Kısmi rezerv bankacılığı ile tam rezerv bankacılığının islam ekonomisi açısından karşılaştırılması: Türkiye üzerine bir değerlendirme
Comparision of fractional reserve banking and full reserve banking from islamic economics viewpoint: Its assessment on Turkish economy
- Tez No: 1000118
- Danışmanlar: PROF. DR. İBRAHİM GÜRAN YUMUŞAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Bankacılık, Ekonomi, Tarih, Banking, Economics, History
- Anahtar Kelimeler: Sosyal bankacılık, Türk bankacılık sistemi, Uluslararası bankacılık, İslami bankacılık sistemi, Social banking, Turkish banking system, International banking, Islamic banking system
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Ekonomisi ve Finansı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Ekonomisi ve Uluslararası Finans Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, para–kredi–bankacılık sistemlerinin beş bin yılı aşan gelişimini medeniyetler arası etkileşim bağlamında inceleyerek, borca dayalı kısmi rezerv bankacılığı uygulamalarının birey, toplum ve devlet düzeyinde ürettiği bağımlılık ilişkilerini çok boyutlu bir analizle ortaya koymaktadır. Para–kredi ve bankacılık tarih yazımına kronolojik, karşılaştırmalı ve bağlantısal bir bakışla yaklaşıldığında; (i) kısmi rezerv bankacılığına benzer uygulamaların antik dönemlerden itibaren mevcut olduğu ve tüccar-bankacıların gayri-nakdî ödeme belgelerini kredi-belgelerine dönüştürerek sahip oldukları sermayenin üzerinde kredi kullandırmak suretiyle karşılıksız kredi-para üretebildikleri; (ii) modern para–kredi sisteminin 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren birey, toplum ve devleti para-kredi üretim sürecinin dışına iten bir merkezileşme ile şekillendiği; (iii) kamu finansman açıklarının sabit faizli tahvillerle finanse edilmesinin“kurumsal faiz/riba”niteliğinde bir bankacılık rejimi oluşturduğu; (iv) devlet–finans kapital ortaklıklarının güçlenmesiyle Müslüman toplumların modern sistemi revize etme imkânı olmaksızın adapte etmek zorunda kaldıkları tespit edilmiştir. İslam medeniyetlerinin para ve bankacılık tarih ile teorik ve kuramsal literatür ise; (i) parasal sermaye ve servetin dar bir kesimin elinde toplanarak devlete dönüşmesine ve kredi arzının dar bir kesimin elinde merkezileştirilerek yönetilmesine izin verilmediğini, (ii) birey, toplum ve devletin birlikte katıldığı çok-segmentli bir bankacılık yapısının işleyişi içerisinde iii) parasal sermaye ve servetin sosyal sermayeye dönüştürülerek kullanıldığı paylaşımcı ve dayanışmacı uygulamaların borç bağımlılığını ve borç köleliğini önlediğini göstermektedir. Bu tarihsel çerçeve, günümüzde para–kredi üretimine yeniden katılımcı ve dayanışmacı yaklaşımları esas alan normatif bir dönüşümün gerekliliğine işaret etmektedir. Böyle bir dönüşüm, parasal sermayenin belirli kesimlerde yoğunlaşmasını engelleyebileceği gibi, öz sermaye ve iştirak bankacılığı mantığıyla çalışan katılım bankacılığına yeniden büyüme ivmesi kazandırabilecektir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the development of money-credit-banking systems over five thousand years within the context of inter-civilizational interaction and presents a multidimensional analysis of the dependence relations produced by debt-based fractional reserve banking practices at the individual, societal, and state levels. A chronological, comparative, and relational examination of monetary-credit and banking historiography reveals that: (i) practices similar to fractional reserve banking have existed since antiquity, allowing merchant-bankers to convert non-cash payment instruments into credit instruments and create unbacked credit-money by extending loans beyond their actual capital; (ii) the modern monetary-credit system has evolved, particularly since the second half of the nineteenth century, through a centralization process that has excluded individuals, society, and the state from money–credit creation; (iii) the financing of public deficits through fixed-interest government bonds institutionalized a banking regime characterized by“structural interest/ribā”; and (iv) the strengthening of state–finance capital alliances compelled Muslim societies to adapt to the modern system without the opportunity to revise it. The historical and theoretical literature of Islamic civilization demonstrates that: (i) the concentration of monetary capital and wealth in a narrow elite—allowing it to transform into political power—was not permitted; (ii) money and credit creation were not centralized under a single authority; and (iii) within a multi-segmented banking structure in which individuals, society, and the state jointly participated, monetary capital and wealth were converted into social capital through cooperative and solidarity-based practices, thereby preventing debt dependency and debt bondage. This historical framework indicates the necessity of a normative transformation today that reinstates participatory and solidarity-based approaches to money–credit production. Such a transformation could prevent the concentration of monetary wealth and provide renewed growth momentum for the participation banking model, which operates through equity-based and partnership-oriented mechanisms.
Benzer Tezler
- İslam iktisadı açısından kısmî rezerv bankacılığının ekonomik istikrarsızlıktaki rolü ve tam rezerv bankacılığının çözüm potansiyeli
An Islamic economics perspective to the role of the fractional reserve banking in economic instability and the potential of full reserve banking as a remedy
ÖMER FARUK TEKDOĞAN
- Finansal sistemin ekonomik kalkınmadaki yeri“Türk finansal sistemi örneği”
Başlık çevirisi yok
METİN TOPRAK
- Üzüm sularının pastörizasyonu ve kontsantresi sırasında hidroksimetilfurfural oluşumu üzerinde bir araştırma
Başlık çevirisi yok
ŞERİFE ŞAHİN
