Okul öncesi dönemde resimli öykü kitaplarının ön yargısız eğitim hedefleri bağlamında incelenmesi
An examination of illustrated storybooks in early childhood within the context of anti-bias education goals
- Tez No: 999961
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ BELKIS TEKMEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Okul öncesi eğitim, Resimli çocuk kitapları, Çocuk edebiyatı, Preschool education, Illustrated children books, Children’s literature
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Okul öncesi dönemde kullanılan resimli öykü kitapları, çocukların bilişsel gelişimlerinin yanı sıra sosyal ve duygusal gelişimlerine derin katkılar sağlar. Görsel ve sözel ögelerin bir araya geldiği resimli öyküler, çocukların soyut kavramları somutlaştırmasını, duygularını ifade etmesini ve çevresindeki ilişkileri anlamasını kolaylaştırır. Bu çalışmanın amacı, okul öncesi döneme yönelik resimli öykü kitaplarının, Louise Derman-Sparks'ın Ön Yargısız Eğitim Modeli kapsamında belirlediği dört temel hedefi (kimlik, çeşitlilik, adalet ve aktivizm) nasıl ele aldığını incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi çerçevesinde yürütülmüştür. Çalışmanın veri kaynağını, amaçlı örneklem çeşitlerinden ölçüt örneklem özelliklerine uygun olarak belirlenen kırk resimli öykü kitabı oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından geliştirilen Kitap Analiz Formu kullanılmıştır. Bu form, Derman-Sparks'ın ön yargısız eğitim modelinde yer alan dört temel hedef ve bu hedeflere ilişkin alt maddeler doğrultusunda yapılandırılmıştır. Kitaplar, metin ve görsel unsurlar birlikte dikkate alınarak analiz edilmiş; her bir alt maddeye ilişkin değerlendirmeler somut gözlem ve açıklamalarla gerekçelendirilmiştir. Araştırma bulguları, incelenen resimli öykü kitaplarında ön yargısız eğitimin dört temel hedefinin farklı düzeylerde temsil edildiğini göstermektedir. Kimlik hedefinin kitaplarda ağırlıklı olarak bireysel ve duygusal farkındalık boyutunda ele alındığı; karakterlerin kendini tanıması ve duygularını ifade etmesine yönelik anlatıların öne çıktığı görülmüştür. Buna karşılık, kimliğin sosyal ve toplumsal boyutlarına ilişkin temsillerin sınırlı kaldığı gözlenmiştir. Çeşitlilik hedefinin daha çok kişilerarası ilişkiler ve duygusal duyarlılık üzerinden ele alındığı; etnik köken, inanç ve sosyoekonomik farklılıklar gibi toplumsal çeşitlilik göstergelerine ise sınırlı düzeyde yer verildiği tespit edilmiştir. Adalet hedefinin çoğunlukla haksız durumları fark etme ve sorgulama düzeyinde ele alındığı, empati ve farklılıklara saygı gibi daha derin sosyal-duygusal boyutların ise görece geri planda kaldığı görülmüştür. Aktivizm hedefinin ise kitaplarda doğrudan karşı çıkma ya da mücadele biçimlerinden ziyade, iş birliği, destek olma ve çözüm üretme gibi dolaylı ve uzlaşmacı yaklaşımlar üzerinden sunulduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, okul öncesi resimli öykü kitaplarının ön yargısız eğitimin özellikle kimlik hedefini destekleme potansiyeline sahip olduğu; ancak çeşitlilik, adalet ve aktivizm hedeflerinin daha sınırlı ve yüzeysel biçimde ele alındığı görülmektedir. Bu bağlamda, çocuk edebiyatında ön yargısız eğitim hedeflerini bütüncül biçimde destekleyen içeriklerin artırılmasının, erken çocukluk döneminde kapsayıcı, adil ve duyarlı bir eğitim anlayışının geliştirilmesi açısından önemli olduğu düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Illustrated storybooks used in the preschool years contribute profoundly to children's cognitive development as well as their social and emotional development. Combined with visual and verbal content, stories with pictures help children understand abstract concepts, express their feelings, and comprehend relationships around them. The purpose of this study is to examine how these illustrated storybooks for the preschool years address the four fundamental goals (identity, diversity, justice, and activism) identified by Louise Derman-Sparks within the framework of her Anti- bias Education Model. The research is conducted using document analysis, one of the qualitative research methods. The data source for the study consists of forty illustrated storybooks selected according to criterion sampling specifications among the purposeful sampling types. The Book Analysis Form developed by the researcher is used as the main data collection tool in the study. This form was structured in line with the four fundamental goals in Derman-Sparks' Anti-bias education model and the sub-items related to these goals. The books are analyzed by considering both the text and visual elements; evaluations related to each sub-item were justified with concrete observations and explanations. The research findings show that the four fundamental goals of Anti-bias Education are represented at different levels in the illustrated storybooks examined. It was observed that the identity goal was predominantly addressed in the books in terms of individual and emotional awareness; narratives focusing on characters' self-awareness and expression of emotions were prominent. In contrast, representations related to the social and societal dimensions of identity were found to be limited. It has been determined that the diversity goal is addressed primarily through interpersonal relationships and emotional sensitivity, while social diversity indicators such as ethnic origin, beliefs, and socioeconomic differences are given limited attention. It was observed that the goal of justice was mostly addressed at the level of recognizing and questioning unfair situations, while deeper socio-emotional dimensions such as empathy and respect for differences remained relatively in the background. It was determined that the goal of activism was presented in books through indirect and conciliatory approaches such as cooperation, support, and generating solutions, rather than through direct opposition or resistance. In conclusion, it is seen that illustrated storybooks for early childhood have the potential to support the identity goal of anti-bias education in particular; however, the goals of diversity, justice, and activism are addressed in a more limited and superficial manner. In this context, it is considered important to increase content that holistically supports anti- bias education goals in children's literature in order to develop an inclusive, fair, and sensitive educational approach in early childhood.
Benzer Tezler
- 3-6 yaş çocuklarına yönelik resimli öykü kitaplarında yer verilen problem çözme becerilerinin incelenmesi
Analyzing problem solving skills on picture storybooks for 3-6 years olds
HİLAL TÜMBUL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HACER ELİF DAĞLIOĞLU
- Okul öncesi eğitimde bilimin doğası: MEB 365 gün öykü serisindeki resimli hikaye kitapları üzerinden tematik analizi
The nature of science in early chi̇ldhood education: A thematic analysis of illustrated storybooks in the Ministry of National Education's 365 days of storees series
ŞEMSA ÖZCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve Öğretimİstanbul Aydın ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİÇEK DİLEK BAKANAY
- Tülin Kozikoğlu'nun kitaplarının erken çocuklukta yaratıcı düşünme becerilerini desteklemesi bağlamında incelenmesi
An analysis of Tülin Kozikoğlu's books in context of supporting creative thinking skills in early childhood
SEDA ÇAĞRICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimMersin ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZÜHAL GİZİR
- Resimli fen öykü kitabı okuma etkinliklerinin okul öncesi çocuklarının kavram gelişimine etkisi
The effect of illustrated science storybook reading activities on concept development in preschool children
ÖZLEM ZOROĞLU
Doktora
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜBECCEL SARA GÖNEN
- Okul öncesi dönemde sosyal bilgiler eğitimi: Resimli çocuk kitaplarına yönelik inceleme
Social studies education in preschool: An investigation of illustrated children's books
ZEYNEP EZGİ ULUKUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimBalıkesir ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SONNUR IŞITAN
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET UYSAL