Dünya'da ve Türkiye'de afet sonrası mekânsal planlamanın kodları: Politika, yönetim ve uygulama yaklaşımlarının karşılaştırmalı analizi
Codes of post-disaster spatial planning worldwide and in Turkey: A comparative analysis of policy, management, and implementation approaches
- Tez No: 1000086
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SERHAT CENGİZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Peyzaj Mimarlığı, Landscape Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İnönü Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, afet sonrası mekânsal planlamanın kurumsal, yönetsel ve uygulama ölçeklerinde nasıl şekillendiğini çözümlemeyi ve Türkiye'nin mevcut yaklaşımını farklı ülke örnekleriyle karşılaştırarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Türkiye'de, 6 Şubat 2023 depremleriyle birlikte ortaya çıkan ağır kayıplar ve hızlı müdahale baskısı, yeniden yapılanma süreçlerindeki yapısal sorunları görünür kılmıştır. Özellikle kurumsal eşgüdüm ve karar alma mekanizmalarındaki aksaklıklar planlama sisteminin gözden geçirilmesini zorunlu hâle getirmiştir. Bu nedenle çalışma, afet sonrası planlamanın yalnızca fiziksel çevrenin onarımına indirgenemeyeceğini, yönetişim, katılımcılık, kurumsal kapasite ve risk azaltma politikalarıyla birlikte ele alınması gerektiğini varsaymaktadır. Bu varsayımdan hareketle tez çalışmasında, Türkiye, ABD, Almanya, Japonya ve Şili'de afet sonrası planlamayı yönlendiren kanunlar, strateji belgeleri ile kurumsal raporları içeren veri seti, belge analizi ve metin madenciliği teknikleri birlikte kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz süreci üç aşama olarak kurgulanmıştır. İlk aşamada, mevzuat ve politika belgelerinin sistematik biçimde değerlendirilmesi için veri temizleme işlemi gerçekleştirilmiştir. İkinci aşamada, belgelerdeki kavramsal yoğunluklar ve öne çıkan temalar Voyant Tools aracılığıyla metin madenciliği yapılarak belirlenmiş ve görselleştirilmiştir. Son olarak kavramsal yoğunluk ve öne çıkan temalar ülkelere göre gruplandırılmış ve her ülkenin afet döngüsünde mekânsal planlamayı nereye yerleştirdiği ve hangi yönetsel ilkeleri öncelediği tematik analizlerle ortaya konmuştur. Bu analizler sonucunda, Türkiye'de daha çok merkeziyetçi ve hızlı yeniden inşa, ABD'de çok kademeli yönetişim yapıları ve finansal destek mekanizması, Almanya'da kurumsal iş birliği ve planlama hiyerarşisi, Japonya'da topluluk temelli risk azaltma pratikleri ve Şili'de ise sürekli afet deneyimine dayanan uyarlanabilir yaklaşım kavramları öne çıkmaktadır. Türkiye'de hukuki çerçevenin güçlü olmasına karşın, uygulamada yerel kapasitenin sınırlı kalması, veri yönetimindeki kopukluklar ve uzun vadeli planlama kültürünün yeterince gelişmemiş olması bir diğer dikkat çekici bulgu olarak çalışmada ortaya konmuştur. Sonuç olarak bu tez çalışması, farklı ülkeler bağlamında afet sonrası mekânsal planlama yaklaşımlarını inceleyerek, Türkiye'de afet sonrası mekânsal planlama sisteminin nasıl optimize edilebileceği ana sorusu üzerinden ilerleyerek, katılımcı yönetişim mekanizmalarının yaygınlaştırılması, yerel yönetimlerin yetkinliğinin artırılması, veriye dayalı karar süreçlerinin kurumsallaştırılması ve yeniden inşa adımlarının risk azaltıcı mekânsal planlama ilkeleriyle bütünleştirilmesi sonucuna ulaşmıştır.
Özet (Çeviri)
The central objective of this thesis is to analyse how post-disaster spatial planning is shaped at the institutional, managerial, and implementation levels, and to evaluate Turkey's current approach by comparing it with examples from other countries. In Turkey, the substantial losses and the necessity for expeditious responses that materialised in the aftermath of the earthquakes of 6 February 2023 have exposed fundamental deficiencies in the reconstruction processes. In particular, the shortcomings in institutional coordination and decision-making mechanisms have necessitated a review of the planning system. Consequently, this study posits that post-disaster planning cannot be considered as a mere repair of the physical environment; rather, it must be addressed in conjunction with governance, participation, institutional capacity, and risk reduction policies. The present thesis is based on the assumption that a dataset containing laws, strategy documents, and institutional reports guiding post-disaster planning in Turkey, the US, Germany, Japan, and Chile can be analysed using document analysis and text mining techniques. The analysis process was structured in three stages. In the initial phase, a systematic evaluation of legislation and policy documents was conducted to ensure the integrity of the data. In the second stage of the research, conceptual densities and prominent themes in the documents were identified and visualized through text mining using Voyant Tools. In conclusion, conceptual densities and prominent themes were grouped by country. Thematic analyses revealed the position of each country in relation to spatial planning within the disaster cycle, as well as the administrative principles that were prioritised. The ensuing analyses yielded the following findings: in Turkey, the reconstruction process is characterised by increased centralisation and accelerated implementation; in the US, the governance structure is multi-tiered, with financial support mechanisms in place; in Germany, institutional cooperation and planning hierarchy are key features; in Japan, community-based risk reduction practices are prevalent; and in Chile, the approach is adaptive, informed by continuous disaster experience. Despite the robust legal framework in place in Turkey, the study also underscores several salient observations, including the dearth of local capacity in practice, lacunae in data management, and an underdeveloped culture of long-term planning. The present thesis examines post-disaster spatial planning approaches in different countries, proceeds from the main question of how the post-disaster spatial planning system in Turkey can be optimised, and concludes that participatory governance mechanisms should be widespread, the competence of local administrations should be increased, data-based decision-making processes should be institutionalised, and reconstruction steps should be integrated with risk-reducing spatial planning principles.
Benzer Tezler
- Turkey forest fire decision support system (TFFDSS)
Türkiye orman yangını karar destek sistemi (TFFDSS)
ABDULLAH SUKKAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ÖZGÜR DOĞRU
- Sel riski yönetiminde mekansal plan kararlarının geliştirilmesi: Bayrampaşa deresi örneği
Developing spatial planning decisions in flood risk management: The case of Bayrampaşa creek
FİRDES ALTUNTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Şehircilik ve Bölge PlanlamaYıldız Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADEM SAKARYA
- Tomorrow's İstanbul: Adaptive urban flood mitigation planning for climate change-induced hydro- meteorological hazards
Yarının İstanbul'u: İklim değişikliğinin neden olduğu hidrometeorolojik tehditlere karşı uyumlu kentsel sel planlaması
BATUHAN GUGUK
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AZİME TEZER
- Disaster management from a social vulnerability perspective: Mapping the risks for the city of Istanbul
Sosyal kırılganlık perspektifinden afet yönetimi:İstanbul kenti için risklerin haritalanması
NUR BERFU AKKAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜZİN BAYCAN
- Afet kriz yönetimine coğrafi bilgi teknolojilerinin katkısı ve hayat kurtaran büfe önerisi
Geographical information technology contribution to disaster crisis management and life saving kiosk proposal
AYŞE GİZ GÜLNERMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÇİĞDEM GÖKSEL