Profesyonel mücadele sporcularında yeme farkındalığı eğitim programının, sezgisel yeme davranışı ve beslenme durumu üzerine etkisi
The effect of a mindful eating education program on intuitive eating behavior and nutritional status in professional combat sports athletes
- Tez No: 1000889
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BERİL KÖSE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, profesyonel olarak mücadele sporlarıyla ilgilenen adölesan sporcularda uygulanan çok yönlü yeme farkındalığı (YF) eğitiminin, sezgisel yeme (SY) davranışı, beslenme durumu, antropometrik ölçümler ve vücut kompozisyonu üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışma, ön test–son test karşılaştırmalı müdahale deseninde planlanmış ve yaşları 15–19 yıl arasında değişen toplam 54 sporcu çalışmaya dâhil edilmiştir. Sporcular, altı haftalık yapılandırılmış YF eğitimine katılan eğitim alan grup (n=27) ve almayan grup (n=27) olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Beslenme durumu, 24 saatlik besin tüketim kayıtlarıyla; YF ve SY davranışları geçerli ve güvenilir ölçeklerle; antropometrik ölçümler ve vücut kompozisyonu ise standart yöntemlerle eğitim öncesi (T1), eğitim sonrası (T2) ve ilk müsabaka dönemi (T3) olmak üzere 3 kez değerlendirilmiştir. Bulgular, YF eğitiminin yeme miktarı, enerji alımı ve makro besin dağılımı gibi niceliksel çıktılar üzerinde kısa vadede belirgin bir değişim oluşturmadığını göstermiştir (p>0.05). Buna karşın eğitim alan grupta dengeli ve sağlıklı beslenmeye ilişkin algının zaman içinde anlamlı biçimde arttığı, öğün atlama gerekçelerinin farklılaştığı ve zayıflamak amacıyla öğün atlama davranışının eğitim almayan grupta daha yaygın olduğu belirlenmiştir (p<0.05). Protein ve hayvansal protein alımı eğitim alan grupta daha yüksek seyretmiş; bu örüntünün değerlendirme süreci boyunca eğitim alan grupta belirginleştiği saptanmıştır (p<0.05). Mikro besin ögeleri yeterliliği diyet referans alım düzeylerine (Dietary Reference Intakes, DRI) göre değerlendirilmiş; yağda çözünen vitaminler ile B12 vitamini alımlarının genel olarak yeterli olduğu, buna karşın folat, kalsiyum ve magnezyum alımlarının her iki grupta da referans değerlerin altında kaldığı görülmüştür. Tiamin alımı yetersiz bulunurken, riboflavin, niasin, B6 ve C vitamini alımlarının çoğunlukla yeterli düzeyde olduğu belirlenmiştir. Vücut ağırlığı, çevre ölçümleri ile kas ve sıvı kütlesi açısından kadın sporcularda eğitim alan grup daha yüksek değerlere sahip olmakla birlikte, bu değişkenlerde zamana bağlı bir değişim gözlenmemiştir (p>0.05). Yeme farkındalığı ve SY toplam puanları ile alt boyutlarının büyük bölümünde gruplar arasında ya da değerlendirme süreci boyunca anlamlı bir farklılık izlenmemiş; yalnızca yeme disiplini alt boyutunda zamanla ilişkili anlamlı bir değişim belirlenmiştir (p<0.05). Yeme farkındalığı ile SY arasındaki ilişkinin kısa ve orta vadede sınırlı kaldığı, uzun vadeli değerlendirmede (T3–T1) ise anlamlı ve daha belirgin hale geldiği saptanmıştır (p<0.05). Sezgisel yeme ile vücut ağırlığı, YF ile vücut yağ yüzdesi arasında saptanan ters yönlü ilişkiler (p<0.05), farkındalık temelli yaklaşımların ağırlık kontrolü ve vücut kompozisyonu üzerinde dolaylı bir düzenleyici role sahip olabileceğini düşündürmektedir. Ayrıca elde edilen bulgular, YF'deki değişimin yalnızca eğitim müdahalesiyle açıklanamadığını; sporculuk deneyimi, enerji yönetimi ve performans bağlamı gibi birden fazla etkenin birlikte rol oynadığını göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, profesyonel adölesan mücadele sporcularında yeme davranışlarının kısa süreli YF eğitimi ile doğrudan ve kalıcı biçimde değişmediğini; buna karşın özellikle beslenmeye ilişkin algı, besin seçimi ve yeme sürecine yönelik bilişsel düzenleme üzerinde anlamlı katkılar sağlayabildiğini ortaya koymuştur. Bu doğrultuda YF temelli yaklaşımların, sıklet sistemi ve müsabaka döngüsüyle şekillenen sporcu beslenme davranışlarında niceliksel değişimden çok davranışın yönlendirici altyapısını güçlendiren bir araç olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aimed to examine the effects of a multidimensional mindful eating (ME) education program on intuitive eating (IE) behavior, nutritional status, anthropometric measurements, and body composition in adolescent athletes professionally engaged in combat sports. The study was designed as a pretest–posttest controlled intervention and included a total of 54 athletes aged 15–19 years. Participants were allocated to an intervention group receiving a six-week structured ME education (n = 27) or a control group that did not receive the education (n = 27). Nutritional status was assessed using 24-hour dietary recalls; ME and IE behaviors were evaluated with valid and reliable scales; and anthropometric measurements and body composition were assessed using