Yetişkinlerde sağlık okuryazarlığı, beslenme okuryazarlığı ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between health literacy, nutrition literacy, and quality of life in adults
- Tez No: 1001183
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İZZET ÜLKER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Beslenme Okuryazarlığı, Sağlık Okuryazarlığı, Yaşam Kalitesi, Health Literacy, Nutrition Literacy, Quality of Life
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erzurum Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET YÜKSEK LİSANS TEZİ Yetişkinlerde Sağlık Okuryazarlığı, Beslenme Okuryazarlığı ve Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi Amaç: Bu çalışmanın amacı, yetişkin bireyler arasında sağlık okuryazarlığı ve beslenme okuryazarlığı düzeyleri ile yaşam kalitesi arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu değişkenlerin sosyodemografik özelliklere göre farklılık gösterip göstermediğini değerlendirmektir. Sağlık okuryazarlığı, bireylerin günlük yaşamlarında sağlıkla ilgili bilgilere erişme, anlama, değerlendirme ve kullanma yeteneklerini kapsarken, beslenme okuryazarlığı sağlıklı beslenmeyle ilgili bilgi, tutum ve davranışların gelişiminde önemli bir belirleyici olarak kabul edilir. Bu bağlamda, her iki okuryazarlık türünün yaşam kalitesi üzerindeki etkilerinin belirlenmesi, önleyici ve sağlık geliştirme hizmetleri için özellikle önemlidir. Yöntem: Bu çalışma, betimsel ve ilişkisel bir tarama modeli kullanılarak nicel bir araştırma olarak yürütülmüştür. Çalışma popülasyonu yetişkin bireylerden oluşmuş olup, örneklem 18 ile 92 yaşları arasında toplam 328 katılımcıyı içermiştir. Çalışmanın verileri, araştırmacı tarafından geliştirilen Kişisel Bilgi Formu, Türkçe Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (THLS-32), Short Food Literacy Questionnaire (SFLQ) ve SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Ölçeklerin geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yapılmış ve Cronbach alfa katsayılarının kabul edilebilir seviyelerin üzerinde olduğu bulunmuştur. Veri analizi, tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra Mann-Whitney U testi, Kruskal-Wallis H testi, Spearman korelasyon analizi ve çok değişkenli doğrusal regresyon analizini içermiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak belirlenmiştir. Sonuçlar: Katılımcıların ortalama sağlık okuryazarlığı 40,20 ± 19,49 iken beslenme okuryazarlığı 49,97 ± 23,11; medyan değerleri ise sırasıyla 45 ve 80 olarak bulunmuştur. SF-36 yaşam kalitesi ölçeğinde en yüksek puanlar“Sosyal İşlevsellik”(62,96 ± 24,26) ve“Ağrı”(61,87 ± 25,02) alt ölçeklerinde, en düşük puanlar ise“Enerji”(51,17 ± 19,17) ve“Genel Sağlık Algısı”(52,30 ± 19,41) alt ölçeklerinde elde edilmiştir. Kadınların beslenme okuryazarlığı erkeklere göre anlamlı derecede daha yüksek bulunmuştur (p<0,05), ancak sağlık okuryazarlığında cinsiyete göre bir fark bulunmamıştır (p>0,05). Ayrıca, gelirin sağlık ve beslenme okuryazarlığını etkileyen önemli bir faktör olduğu belirlenmiş ve yaşadıkları yerin yeme alışkanlıklarını etkilediğini düşünenlerin puanları da anlamlı derecede daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Sağlık ve beslenme okuryazarlığı arasında yüksek pozitif bir korelasyon bulunmuştur (r = 0,850; p<0,001) ve regresyon analizleri, gelir ve ikamet yerinin bu puanları en güçlü şekilde etkilediğini göstermiştir (p<0,05). Sonuç: Bu çalışmanın bulguları, sağlık okuryazarlığı ve beslenme okuryazarlığının yetişkin bireyler arasında yaşam kalitesiyle güçlü ve pozitif bir şekilde ilişkili olduğunu göstermektedir. Dahası, sağlık ve beslenme okuryazarlığını geliştirmeyi amaçlayan eğitim ve müdahale programları, bireylerin yaşam kalitesini artırmak için etkili bir halk sağlığı yaklaşımı olabilir.