Davul zurna ile icra edilen halay/bar müziklerinin bağlama için uyarlanması: Erzincan ili örneği
Adaptation of halay/bar music performed with davul and zurna for the bağlama: The case of Erzincan province
- Tez No: 1001299
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SİNAN HAŞHAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Müziği Çalışmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Müziği Çalışmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu araştırma, Erzincan ili ve çevresinde davul-zurna eşliğinde icra edilen halay ve bar müziklerinin bağlamaya uyarlanma süreçlerini müzikolojik, kültürel ve icraya yönelik boyutlarıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, geleneksel icra ortamlarında şekillenen ezgilerin bağlamaya aktarımı sırasında ortaya çıkan makam, usûl ve teknik dönüşümler ile bu dönüşümlerin icracı kimliği, temsil anlayışı ve repertuvar oluşumu üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Uyarlama kavramı yalnızca teknik bir aktarım değil, kültürel dokunun yeniden üretildiği çok katmanlı bir süreç olarak değerlendirilmiştir. Yöntem: Araştırma nitel model doğrultusunda yürütülmüş; literatür taraması, alan araştırması, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve müzikal çözümleme yöntemlerinden yararlanılmıştır. Seçilen halay ve bar örnekleri makam, usûl, notasyon ve icra farklılıkları açısından karşılaştırmalı olarak incelenmiş; davul-zurna geleneğine özgü ritmik yapı, süsleme ve tavır özelliklerinin bağlama icrasına etkileri analiz edilmiştir. Bulgular: Alan araştırması kapsamında yapılan çeşitli incelemelerde, Erzincan halayları ve barlarının yöre sanatçıları tarafından genellikle usta-çırak ilişkisiyle aktarıldığı ayrıca bu yolla otantik icra dokularının büyük ölçüde korunduğu tespit edilmiştir. Yörede icrâ edilen halayların ve barların büyük bir çoğunluğunda TRT THM arşivindeki mevcut notalarından farklılıklar olduğu saptanmıştır. Uyarlama sürecinin bağlamanın teknik kapasitesini ve repertuvarını zenginleştirdiği, geleneksel icranın temsil boyutuna ilişkin yeni tartışma alanları oluşturduğu görülmüştür. Yöre sanatçılarının icralarından kayıt altına alınan ezgilerin uyarlama sürecinde ise ritmik derinlik, süsleme ve icra tavrında bağlamanın çalgısal özelliklerinden kaynaklanan bazı dönüşümlerin ortaya çıktığı belirlenmiştir. Sonuç: Araştırma sürecinde incelenen ezgilerde farklı makamsal yapılar da görülmekle birlikte özellikle hüseynî ve uşşak makamlarının yaygın olduğu, ölçü yapıları üzerinde yapılan değerlendirmelerde ise sofyân ve evfer usûllerinin öne çıktığı görülmüştür. Örneklem ezgilerin orijinal notaları ve yöresel icraları arasında çeşitli farklılıkların bulunduğu, uyarlanan ezgilerin hem bağlama icra repertuvarı hem de bağlama eğitiminde aktif olarak kullanılabilecek müzikal yapıları bünyelerinde barındırdıkları sonuçlarına ulaşılmıştır. Ayrıca uyarlama olgusunun teknik aktarımın ötesinde kültürel süreklilik, yeniden üretim ve temsil anlayışıyla ilişkili çok boyutlu bir yapı sergilediği; Erzincan halay ve bar müziklerinin bağlama aracılığıyla yeniden üretilmesinin müzik mirasının korunması, yaygınlaştırılması ve eğitim literatürüne katkı sağlayabileceği sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
Purpose: This study aims to examine the adaptation processes of halay and bar music performed with davul-zurna accompaniment in Erzincan and its surroundings to the baglama in terms of musicological, cultural, and performance-related dimensions. The study addresses the modal, rhythmic, and technical transformations that occur during the transfer of melodies shaped in traditional performance environments to the bağlama, as well as the effects of these transformations on performer identity, representation, and repertoire formation. The concept of adaptation is evaluated not only as a technical transfer but as a multilayered process in which cultural texture is reproduced. Method: The research was conducted in line with the qualitative model; literature review, field research, semi-structured interviews, and musical analysis methods were employed. Selected halay and bar examples were comparatively examined in terms of mode, rhythm, notation, and performance differences; and the effects of rhythmic structure, ornamentation, and stylistic features specific to the davul-zurna tradition on baglama performance were analyzed. Findings: It was determined that the melodic structure is largely preserved, whereas transformations arising from the instrumental characteristics of the baglama emerge in rhythmic depth, ornamentation, and performance style. It was observed that the adaptation process enriches the technical capacity and repertoire of the bağlama and creates new areas of discussion regarding the representational dimension of traditional performance. Conclusion: It was concluded that in the melodies examined during the research process, the Hüseynî and Uşşak makams and the Sofyân and Evfer rhythmic patterns were commonly used; that various differences existed between the original notations of the sampled melodies and their regional performances; and that the adapted melodies contained musical structures that could be actively utilized both in the baglama performance repertoire and in bağlama education. In addition, the phenomenon of adaptation was found to display a multidimensional structure associated not only with technical transfer but also with cultural continuity, reproduction, and representation. Reproducing Erzincan halay and bar music through the bağlama may therefore contribute to the preservation and dissemination of musical heritage as well as to the enrichment of the educational literature.
Benzer Tezler
- Tokat-Reşadiye'de geleneksel oyun müzikleri
Traditional dance music in the Tokat-Reşadiye
TİMUR EŞİGÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Halk Bilimi (Folklor)Ege ÜniversitesiTürk Halk Oyunları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. M. ÖCAL ÖZBİLGİN
- Gümüşhane ilinde tespit edilen ortak oyun havalarının asma davul çalım tekniğine göre notasyon yazılımı
Notating of common of folk dance music detected in Gümüşhane province in terms of hanging drumming technique
ÜNSAL YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MüzikHaliç ÜniversitesiTürk Müziği Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLDENİZ EKMEN
- Kırıkkale yöresi halaylarının zurna ile icrası üzerine bir inceleme (Keskin Halayı örneği)
A study on the executi̇on of halay regi̇on wi̇th zurna of Kirikkale(Example of Keski̇n Halay)
MUSTAFA KÜRŞAT SEVİMLİ
- Türkiye'de 1 Mayısların düzenlenmesi ve yönetilmesi
The organization and governance of May days in Turkey / L'organisation et l'administration des 1er Mai en Turquie
ERHAN ÖZŞEKER
Doktora
Türkçe
2021
Siyasal BilimlerGalatasaray ÜniversitesiSiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİROL CAYMAZ
- Hatay ili Antakya ilçesinde yaşayan domların müzik kültürleri
The musical cultures of the doms living in Antakya, Hatay
ERHAN ZETEROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
MüzikNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiMüzikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TİMUR VURAL