Çağdaş Türk lehçeleri atasözlerinde“kadın”
“woman”in proverbs of contemporary Turkish dialects
- Tez No: 1000648
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ALİ TAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Türk atasözleri, Türk lehçeleri, Turkish proverbs, Turkish dialects
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsanlar arasında iletişimi sağlayan en etkili iletişim yöntemi olan dil, bir milleti meydana getiren bireyler arasında ortaklıktır. Atasözleri dilin ifade araçları arasındadır. Kültürel zenginliği gösteren atasözleri asıl söyleneni belli olmayan uzun deneme ve gözlemlere dayanılarak söylenmiş halkın ortak düşünce ve tutumunu belirleyen az sözle çok şey anlatmayı amaçlayan öğüt verici sözlerdir. Bu çalışma çağdaş Türk lehçelerinde kullanılan kadın konulu atasözlerinin tespitine ve tespit edilen bu atasözlerinin çağdaş Türk lehçelerindeki ortak kullanımının ortaya konulması amacına hizmet etmektedir. Çağdaş Türk lehçeleri atasözleri kitapları yanında tez, makale, akademik çalışma, temel sözlük, destan ve masal gibi veri kaynakları taranarak kadın konulu atasözleri tespit edilmiştir. Daha sonra kadınının rollerine göre tasnif edilerek çalışmada aktarımı ve analizi yapılmıştır. Türk dünyasında kadına verilen önem, biçilen roller atasözleri aracılığıyla değerlendirilmiştir. Atasözleri incelendiğinde, büyük ölçüde benzer değer yargılarının ve ortak kültürel kodların etrafında şekillenen bir bütünlük dikkat çekmektedir. Çalışmada ilk olarak genel anlamda kadın ile ilgili atasözleri, sonrasında özel anlamda kadının“eş, anne, kız/kız çocuğu, kız kardeş/bacı/abla, baldız, gelin, kaynana, görümce, elti, yenge, teyze, hala, nine”kimliklerini veren atasözleri ele alınmıştır. Genel anlamda kadını betimleyen özellikler ile ona ilişkin adlandırmalara değinilmiştir. Kadını her yönüyle ele almak adına çalışmada küfür, argo niteliğinde olan atasözlerine de yer verilmiştir. Kadın-erkek ilişkileri ve karşılaştırmaları genel anlamda ele alınan kadın başlıklamasında verildiği gibi diğer başlıklamalarda kız çocuğu-erkek çocuğu, karı-koca ilişkileri ve karşılaştırmaları şekliyle yer almıştır. Türk kadınının atasözlerine yansıyan profili olumlu-olumsuz birçok yönü ile çalışmada ele alınmıştır. Kadının fiziksel, zihinsel, duygusal, ruhsal, ahlâki özellikleri, varlığı, yaşamı, ölümü, doğumu, yaşı, bahtı, statüsü, seçimleri, aşk-evlilik hayatı, medeni durumu, aile içi ilişkileri, aile içi rolü, anaç rolü, bedensel kararları, doğurganlığı, uzuvları, estetik algısı, ilgi alanları, beğenileri, istekleri, nitelikleri, yetenekleri, tecrübeleri, yaptığı işler, karakteri, yüceltilmesi, kötülenmesi, hitapları, canlı-cansız varlıklarla benzetilme ve karşılaştırılması atasözlerinde ele alınmıştır. Çalışmada kullanılan atasözleri, okuyucuya kolaylık sağlamak, bilimsel düzeni korumak ve kaynak değerini artırmak amacıyla tez sonunda alfabetik bir dizin halinde verilmiştir.
Özet (Çeviri)
Language, which is the most effective communication method that provides communication between people, is the partnership between individuals that make up a nation. Proverbs is among the means of expression of the language. Proverbs showing cultural richness are advising words that are based on long trials and observations, determine the common thought and attitude of the people, and aim to tell a lot with few words. These stereotyped words, which provide meaning integrity, gain value with the meanings attributed to them by the society. In this study, serves to determine the proverbs about women used in the dictionaries of contemporary Turkish dialects and to find the common usage of these proverbs in contemporary Turkish dialects, as well as to make comparisons. Various sources (proverb books, theses, articles, academic studies, basic dictionaries, epics and tales) were scanned to identify proverbs about women. Later, the proverbs were classified according to the roles of women and were transferred and analyzed. The value and roles given to women in the Turkish world were evaluated through proverbs. When proverbs are examined, a unity shaped around largely similar value judgments and common cultural codes is attracts attention. In this study, firstly the proverbs about women in general, then the proverbs that give the identities of women“eş, anne, kız/kız çocuğu, kızkardeş/bacı/abla, baldız, gelin, kaynana, görümce, elti, yenge, teyze, hala, nine”in particular were discussed. In general, the characteristics that define women and the names related to them are mentioned. In this study, in order to discuss women in every aspect, proverbs that are swear words and slang are also included. Relationships between men and women and their comparisons are given under the heading of women, which is discussed in general terms. Other headings include relationships between daughters and sons, and husbands and wives, and their comparisons. Women's physical, mental, emotional, spiritual, moral characteristics, existence, life, death, birth, age, fortune, status, choices, love-marriage life, marital status, family relations, family role, motherly role, physical decisions, fertility, limbs, aesthetic perception, interests, preferences, desires, qualities, abilities, experiences, works, character, exaltation, denigration, forms of address, comparison and likening to living and non-living entities are discussed in proverbs. To provide convenience for the reader, maintain academic order, and enhance the scholarly value of the work, the proverbs used in the study are presented in an alphabetical index at the end of the thesis.
Benzer Tezler
- Kazak Türkçesinde kadın konulu atasözleri
Proverbs about women in Kazakh Turkish
EMRAH BULDU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimArdahan ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERDAL AYDOĞMUŞ
- Hakas ve Kazak atasözlerinin toplumsal cinsiyet bağlamında incelenmesi
Analysis of Khakas and Kazakh proverbs in the context of gender
ÖZGE AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Halk Bilimi (Folklor)Kırklareli ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERHAN AKTAŞ
- Tuva atasözlerinde zıtlık içeren kavramlar
Contrasting concepts in Tuva proverbs
BÜŞRA ŞANLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DilbilimKastamonu ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DÖNE ARSLAN
- Azerbaycan Türkçesi atasözlerinde eksilti
Ellipsis in Azerbaijani Turkish proverbs
HEDİYE YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DilbilimGazi ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYSUN DEMİREZ GÜNERİ
- Özbek Türkçesinde bitki adlarıyla kurulan Özbek atasözleri
Uzbek proverbs created with phytonyms in Uzbek Turkish
SEMA ÜNÜVAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimKastamonu ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DÖNE ARSLAN