E-sağlık teknolojilerinden e-nabız kişisel sağlık sistemi kullanımıyla ilişkili faktörlerin incelenmesi: E-sağlık hazırlık, etkileşim, iletişim yeterliliği ve etki ölçeklerinin Türkçe uyarlaması ve aracılık modellerinin incelenmesi
An examination of factors related to the use of the e-nabız personal health system from e-health technologies: Turkish adaptation of e-health readiness, engagement, communication competence, and impact scales and analysis of mediation models
- Tez No: 1000312
- Danışmanlar: PROF. DR. ELİF DİKMETAŞ YARDAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sağlık Yönetimi, Healthcare Management
- Anahtar Kelimeler: E-nabız, E-sağlık, E-sağlık hazırlğı, E-sağlık iletişimi, E-sağlık teknolojileri ile etkileşim, E-sağlığın etkisine yönelik tutum, Ölçek, Ölçek uyarlama, Elektronik sağlık, E-nabız, E-health, E-health readiness, E-health competency, Engagement with E-Health Technologies, E-health impact, Scale, Scale adaptation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın temel amacı, e-sağlık teknolojisi kullanımının farklı yönlerini değerlendirmek için E-Sağlık Hazırlık Ölçeği, E-Sağlık Teknolojileri ile Etkileşim Ölçeği, E-Sağlık İletişim Yeterliliği Ölçeği ve E-Sağlık Etki Ölçeği'nin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasını yapmaktır. Bu çalışmanın diğer amacı, e-nabız kullanımına hazırlığın e-nabızın etkisine yönelik tutum üzerindeki etkisinde e-nabızla etkileşimin ve iletişim yeterliliğinin klasik ve ardışık (seri) aracılık rolünün belirlenmesidir. Yöntem: Ölçeklerin çeviri sürecinde ileri-geri çeviri yöntemi kullanılmış, uzman görüşlerinden yararlanılarak dilsel eşdeğerlik sağlanmıştır. Ölçeklerin uyarlama süreci, her ölçek için ayrı ayrı olmak üzere açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) için farklı örneklem grupları üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, benzer ölçme araçlarıyla korelasyon analizleri yapılmıştır. Güvenirlik analizleri kapsamında ölçekler aynı örneklem gruplarına iki kez uygulanarak test-tekrar test yöntemiyle zamana bağlı tutarlılığı analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında ölçeklere ilişkin cinsiyete yönelik ölçüm değişmezliğini test etmek üzere biçimsel, metrik ve skaler modeller CFI ve RMSEA değerleri üzerinden karşılaştırılmıştır. Ayrıca araştırmada e-nabız kullanımına hazırlığın e-nabızın etkisine yönelik tutum üzerindeki etkisini anlamak amacıyla e-nabızla etkileşim ve iletişim yeterliliği değişkenlerinin klasik ve seri aracı rolü incelenmiştir. Bu kapsamda, Baron ve Kenny'nin klasik aracılık analizi yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca Monte Carlo Simülasyonuyla güven aralığı hesaplanmıştır. Ek olarak değişkenler arasındaki ardışık ilişkiyi daha ayrıntılı değerlendirmek için seri aracılık modeli oluşturularak model analiz edilmiştir. Bulgular: Geçerlik analizleri kapsamında, ölçeğin yapısını ortaya çıkarmak için gerçekleştirilen AFA ve DFA analizleri sonucunda E-Sağlık Hazırlık Ölçeği'nin ve E-Sağlık Teknolojileri ile Etkileşim Ölçeği'nin orijinal versiyonlarıyla aynı yapıda olduğu görülmüştür. E-Sağlık İletişim Yeterliliği Ölçeği aynı faktör yapısına sahiptir ancak düşük madde toplam korelasyonu nedeniyle 3 madde elenmiştir. Benzer şekilde E-Sağlık Etki Ölçeği'nin de orijinal versiyonuyla benzer faktör yapısına sahip olduğu, ancak düşük madde toplam korelasyonu nedeniyle 5 maddenin elendiği görülmüştür. Gerçekleştirilen test tekrar test analizleri sonucunda iki zaman arasındaki korelasyon katsayısı tüm ölçümler için yüksek düzeyde elde edilmiştir. Ölçeklerin Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı E-Sağlık Hazırlık Ölçeği için 0,938; E-Sağlık Teknolojileri ile Etkileşim Ölçeği için 0,913; E-Sağlık İletişim Yeterliliği Ölçeği için 0,858 ve E-Sağlık Etki Ölçeği için 0,958'dir. Ölçüm değişmezliğine yönelik sonuçlar tüm ölçekler için biçimsel (configural), metrik (metric) ve skaler (scalar) değişmezliğin sağlandığını dolayısıyla tüm ölçeklerin farklı cinsiyet grupları arasında karşılaştırılabilir olduğunu göstermiştir. Aracılık testlerine ilişkin analiz sonuçlarında; e-nabız kullanımına hazırlığın e-nabızın etkisine yönelik tutum üzerindeki etkisinde e-nabızla etkileşimin kısmi aracılık rolü olduğu ve iletişim yeterliliğinin aracılık rolü olmadığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte sonuçlar, e-nabız kullanımına hazırlığın e-nabızın etkisine yönelik tutum üzerindeki etkisinde e-nabızla etkileşimin ve iletişim yeterliliğinin ardışık şekilde aracı rol oynadığını göstermektedir. Sonuç: Araştırma sonucunda Türkçe'ye uyarlanan E-Sağlık Hazırlık Ölçeği, E-Sağlık Teknolojileri ile Etkileşim Ölçeği, E-Sağlık İletişim Yeterliliği Ölçeği ve E-Sağlık Etki Ölçeği'nin orijinal versiyonlarıyla benzer yapıda oldukları görülmüştür. Bu ölçeklerin Türkçe'ye uyarlanması ve aralarındaki ilişkilerin ve aracılık rollerinin belirlenmesi Türkiye bağlamında özellikle e-nabız kullanımıyla ilgili olarak bireylerin dijital sağlıktaki becerilerini ve katılım düzeylerini daha iyi anlamak için önemli bir adımdır. Ayrıca, sağlık hizmetlerinin dijitalleşme sürecinde kullanıcı deneyiminin değerlendirilmesine de katkıda bulunmaktadır. Gelecekteki araştırmalar, uyarlanan ölçekleri farklı nüfus grupları üzerinde test edebilir.
