Özbek yazar Şarof Boşbekov'un“Demir Kadın”piyesi (Aktarma-inceleme)
Uzbek writer Sharof Boshbekov's play the Iron Woman (Translation-analysis)
- Tez No: 1000661
- Danışmanlar: PROF. DR. ZİLOLA KHUDAYBERGENOVA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Şarof Boşbekov, Demir Kadın, Özbek Edebiyatı, Tiyatro, Özbek Kadını, Köy, Trajikomedi, Sharof Boshbekov, Iron Woman, Uzbek literature, Theatre, Uzbek woman, Village life, Tragicomedy
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bartın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Özbek edebiyatının önemli temsilcilerinden Şarof Boşbekov'un Temir Xotin (Demir Kadın) adlı piyesinin önce Türkiye Türkçesine aktarımını daha sonrasında da yapısal özellikler açısından incelenmesini amaçlamaktadır. Şarof Boşbekov, 1980'li yıllarda Özbek tiyatrosunun yenilenme sürecinde dikkat çeken bir yazar olarak eserlerinde toplumsal gerçekleri yansıtmada mizahi bir üslup benimsemiştir. Onun dramatik metinlerinde tarihsel olaylardan çok, yaşadığı dönemin sosyal ve kültürel gerçekleri ele alınmakta; özellikle köy yaşamı, sıradan insanların gündelik sıkıntıları ve toplumsal eleştiriler, güçlü gözlemlerle ve ironik bir dille aktarılmaktadır. Bu yönüyle yazar hem gerçekçiliği hem de toplumsal eleştiri gücüyle çağdaş Özbek tiyatrosunun gelişiminde özgün bir yer edinmiştir. Araştırmada, Türk edebiyatında da sıkça kullanılan modern metin çözümleme yöntemi uygulanmıştır. Piyes Türkiye Türkçesine aktarıldıktan sonra nitel bir bakış açısıyla çözümlenmiştir. İncelemede, özellikle 1980–1990 yılları arasındaki Özbekistan'ın siyasi ve kültürel atmosferinin esere nasıl yansıdığına, eserdeki dramatik yapı ve sahne düzeninin toplumsal mesajlarla nasıl bütünleştiğine odaklanılmıştır. Çalışmanın bulguları, Şarof Boşbekov'un eserlerinde mizahı yalnızca güldürü unsuru olarak değil, toplumsal eleştiriyi güçlendiren bir araç olarak kullandığını göstermektedir. Temir Xotin (Demir Kadın) piyesinde yer alan diyaloglar, dönemin sosyal yapısını ve birey-toplum çatışmasını açığa çıkaran önemli göstergeler olarak değerlendirilmiştir. Yazar, karakterlerini günlük yaşamın içinden seçmekte; onların konuşma tarzları, jestleri ve ilişkileri aracılığıyla toplumun aksayan yönlerini sanatsal bir dille yansıtmaktadır. Ayrıca yapısal çözümleme sonucunda, dramatik mekânın yalnızca fiziksel bir alan olarak değil; karakterlerin iç dünyasını ve dönemin ruhunu temsil eden sembolik bir düzlem olarak kullanıldığı görülmüştür. Bu araştırma, Temir Xotin (Demir Kadın) piyesini Özbek tiyatrosu açısından değil; Orta Asya edebiyatlarında modern dramaturjinin gelişimi bakımından da önemli bir örnek oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Şarof Boşbekov'un eserleri, bireysel ve toplumsal çatışmaların gerçekçi bir anlatımla sahneye taşınması bakımından güçlü bir estetik yapı sergilemektedir. Bu bağlamda çalışma, yazarın edebî ve düşünsel yönünün yanı sıra çağının toplumsal sorunlarına ışık tutan eleştirel tavrını da vurgulamaktadır. Özbek edebiyatında tiyatro türünün önemli temsilcilerinden olan Şarof Boşbekov hakkında ülkemizde yeterli çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada Özbek toplumunun sosyal ve kültürel özelliklerini yansıtan Şarof Boşbekov ve Temir Xotin (Demir Kadın) eseri incelenerek ülkemizde tanınırlığının sağlanması hedeflenmiştir.
