylerinde uygulanması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Critical thinking plays an effective role in enabling individuals to evaluate information, events, or situations they encounter from a questioning perspective, distinguish between right and wrong, and make informed decisions. Critical thinking strengthens not only academic achievement but also effective communication, problem-solving, and sound judgment skills in social life. This research aims to develop, implement, and evaluate the effectiveness of an instructional design focused on critical thinking skills, with the belief that it will significantly contribute to the development of critical thinking skills in fourth-grade students. Designed using a multi-stage mixed-methods approach, the study consists of three stages: needs analysis, instructional design development, implementation, and evaluation of the developed design. In the needs analysis stage, semi-structured interviews were conducted with a total of 16 fourth-grade primary school teachers, 8 lesson observations were carried out, and the existing fourth-grade primary school curriculum outcomes were examined. The data collected in this stage were analyzed using descriptive analysis techniques, and as a result of the analysis, it was decided to develop an instructional design focused on Critical Thinking Skills. In the second stage, the Critical Thinking Skills-Focused Instructional Design was developed using the ADDIE model. The developed instructional design was implemented with a total of 28 fourth-grade students for 14 weeks during the third phase of the research. Quantitative data were collected using the Critical Thinking Barriers Scale, the Critical Thinking Tendencies Scale, and the Critical Thinking Scales. The data obtained from the scales were analyzed using the Paired Sample T-test. In addition, for qualitative data, focus group interviews were conducted with 6 students, and student and researcher journals kept during the implementation were examined. The obtained qualitative data were analyzed using descriptive analysis techniques. The study findings show that the instructional design focused on critical thinking skills has positive effects on the development of students' critical thinking skills. As a result of the implemented design, positive changes were observed in the students' perspectives and views on the information they acquired, the events and situations they encountered. Therefore, it is recommended that the instructional design focused on critical thinking skills be applied not only at the fourth-grade level and specifically in Turkish lessons, but also in other disciplines and grade levels.
Benzer Tezler
- Din öğretiminde eleştirel düşünme: DKAB dersinde öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmeye yönelik bir eylem araştırması
Critical thinking in religious teaching: An action study to improve students' critical thinking skills in religious education
HİLAL TEZCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Eğitim ve Öğretimİstanbul Üniversitesiİlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ Z. ŞEYMA ALTIN
- Argümantasyon odaklı sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin eleştirel düşünme ve informel muhakeme becerileri üzerine etkisi
The effect of argumentation-focused social studies education on students' critical thinking and informal reasoning skills
EREN ZORLU
- Biyoloji öğretim programının eleştirel düşünme becerileri bakımından incelenmesi
Investigation of biology education programme in terms of critical thinking skills
RESMİYE DOĞU
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİLAY KESKİN SAMANCI
- Fen bilgisi öğretmen adaylarının tasarım odaklı düşünmeye dayalı öğretim materyali tasarım sürecinin incelenmesi
Examining pre-service science teachers' instructional material design process based on design thinking
MERVE SAK YALMANOĞLU
Doktora
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimMarmara Üniversitesiİlköğretim Fen ve Matematik Alanları Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLKNUR GÜVEN
- Sınıf öğretmenlerinin eleştirel düşünme ve öğretimine yönelik yaklaşımlarının incelenmesi
Investigation of classroom teachers' approaches to critical thinking and teaching
ERDİ EROL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimOrdu ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMEL BAYRAK ÖZMUTLU