İlkokul öğrencilerine yönelik geri dönüşüm okuryazarlığı ölçeğinin geliştirilmesi: Karma yöntem çalışması
Development of a recycling literacy scale for primary school students: A mixed methods study
- Tez No: 1000754
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA EROL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sınıf Öğretmenliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Geri dönüşüm, atıkların yeniden işlenerek üretim süreçlerine kazandırılmasını sağlayan ve çevresel zararları azaltan temel bir sürdürülebilirlik uygulamasıdır. Üretim ve tüketim döngüsüne yaptığı katkılar nedeniyle sürdürülebilirliğin kritik bileşenlerinden biri olarak kabul edilir. Bu nedenle sürdürülebilirlik kavramlarının, özellikle de geri dönüşümün, çocuklara ilkokul döneminden itibaren sistemli biçimde öğretilmesi önem taşımaktadır. Böyle bir eğitim hem çevresel farkındalığın gelişmesine hem de çocukların geri dönüşüm bilincinin düzeyinin bilimsel olarak ortaya konmasına olanak sağlar. Bu bağlamda çalışmanın iki temel amacı bulunmaktadır. Birinci amaç ilkokul öğrencilerinin geri dönüşüm algılarının belirlenmesidir. İkinci amaç ise öğrenci algılarından hareketle ilkokul öğrencilerine yönelik geri dönüşüm okuryazarlık ölçeği geliştirmektir. Bu kapsamda çalışma karma yöntem araştırmalarından keşfedici desen kapsamında yürütülmüştür. Çalışma grubu ilkokulda 3. ve 4. Sınıfta öğrenim gören 400 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmanın verileri nitel bağlamda yarı yapılandırılmış görüşme soruları ile elde dilmiştir. Nicel veriler ise nitel verilerden elde edilen verilerden elde edilmiştir. Bu aşamada geri dönüşüme ilişkin 42 soruluk bir madde havuzu oluşturulmuştur. Maddeler uzman görüşleri doğrultusunda gözden geçirilmiş ve kapsam geçerliği sağlanmıştır. Ayrıca pilot uygulama da yapılmış, asıl uygulama öncesinde gereken madde düzenlemeleri yapılmıştır. Asıl uygulama sonrası elde edilen veriler sisteme girilmiştir. Sistemdeki verilerin faktör yapısı AFA ile, DFA ile ise oluşan yapı test edilmiştir. Analizler yapılmış, AFA sonucunda ölçek, Çevresel Bilgi (10 madde), Çevresel Davranış (3 madde) ve Çevresel Tutum ve Değerler (4 madde) olmak üzere üç alt boyuttan oluştuğu ve toplam varyansın %61,679'ünü açıkladığı belirlenmiştir. DFA sonucunda ise üç faktörlü modelin veriyle kabul edilebilir seviyede uyum sağladığını göstermektedir RMSEA = 0.0341, 90% CI: 0.0199–0.0468; TLI = 0.961; BIC = -396; χ² = 127, df = 88, p = 0.004). Ölçeğin güvenirliği ise genel olarak yüksek bulunmuş; Cronbach's α = 0.81, McDonald's ω = 0.92, alt boyutlar düzeyinde ise Çevresel Bilgi için α = 0.81, ω = 0.81, Çevresel Davranış için α = 0.89, ω = 0.89 ve Çevresel Tutum ve Değerler için α = 0.92, ω = 0.92 değerleri elde edilmiştir. Madde-toplam korelasyonları 0.27–0.78, faktörler arası korelasyonlar ise 0.274–0.598 aralığında olup, tüm korelasyonlar pozitif yönlü ve anlamlıdır. Bu sonuçlar değerlendirildiğinde bu ölçeğin ilkokulda geri dönüşüm okuryazarlığını ölçeme de kullanılabileceği söylenebilir.
Özet (Çeviri)
Recycling is a fundamental sustainability practice that reprocesses waste and reintegrates it into production processes, reducing environmental damage. It is considered a critical component of sustainability due to its contributions to the production and consumption cycle. Therefore, it is crucial to systematically teach sustainability concepts, particularly recycling, to children from primary school onward. Such education enables both the development of environmental awareness and the scientific assessment of children's recycling awareness levels. In this context, the study has two primary objectives. The first objective is to determine primary school students' perceptions of recycling. The second objective is to develop a recycling literacy scale for primary school students based on these students' perceptions. This study used an exploratory, mixed-methods design. The study group consisted of 400 third- and fourth-grade students from a primary school. Qualitative data were collected through semi-structured interviews. Quantitative data were obtained from qualitative data. At this stage, an item pool of 42 recycling questions was created. The items were reviewed in accordance with expert opinions, and content validity was ensured. A pilot application was also conducted, and necessary item revisions were made before the main application. The data obtained after the main application was entered into the system. The factor structure of thesystem's data was tested with EFA, and the resulting structure was tested with CFA. Analyses were made, and as a result of the EFA, it was determined that the scale consisted of three subdimensions: Environmental Knowledge (10 items), Environmental Behavior (3 items), and Environmental Attitude and Values (4 items), and that it explained 61.679% of the total variance. The CFA results show that the three-factor model provided an acceptable fit to the data (RMSEA = 0.0341, 90% CI: 0.01990.0468;TLI=0.961; BIC = -396; χ² = 127, df = 88, p = 0.004). The reliability of the scale was found to be generally high; Cronbach's α = 0.81, McDonald's ω = 0.92, and at the sub-dimensions level, α = 0.81, ω = 0.81 for Environmental Knowledge, α = 0.89, ω = 0.89 for EnvironmentalBehavior, and α = 0.92, ω = 0.92 for Environmental Attitude and Values were obtained. Total item correlations ranged from 0.27 to 0.78, and inter-factor correlations ranged from 0.274 to 0.598, all of which were positive and significant. Considering these results, this scale can also be used to measure recycling literacy in primary schools.
Benzer Tezler
- Geri dönüşüm ve çevreye etkileri konusunda okul dışı öğrenme ortamları etkinliklerinin ilkokul öğrencilerinde farklı değişkenler açısından incelenmesi
The investigation of out-of-school activities of le-arning environments on recycling and environmen-tal effects in primary school students in terms of different variables
NUR SENA CAN COŞAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimErzincan Binali Yıldırım Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN BULUT
- Dördüncü sınıf öğrenme güçlüğü tanılı kaynaştırma öğrencilerine yönelik fen kılavuzunun hazırlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi
Preparation, implementation and evoluation of a science experiments guidebook prepared for fourth grade mainstreamed students with learning disabilities
MURAT PEHLEVAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimTrabzon Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TÜLAY ŞENEL ÇORUHLU
- İlkokul öğrencilerinin sıfır atık projesi uygulamalarının geliştirilmesine yönelik bir eylem araştırması
An action research study on improving zero waste project practices among primary school students
CEYLAN AKSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TANER ÇİFÇİ
- Ortaokul fen bilimleri dersi 7. sınıf“Evsel atıklar ve geri dönüşüm”konusunun belgesel izletilerek öğrencilerde oluşturdukları çevresel tutum ve farkındalık etkilerinin değerlendirilmesi: Sıfır atık örneği
Evaluation of the effects of the environmental attitude and awareness created in students by watching a documentary on the topic of“Household waste and recycling”in middle school science course 7th grade: Zero waste example
TUĞÇE FISTIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiFen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA YAZICI
- İlkokul öğrencilerinde sürdürülebilir çevre bilinci oluşturma
Create sustainable environmental awareness of elementary students
HUMEYSA AĞAR ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve Öğretimİstanbul Aydın Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. GANİME AYDIN