Özet (Çeviri)
Aim: The primary aim of this study is to conduct a Turkish validity and reliability study of the E-Health Readiness Scale, the Engagement with E-Health Technologies Scale, the E-Health Competency Scale, and the E-Health Impact Scale, to assess different aspects of e-health technology use. Another objective of this study is to determine the classical and sequential (serial) mediating role of engagement with e-nabız and communication competence in the effect of readiness for e-nabız use on attitudes towards its impact. Method: The scales were translated using a forward-backward translation method, and linguistic equivalence was achieved through expert consultation. The adaptation process of the scales was conducted on different sample groups using exploratory factor analysis (EFA) and confirmatory factor analysis (CFA), separately for each scale. Correlation analyses were performed with similar measurement tools to assess criterion-related validity in the study. As part of reliability analyses, the scales were administered twice to the same sample groups, and their consistency over time was analyzed using the test-retest method. To test the measurement invariance of the scales across gender, formal, metric, and scalar models were compared using CFI and RMSEA values. In addition, to understand the effect of readiness to use e-nabız on attitudes towards its impact, the study examined the classical and serial mediating roles of engagement and communication competence variables. In this context, Baron and Kenny's classical mediation analysis method was used. Additionally, confidence intervals were calculated using a Monte Carlo simulation. Additionally, a serial mediation model was created to assess the sequential relationship between the variables further, and the model was subsequently analyzed. Results: As part of the validity analyses, EFA and CFA analyses were conducted to reveal the structure of the scale, revealing that the E-Health Readiness Scale and the Engagement with E-Health Technologies Scale share the same structure as their original versions. The E-Health Competency Scale has the same factor structure, but three items were removed due to low item-total correlations. Similarly, it was found that the E-Health Impact Scale had a similar factor structure with the original version; however, five items were eliminated due to low item-total correlation. As a result of the test-retest analyses, a high correlation coefficient was obtained between the two measurements. The Cronbach's Alpha internal consistency coefficients for the scales were 0.938 for the E-Health Readiness Scale, 0.913 for the Engagement with E-Health Technologies Scale, 0.858 for the E-Health Competency Scale, and 0.958 for the E-Health Impact Scale. The results regarding measurement invariance showed that configural, metric, and scalar invariance were achieved for all scales, indicating that all scales were comparable across different gender groups. The results of the mediation tests revealed that engagement with e-nabız partially mediated the effect of readiness to use e-nabız on attitudes towards its impact, whereas communication competence did not. However, the results indicate that engagement with e-nabız and communication competence played a serial mediating role in the effect of readiness to use e-nabız on attitudes towards its impact. Conclusion: The study found that the Turkish-adapted versions of the E-Health Readiness Scale, Engagement with E-Health Technologies Scale, E-Health Competency Scale, and E-Health Impact Scale are similar in structure to their original versions. Adapting these scales into Turkish and determining their relationships and mediating roles is an essential step toward better understanding individuals' digital health skills and participation levels in the Turkish context, especially regarding the use of e-nabız systems. It also contributes to the evaluation of user experience in the digitalization of healthcare services. Future research could test the adapted scales on different population groups.
Benzer Tezler
- E-Nabız uygulamasını benimseme düzeyinin sağlık arama davranışları üzerindeki etkisi
The effect of the adoption level of the e-Nabız application on health-seeking behaviors
KEVSER ÖZCAN UĞURLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sağlık YönetimiSakarya ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELMA ALTINDİŞ
- To the bodies themselves: E-Nabız at the intersection of bodies, politics and technologies
Bedenlerin kendisine dönüş: Beden, politika ve teknolojilerin kesişiminde E-Nabız
CANSU ÇOBANOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Sosyolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiBilim, Teknoloji ve Toplum Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. EMİNE ASLI ÇALKIVİK
- Sağlık hizmeti kullanıcılarının mobil sağlık uygulamalarını kabulünü ve kullanımını etkileyen faktörlerin birleştirilmiş teknoloji kabul ve kullanım teorisi kapsamında incelenmesi
Examination of the factors affecting the acceptance and use of mobile health applications by health service users within the scope of the unified technology acceptance and use theory
ERHAN BIYIK
Doktora
Türkçe
2024
Sağlık YönetimiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EDİBE ASUMAN ATİLLA
- Sağlık sektöründe e-devlet uygulamaları üzerine bir araştırma: Isparta ili örneği
A study on e-government applications in the health sector: Isparta case
NAZIM SÖĞÜT
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Kamu YönetimiSüleyman Demirel ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ŞEFİKA EDA ÇİÇEK
- Sağlık hizmetlerinde sayısal uçurumun e-nabız sistemi ve e-sağlık okuryazarlığı ile birlikte incelenmesi
Investigation of digital divide in health care with e-pulse system and e-health literacy
EMRE AKĞÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sağlık Kurumları YönetimiNecmettin Erbakan ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF YALÇIN İLERİ