Şizofreni hastalarında belirginlik ağı düzenlenmesinde dopaminin rolü ve tedaviye yanıt ile ilişkisi
The role of dopamine in regulating the salient network in patients with schizophrenia and its role in treatment response
- Tez No: 1000766
- Danışmanlar: PROF. DR. NİHAL APAYDIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sinir Bilimleri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Sinirbilim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dinlenim durumu fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (rsfMRG) çalışmalarına göre şizofreni için merkezi öneme sahip üç ağ yapısı tanımlanmıştır: Olağan durum ağı (Default Mode Network/DMN), belirginlik ağı (Salience Network/SN) ve merkezi yönetici ağ (Central Executive Network/CEN). Şizofrenideki bilişsel eksiklikler DMN/CEN koordinasyonundaki işlev bozukluklarına bağlı iken, SN'nin psikotik belirtilerin ortaya çıkmasında önemli rol oynadığı öne sürülmüştür. SN'nin düzenlenmesinde dopamin, dopamin 1 ve dopamin 2 reseptörleri (D1R ve D2R) büyük önem taşır. D1R hedefe kitlenmeyi ve istikrarı, D2R ise esnekliği sağlar. Dopamin sisteminde dengenin bozuk olduğu durumlarda, prefrontal ağların dinamiğinin, psikotik belirtilerin gelişimini destekleyen uç noktalardan birine doğru kaydığı düşünülmektedir. D1R/D2R dengesinde bir bozulma/farklılaşma olduğunda SN işlevleri değişebilir ve bu da sanrı ve varsanı oluşumunda önemli bir rol oynayabilir. Şizofreni tedavisinde kullanılan antipsikotik ilaçlar D2R blokajı ile etkinlik göstermekte, ancak hastaların 1/3'ünde bu ilaçlara yanıt alınamamaktadır. Tedaviye yanıt vermeyen hastalarda D2R hiperaktivitesinden çok D1R/D2R dengesinde değişiklik söz konusu olabilir. Bu tez çalışmasında D1R/D2R dengesinin SN işlevselliği üzerine etkisinin tedaviye yanıt veren ve vermeyen şizofreni hasta gruplarında karşılaştırılması hedeflenmiştir. Bu amaçla Tedavi yanıtı iyi olan 12 ve tedavi yanıtı kötü olan 7 şizofreni hastasıyla 16 sağlıklı kontrol çalışmaya dahil edilmiştir. Katılımcımlar ilk olarak D1R görüntülenemsi için [11 C] [C11]NNC112 ile 90 dakikalık dinamik PET çekimine katılmışlar, bu çekimin ilk 10 dakikasında istirahat durumu fMRI kaydı alınmıştır. Ardından katılımcılar D2R görüntülenmesi için 18 F-fallypride ile 90 dakikalık dinamik PET çekimine katılmışlardır. Bağlanma potansiyeli (BPND) tahmini için Statistical Parameter Mapping (SPM) v12 ve QModeling toolbox programları kullanılmıştır. BPnd haritalarının segmentasyonu ve her bir segment için ortalama BPnd değerlerinin hesaplanmasında ise 3D Slicer kullanılmıştır. Bağlantısallık haritası CONN Toolbox yardımıyla hesaplanıp DMN, CEN ve SN'ye ait ilişkili bölgelerin beta değerleri hesaplanmıştır. Üç grup non-parametrik çoklu grup analizi ile karşılaştırılmıştır. Bu ilgili bölgelerle ilgili beta değerleri ve BPnd değerleri arasında korelasyona bakılmıştır. Çalışmamızda sağlıklı kontrollerde SN–CEN ve DMN–CEN bağlantısallığının bölgesel D1R ve D2R yoğunluklarıyla anlamlı biçimde ilişkili olduğu ve özellikle D1R/D2R dengesinin ağlar arası koordinasyonu desteklediğini gösterilmiştir. Buna karşın şizofreni hastalarında bu düzenli patern kaybolmuştur; özellikle tedavi yanıtı kötü olan hastalarda D1R/D2R oranındaki artışın SN ve CEN arasındaki bağlantıyı daha da zayıflattığı izlenmiştir. Bu bilgiler dopaminin uygunsuz aktivitesinin ağ bağlantıları üzerindeki olumsuz etkilerini destekler niteliktedir
Özet (Çeviri)
Resting-state functional MRI (rsfMRI) studies have identified three core networks implicated in schizophrenia: the Default Mode Network (DMN), the Salience Network (SN), and the Central Executive Network (CEN). While cognitive deficits in schizophrenia have been linked to dysfunction in DMN–CEN coordination, the SN is thought to play a key role in the emergence of psychotic symptoms. Salience Network (SN) regulation critically depends on dopamine and its D1 and D2 receptors (D1R and D2R). While D1R supports goal-directed engagement and stability, D2R enables flexibility. When balance within the dopaminergic system is disrupted, the dynamics of prefrontal networks are thought to shift toward extreme states that facilitate the development of psychotic