Özet (Çeviri)
This study aims, first, to translate Temir Xotin (The Iron Woman), a play by Şarof Boşbekov—one of the prominent representatives of Uzbek literature—into Turkey Turkish, and subsequently to analyze the play in terms of its structural characteristics. Şarof Boşbekov emerged as a noteworthy figure during the renewal period of Uzbek theatre in the 1980s and adopted a humorous style to reflect social realities in his works. Rather than focusing on historical events, his dramatic texts primarily address the social and cultural realities of his time. In particular, village life, the everyday problems of ordinary people, and social criticism are conveyed through sharp observations and an ironic narrative tone. In this respect, Boşbekov has gained a distinctive position in the development of contemporary Uzbek theatre through both his realism and his strong critical perspective. In this research, a modern text analysis method, widely used in Turkish literary studies, has been employed. After the play was translated into Turkey Turkish, it was examined from a qualitative perspective. The analysis focuses on how the political and cultural atmosphere of Uzbekistan between 1980 and 1990 is reflected in the work, as well as on how the dramatic structure and stage design are integrated with the play's social messages. The findings of the study indicate that Boşbekov employs humor not merely as a comedic element but as an effective tool for reinforcing social criticism. The dialogues in Temir Xotin are evaluated as significant indicators that reveal the social structure of the period and the conflict between the individual and society. The author selects his characters from everyday life and artistically reflects the problematic aspects of society through their speech patterns, gestures, and interpersonal relationships. Moreover, the structural analysis demonstrates that dramatic space is used not only as a physical setting but also as a symbolic plane representing the inner worlds of the characters and the spirit of the period. This research demonstrates that Temir Xotin constitutes an important example not only within the context of Uzbek theatre but also in terms of the development of modern dramaturgy in Central Asian literatures. Boşbekov's works exhibit a strong aesthetic structure in their realistic portrayal of individual and social conflicts. In this context, the study highlights the author's literary and intellectual dimensions as well as his critical stance, which sheds light on the social problems of his time. Given the limited number of studies on Şarof Boşbekov in Turkey, this research also aims to contribute to his recognition by examining both the author and Temir Xotin as reflections of the social and cultural characteristics of Uzbek society.
Benzer Tezler
- Şefika Yarkın'ın hayatı, eserleri ve hikâyeciliği üzerine bir inceleme
An analysis on the life, works and storytelling of Şefika Yarkın
MOHAMMAD ÂLİM SEZGİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıKarabük ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TÜRKAN GÖZÜTOK
- Fıtrat ve dilciliği Hayatı ve eserleri-inceleme-metin-aktarma
Başlık çevirisi yok
YUSUF AVCI
Doktora
Türkçe
1995
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LEYLA KARAHAN
- Özbek yazar Nimet Eminov`dan üç hikaye (metin-çeviri-gramer incelemesi-indeks)
Başlık çevirisi yok
NURGÜL YILDIZ
- Özbek yazar Otkir Haşimov'un“Nur Barki Saya Bar”romanı, transkripsiyonlu metin, sözlük, gramer incelemesi (Özbek Türkçesindeki partisipler)
Uzbek writer Otkir Haşimov' novel“Nur Barki Saya Bar”transcribed text, dictionary and the grammer part (participants in Uzbek Turkish)
ARZU ERDOĞAN ÖZTÜRK
Doktora
Türkçe
2001
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. EMİNE GÜRSOY NASKALİ
- Özbek yazar Şükrullah Yusufoğlu ve Tirik Ruhlar romanı
Başlık çevirisi yok
GÜLDEN SALTIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ŞUAYİP KARAKAŞ