Özel gereksinimli çocukların ebeveynlerinin yaşam kalitesi, depresyon, anksiyete ve tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesi
Determining the quality of life, depression, anxiety, and burnout levels of parents of children with special needs
- Tez No: 1000283
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET KAYHAN, DR. ÖĞR. ÜYESİ YASEMİN İMREK
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Özel gereksinimli bir çocuğa sahip olmak, ailelerin yaşam düzeni ve sosyal rollerini yeniden şekillendirirken; ebeveynlerin psikolojik durumları da aile işleyişi ile çocuğun gelişimsel gereksinimlerine yönelik süreçlerde belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu çalışma, özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynlerin yaşam kalitesi, depresyon, anksiyete ve tükenmişlik düzeylerini değerlendirmek; ebeveynlerin sosyodemografik özelliklerinin bu değişkenlerle ilişkisini incelemek ve ebeveynler arasındaki farklılıkları ortaya koymak amacıyla planlanmıştır. Yöntem: Araştırma, özel gereksinimli çocuğu olan 102 ebeveyn (%64,7 anne; %35,3 baba) ile yürütülmüştür. Ebeveynlerin depresyon ve anksiyete düzeyleri BDE ve BAÖ ile; psikiyatrik belirti şiddeti KSE ile; tükenmişlik düzeyleri MTÖ ile; yaşam kalitesi ise DSÖYKÖ ile ölçülmüştür. Sosyodemografik veriler yapılandırılmış bilgi formu ile toplanmıştır. Gruplar arası karşılaştırmalar parametrik ve non-parametrik testlerle; değişkenler arası ilişkiler korelasyon analizleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmada annelerin depresyon, anksiyete, psikiyatrik belirti düzeyi ve tükenmişlik puanlarının babalara kıyasla anlamlı derecede yüksek olduğu; yaşam kalitesi puanlarının ise daha düşük olduğu belirlenmiştir. Depresyon ve anksiyete düzeyleri arttıkça yaşam kalitesinin fiziksel, psikolojik, sosyal ve çevresel tüm alanlarında düşüş gözlenmiştir. Duygusal tükenme düzeyi, psikiyatrik belirti şiddetiyle pozitif yönde; yaşam kalitesiyle negatif yönde anlamlı ilişkiler göstermiştir. Babalarda da bakım yüküne bağlı etkilenme saptanmakla birlikte, annelerin psikososyal açıdan daha yüksek risk altında olduğu görülmüştür. Ayrıca sosyodemografik özelliklerin (çocuğun cinsiyeti, bakım ihtiyacı, ebeveynin eğitim düzeyi, ekonomik durum vb.) ruhsal belirti şiddeti ve tükenmişlik üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Özel gereksinimli çocuk ebeveynlerinde depresyon, anksiyete ve tükenmişlik düzeylerinin artmış olması, yaşam kalitesinin çok boyutlu biçimde olumsuz etkilenmesine yol açmaktadır. Bulgular, özellikle birincil bakım veren annelerin psikolojik açıdan daha kırılgan olduğunu göstermektedir. Bu nedenle aile hekimliği başta olmak üzere birinci basamak sağlık hizmetlerinde ebeveynlerin psikososyal durumlarının düzenli olarak değerlendirilmesi, erken müdahale programlarının uygulanması, stresle başa çıkma ve sosyal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi önem taşımaktadır. Elde edilen sonuçların, özel gereksinimli çocuğa sahip ailelere yönelik psikososyal destek uygulamalarının geliştirilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: Having a child with special needs reshapes families daily lives and social roles; meanwhile, parents psychological well-being plays a decisive role in family functioning and in processes related to meeting the child's developmental needs. This study aims to evaluate the quality of life, depression, anxiety, and burnout levels of parents of children with special needs; to examine the relationship between these variables and parents' sociodemographic characteristics; and to identify differences between mothers and fathers. Method: The study was conducted with 102 parents of children with special needs (64.7% mothers; 35.3% fathers). Depression and anxiety levels were assessed using the BDI and BAI; psychiatric symptom severity was evaluated with the BSI; burnout levels were measured with the MBI; and quality of life was assessed with the WHOQOL-BREF. Sociodemographic data were collected through a structured information form. Group comparisons were performed using parametric and non-parametric tests, and relationships between variables were examined using correlation analyses. Results: Mothers had significantly higher levels of depression, anxiety, psychiatric symptoms, and burnout compared to fathers, while their quality-of-life scores were lower. Increases in depression and anxiety were associated with decreases in all domains of quality of life (physical, psychological, social, and environmental). Emotional exhaustion showed a positive relationship with psychiatric symptom severity and a negative relationship with quality of life. Although fathers were also affected, mothers were found to be at greater psychosocial risk. Additionally, sociodemographic characteristics (child's gender, level of care required, parents' education level, economic status, etc.) were found to influence psychological symptom severity and burnout. Conclusion: Elevated levels of depression, anxiety, and burnout among parents of children with special needs negatively and multidimensionally affect their quality of life. The findings indicate that mothers, as the primary caregivers, are particularly vulnerable. Therefore, routine psychosocial assessment in primary healthcare settings—especially family medicine—early intervention programs, stress-management training, and strengthened social support mechanisms are essential. The findings are expected to contribute to the development of psychosocial support practices for families of children with special needs.
Benzer Tezler
- Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış çocukların anne babalarının depresyon, kaygı ve yaşam kalitesi düzeylerinin, psikolojik yardım almaya yönelik tutumları ile ilişkisi üzerine bir inceleme
An investigation on the relationship between depression, anxiety, quality of life and attitudes toward seeking psychological professional help levels of the parents of children with autism spectrum disorder
BETÜL YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Psikolojiİstanbul Okan ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN AĞA ÖNAL
- Özel gereksinimli çocukların ebeveynlerinde bel ağrısına bağlı özürlülük düzeyi, uyku kalitesi, depresyon, yorgunluk ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between levels of disability, sleep quality, depression, fatigue and quality of life related to lower pain in parents of children with special needs
OSMAN AKARCA
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Fizyoterapi ve Rehabilitasyonİstanbul Okan ÜniversitesiFizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ÖZKESKİN
- Özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynlere verilen gevşeme ve aerobik egzersizlerinin egzersiz kapasitesi, uyku kalitesi ve yorgunluk üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of relaxation and aerobic exercises given to parents with special needs children on exercise capacity, sleep quality and fatigue
ŞERİF DURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Fizyoterapi ve Rehabilitasyonİstanbul Aydın ÜniversitesiFizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
PROF. HANİFEGÜL TAŞKIRAN
- Özel gereksinimli çocukların ebeveynlerinin yaşam kalitesi evlilik yaşamı umutsuzluk ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi
Quality of life of the parents of children with special needs quality of marriage life examining the levels of hope and burnout
MERVE FATMA İŞBİLİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve Öğretimİstanbul Okan ÜniversitesiÇocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AİDA ŞAHMUR
- Özel eğitim öğrencilerinin ebeveynlerinde psikoterapi desteğinin ebeveyn stres düzeyi, yaşam kalitesi ve başa çıkma becerileri ile ilişkisi
Parents of chi̇ldren with speci̇al needs who recei̇ve psychological support were examined in terms of their emotional well-being and their family's quality of life, stress levels, and coping mechanism.
ZEYNEP BEKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HÜSEYİN ÜNÜBOL