standard methods at three time points: before the intervention (T1), after the intervention (T2), and during the first competition period (T3). The findings indicated that the ME education did not produce significant short-term changes in quantitative outcomes such as food intake amount, energy intake, or macronutrient distribution (p>0.05). However, the perception of balanced and healthy eating increased significantly over time in the intervention group; reasons for meal skipping differed between groups; and skipping meals for weight loss purposes was more prevalent in the control group (p<0.05). Protein and animal protein intakes were higher in the intervention group, and this pattern became more pronounced throughout the evaluation period (p<0.05). Micronutrient adequacy was evaluated according to Dietary Reference Intakes (DRI). Intakes of fat-soluble vitamins and vitamin B12 were generally adequate, whereas folate, calcium, and magnesium intakes were below reference values in both groups. Thiamine intake was insufficient, while riboflavin, niacin, and vitamins B6 and C were mostly adequate. Among female athletes, the intervention group exhibited higher body weight, circumference measurements, and muscle and fluid mass; however, no time-related changes were observed in these variables (p>0.05). No significant differences were observed between groups or across the evaluation period in most ME and IE total scores and subscales, except for a time-related significant change in the eating discipline subscale (p<0.05). The relationship between ME and IE remained limited in the short and medium term, whereas a statistically significant and more pronounced association emerged in the long-term evaluation (T3–T1) (p<0.05). In addition, inverse associations between IE and body weight and between ME and body fat percentage (p<0.05) suggest that mindfulness-based approaches may have an indirect regulatory role in weight control and body composition. Furthermore, the findings indicate that changes in ME cannot be explained solely by the educational intervention but are shaped by multiple factors, including athletic experience, energy management, and performance context. In conclusion, this study demonstrates that short-term ME education does not lead to direct or lasting changes in eating behaviors among professional adolescent combat sport athletes; however, it can make meaningful contributions to eating-related perceptions, food choices, and the cognitive regulation of the eating process. Accordingly, ME-based approaches should be considered tools that strengthen the behavioral regulatory framework rather than produce immediate quantitative changes in dietary intake within the context of weight-class systems and competition cycles.
Benzer Tezler
- Boks, kick boks, muay thai, taekwondo, bjj, judo sporcularında ve antrenörlerinde sporcu beslenme bilgi düzeyi ve beslenme alışkanlıklarının incelenmesi
Box, kick box, muay thai, taekwondo, bjj, in judo athletes and trainers athlete nutritional knowledge level and nutritionexamination of habits
ELİF GÖKÇE YAZMACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Beslenme ve Diyetetikİstanbul Okan ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYLİN SEYLAM KÜŞÜMLER
- İzmir ilindeki profesyonel liglerde mücadele eden futbol, basketbol, voleybol ve hentbol branşlarındaki erkek sporcuların saldırganlık düzeylerinin incelenmesi
Investigation of aggression levels of male players of soccer, basketball, voleyball and handball teams in professional leagues in İzmir province
EFKAN ÇİLOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
SporUşak ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Öğretimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NURİ KARABULUT
- Mardin ilindeki profesyonel kadın sporcuların sakatlık sıklıkları ve nedenlerinin branşlara göre değerlendirilmesi
Evaluation of prevelance of injuries andreasons of professional women athletes in Mardin province by branches
CİHAN DEMİRTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sporİstanbul Gedik ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET YAVUZ TAŞKIRAN
- Profesyonel futbolda fauller ve saldırganlık teorileri bakımından değerlendirilmesi
Fouls in professional football and their evaluation in terms of aggressiveness theories
HAYRETTİN GÜMÜŞDAĞ
Doktora
Türkçe
2004
SporGazi ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM YILDIRAN
- Profesyonel futbolcularda antrenman, müsabaka öncesi veya sırasındaki inanç, batıl inanç ve farklı davranış eğilimlerinin incelenmesi
Analysis of the football players' beliefs, superstitious beliefs and different behavioral trends before or during training / competition
RAFET FATİH ÇAKMAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
SporAfyon Kocatepe ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜCEL OCAK