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT MS. Thesis Examining the Relationship Between Health Literacy, Nutrition Literacy, and Quality of Life in Adults Aim: The aim of this study was to examine the relationship between health literacy and nutrition literacy levels and quality of life among adult individuals, and to evaluate whether these variables differ according to sociodemographic characteristics. Health literacy encompasses individuals' abilities to access, understand, appraise, and use health-related information in their daily lives, while nutrition literacy is considered an important determinant in the development of knowledge, attitudes, and behaviors related to healthy eating. In this context, identifying the effects of both types of literacy on quality of life is of particular importance for preventive and health-promoting services. Method: This study was conducted as a quantitative research using a descriptive and correlational survey design. The study population consisted of adult individuals, and the sample included a total of 328 participants aged between 18 and 92 years. Data were collected using a Personal Information Form developed by the researcher, the Turkish Health Literacy Scale (THLS-32), the Short Food Literacy Questionnaire (SFLQ), and the SF-36 Quality of Life Scale. Validity and reliability analyses of the scales were performed, and Cronbach's alpha coefficients were found to be above acceptable levels. Data analysis included descriptive statistics as well as the Mann–Whitney U test, Kruskal–Wallis H test, Spearman correlation analysis, and multivariate linear regression analysis. The level of statistical significance was set at p<0,05. Results: Participants' average health literacy was 40,20 ± 19,49, nutrition literacy was 49,97 ± 23,11; the median values were 45 and 80, respectively. The highest scores on the SF-36 quality of life scale were for“Social Functioning”(62,96 ± 24,26) and“Pain”(61,87 ± 25,02), while the lowest scores were in the 'Energy' (51,17 ± 19,17) and“General Health Perception”(52,30 ± 19,41) subscales. Women's nutrition literacy was found to be significantly higher than men's (p<0,05), while there was no difference in health literacy according to gender (p>0,05). Income was determined to be an important factor affecting health and nutrition literacy, and the scores of those who thought that where they lived affected their eating habits were also significantly higher (p<0,05). A high positive correlation was found between health and nutrition literacy (r = 0,850; p<0,001), and regression analyses showed that income and place of residence most strongly influenced these scores (p<0,05). Conclusion: The findings of this study indicate that health literacy and nutrition literacy are strongly and positively associated with quality of life among adult individuals. Educational and intervention programs aimed at improving health and nutrition literacy may represent an effective public health approach to enhancing individuals' quality of life.
Benzer Tezler
- Yetişkinlerde beslenme okuryazarlığının yaşam kalitesi ve depresyon ile ilişkinin belirlenmesi
Examining the relationship between nutrition literacy, quality of life, and depression in adults
ZEHRA NUR GENÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Beslenme ve DiyetetikÜsküdar ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUĞÇE AYTULU
- Tip 2 diyabetli hastalarda beslenme okuryazarlığı, sağlık kaygısı ve sağlıklı beslenme tutumu arasındaki ilişkinin incelenmesi
The relationship between nutritional literacy, health anxiety and healthy eating attitude in patients with Type 2 diabetes
ENGİN PEKOK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Hemşirelikİnönü ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERAP PARLAR KILIÇ
- Sivas il merkezi yetişkin nüfusta beslenme okuryazarliği durumu ve yaşam kalitesi ile ilişkisi
The situation of nutrition literacy and its relation with the quality of life on the adult population of Sivas city centrum
BÜŞRA CESUR
Doktora
Türkçe
2014
Halk SağlığıCumhuriyet ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERGÜN HALDUN SÜMER
- Yetişkin bireylerin beslenme okuryazarlığı durumu ve yaşam kalitesi ilişkisinin belirlenmesi: Kütahya örneği
Determination of the relationship between nutrition literacy status andquality of life of adult individuals: The case of Kütahya
HİLAL ER DÖNGEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Beslenme ve DiyetetikAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YAHYA ÖZDOĞAN
- Yetişkinlerin sağlık okuryazarlığı düzeyinin sağlıklı yaşam farkındalığı ve başarılı yaşlanma üzerine etkisi
The effect of adults' health literacy level on healthy lifeawareness and successful aging
FATMA YAPRAKCI SOYTÜRK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiNecmettin Erbakan ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NUR DEMİRBAŞ