1990'dan günümüze Türkiye'de kolorektal kanser ölümlerinin değiştirilebilir risk faktörlerine atfedilen oranlarının incelenmesi: Bir küresel hastalık yükü çalışması
Attributable fractions of modifiable risk factors for colorectal cancer mortality in Türkiye from 1990 to the present - a global burden of disease study
- Tez No: 1000810
- Danışmanlar: PROF. DR. GALİP EKUKLU
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Trakya Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada Türkiye'de kolorektal kanser ölüm verilerinin 1990–2023 dönemindeki düzeyi, zamansal eğilimleri ve bu eğilimleri belirleyen demografik ve epidemiyolojik bileşenler incelenmiştir. Çalışma, ulusal düzeyde toplanmış ikincil verilere dayalı tanımlayıcı ve ekolojik bir tasarıma sahiptir. Analizlerde Küresel Hastalık Yükü 2023 veri seti kullanılmış; ölüm eğilimleri yaşa standardize hızlar üzerinden değerlendirilmiştir. Zaman içindeki kırılımlar Joinpoint regresyon analizi ile incelenmiş, yaş, dönem ve doğum kohortu etkileri yaş–dönem–kohort yaklaşımı kullanılarak ayrıştırılmıştır. Davranışsal ve metabolik risk faktörlerine atfedilebilir ölüm yükü karşılaştırmalı risk değerlendirmesi çerçevesinde hesaplanmış, mutlak ölüm sayılarındaki değişim ise nüfus artışı, nüfus yaşlanması ve epidemiyolojik değişim bileşenlerine ayrıştırılmıştır. Bulgular, Türkiye'de kolorektal kanser ölüm eğilimlerinin doğrusal olmadığını ve dönemsel dalgalanmalar içerdiğini göstermektedir. Ölüm riskinin her iki cinsiyette yaşla birlikte belirgin biçimde arttığı, yaş etkisinin erkeklerde daha güçlü olduğu ve daha yeni doğum kohortlarında ölüm riskinin daha düşük seyrettiği saptanmıştır. Ölüm yükünün önemli bir bölümü davranışsal ve metabolik risk faktörlerine atfedilebilir olup, bu katkının zaman içinde arttığı belirlenmiştir. Diyetle ilişkili risk faktörleri tüm dönem boyunca baskınlığını korurken, yüksek vücut kitle indeksi ve yüksek açlık plazma glukozuna atfedilen ölüm hızlarında anlamlı artış eğilimleri gözlenmiştir. Ayrıştırma analizi, mutlak ölüm sayılarındaki artışın başlıca belirleyicilerinin nüfus artışı ve özellikle nüfus yaşlanması olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak, Türkiye'de kolorektal kanser ölüm yükü yalnızca epidemiyolojik risk değişimleriyle değil, güçlü biçimde demografik dönüşümle şekillenmektedir. Bu bulgular, tarama ve risk faktörü yönetimine ek olarak, yaşlanmayı dikkate alan sağlık hizmeti ve işgücü planlamasının gerekliliğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examined the level, temporal trends, and demographic and epidemiological determinants of colorectal cancer mortality in Türkiye between 1990 and 2023. The study employed a descriptive and ecological design based on nationally collected secondary data. Analyses were conducted using the Global Burden of Disease 2023 dataset, and mortality trends were evaluated using age-standardized rates. Temporal changes were assessed using Joinpoint regression analysis, while age, period, and birth cohort effects were disentangled using the age–period–cohort approach. Mortality attributable to behavioral and metabolic risk factors was estimated within a comparative risk assessment framework, and changes in absolute numbers of deaths were decomposed into contributions from population growth, population aging, and epidemiological change. The findings indicate that colorectal cancer mortality trends in Türkiye are non-linear and characterized by distinct temporal fluctuations. Mortality risk increased markedly with age in both sexes, with a stronger age effect observed among males, while lower mortality risks were identified in more recent birth cohorts. A substantial proportion of the mortality burden was attributable to behavioral and metabolic risk factors, and the relative contribution of these factors increased over time. Dietary risk factors remained the dominant contributors throughout the study period, whereas mortality rates attributable to high body mass index and high fasting plasma glucose showed significant upward trends. Decomposition analysis revealed that the increase in absolute numbers of deaths was primarily driven by population growth and, more importantly, by population aging. In conclusion, colorectal cancer mortality in Türkiye is shaped not only by changes in epidemiological risk profiles but also strongly by demographic transition. These findings underscore the need to complement screening and risk factor management strategies with health service and workforce planning approaches that explicitly account for population aging.
Benzer Tezler
- 1990'dan günümüze Türkiye'de teknolojik değişmenin istihdama etkisi
The effect of technological change on employment in Turkey from 1990 till today
FERHAN SAYIN
- 1990'dan günümüze Türkiye'de ishalli hastalıklara bağlı ölümlerin etiyolojik faktörlere atfedilen oranlarının trendi: Bir hastalık yükü çalışması Türkiye örneği
Trend of etiology-attributed proportions of diarrhea-related deaths in Türkiye from 1990 to the present: A burden of disease study – the case of Türkiye
HAZIM BARIŞ PINARBAŞI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Halk SağlığıTrakya ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GALİP EKUKLU
- Türkiye'de 1990'dan günümüze genç işsizliğini etkileyen faktörlerin ekonometrik analizi
An econometric analysis of the factors effective on youth unemployment in Turkey from 1990 to the present
ABDURRAHMAN KESKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriYalova ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ELİF YÜKSEL OKTAY
- Türkiye'de kamu yatırım harcamaları ve ekonomik gelişme sorunu (1990'dan günümüze)
Başlık çevirisi yok
İMDAT TÜRKAY
- 1990'dan günümüze PTT de insan kaynağı yönetimi, istihdam, emek, ücret, çalışma hayatı ve sendikal faaliyetler
Human resources management in PTT from 1990 to present: Employment, wages, working life and unions
AYHAN AÇAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sosyal HizmetNişantaşı ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAKAN YILDIZ