symptoms. Disruption of this balance is thought to shift prefrontal network dynamics toward extremes that predispose individuals to psychotic states. Given the central role of D1R/D2R balance in SN functioning, alterations in this ratio may significantly influence SN dynamics and thereby contribute to the formation of delusions and hallucinations. Antipsychotic medications used in the treatment of schizophrenia exert their therapeutic effects primarily through D2R blockade; however, approximately one-third of patients do not respond adequately to these drugs. In treatment-nonresponsive patients, alterations in the D1R/D2R balance rather than D2R hyperactivity alone may be involved. In this thesis, It was aimed to compare the effects of the D1R/D2R balance on Salience Network (SN) functionality between schizophrenia patients who respond to treatment and those who do not. For this purpose, 12 treatment-responsive and 7 treatment-resistant schizophrenia patients, along with 16 healthy controls, were included in the study. Participants first underwent a 90-minute dynamic PET scan with [C11]NNC112 to image D1 receptors, during which a resting-state fMRI recording was acquired in the first 10 minutes. In the following, a second 90-minute dynamic PET scan with [18 F]fallypride was performed to image D2 receptors. Statistical Parametric Mapping (SPM12) and the QModeling toolbox were used for estimating binding potential (BPND). BPnd maps were segmented using 3D Slicer, and mean BPnd values were calculated for each region. Functional connectivity was computed using the CONN toolbox, and beta values for DMN-, CEN-, and SN-related regions were extracted. Group differences were examined using a non-parametric multiple-group comparison, and correlations were assessed between beta values and regional BPnd values. Our findings demonstrated that in healthy controls, SN–CEN and DMN–CEN connectivity was significantly associated with regional D1R and D2R densities, with the D1R/D2R balance particularly supporting inter-network coordination. In contrast, this organized pattern was disrupted in schizophrenia patients, and notably, an increase in the D1R/D2R ratio further weakened SN–CEN connectivity in the treatment-resistant group. These results support the notion that dysregulated dopaminergic activity exerts detrimental effects on functional bsağ anterior insulan networks.
Benzer Tezler
- Şizofreni hastalarında beyin fonksiyonel organizasyonunun sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması
Comparison of brain functional organization in schizophrenia patients with healty controls
ÖZGÜL USLU
- Boyut arttırma yöntemleri kullanılarak eeg sinyallerinden derin öğrenme tabanlı şizofren durum tespiti
Deep learning based schizophrenia status determination from eeg signals using dimension augmentation methods
ZÜLFİKAR ASLAN
Doktora
Türkçe
2021
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiDicle ÜniversitesiElektrik-Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AKIN
- Antipsikotik ilaç tedavisi almamış ilk atak şizofreni hastalarında korpus kallozum'da azalmış fraksiyonel anizotropi
Reduced fractional anisotropy of corpus callosum in first-episode antipsychotic drug-naive patients with schizophrenia
ERDAL PAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2010
PsikiyatriGataRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYHAN ALGÜL
- Yeni başlangıçlı şizofreni hastalarında ödül için efor sarf etme ve efor temelli karar verme süreçlerinin incelenmesi
Investigation of effor expenditure for the reward and effort based decision making in recent onset schizophrenia patients
EZGİ İNCE GULİYEV
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Psikiyatriİstanbul ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VEHBİ ALP ÜÇOK
- Remisyonda ilk epizot psikoz ve kronik şizofreni hastalarında PSA-NCAM ve CREB düzeyleri ile bellek fonksiyonları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Serum PSA-NCAM and CREB levels and their association with memory functions in remitted first-episode psychosis and chronic schizophrenia
FATMA NAZ AKARCA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN KAYA